تورکیه پنجره‌سیندن اورتادوغو(34)

داعشله موباریزه‌دکی چاتیشما ساحه‌لری‌نین بؤیوک حصه‌سی‌نین تورکمن‌لرین یاشادیغی بؤلگه‌لرده اولماسی، تورکمن‌لری موناقیشه‌لرین مرکزینه قویدو

تورکیه پنجره‌سیندن اورتادوغو(34)

 

سوریه و عراقدا داعش گئریلمه‌یه داوام ائدیر. اولوسلارآراسی اجتیماعیتده داعش سونراسی بو بؤلگه‌لرده نه اولاجاغی موذاکیره ائدیلیر. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا داعش سونراسی بؤلگه‌دکی مومکون بحران ساحه‌لرینی تحلیل ائدجییک.

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلارآراسی ایلیشکی‌لر بؤلوموندن دکتر جمیل دوغاچ ایپک‌ین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمه‌سینی تقدیم ائدیریک.

 17  اوکتبر 2016دا داعشه قارشی اولوسلارآراسی کوالیسیون و عراق گوونلیک گوج‌لری طرفین‌دن باشلادیلان عملیات، 9 جولای 2017ده تاماملاندی. بون‌دان سونراکی مرحله‌ده باشدا تلعفر اولماق اوزره داعشین الینده اولان یئرلرین آزاد ائدیلمه‌سینه قارشی عملیات‌لارین گئچیریلمه‌سی مومکون. عراقدا داعش سونراسی پروسه‌ده سیاسی و اداری اولا‌راق تأثیرلی اولماق ایسته‌ین آکتورلارین مؤوقعیت آلماق و اوستونلوک تامین ائتمه‌یه یؤنه‌لیک سعی‌لری داوام ائدیر. بو مقامدا شیعه‌لر، سنی‌لر، کوردلر و تورکمن‌لرین نئجه مؤوقعیت آلا‌جاق‌لاری عراقین گله‌جیینی فورما‌لاش‌دیرا‌جاق. سوریه‌ده ایسه خاریجی آکتیورلارین آرا‌لارین‌داکی سازیش‌لر و آنلاشما نتیجه‌سینده هانسی آکتورون هارا دوغرو گئدجیی باره‌ده قرارلار قبول اولونور. بونا گؤره ده سوریه ساحه‌سینده گله‌جیی ایلک اؤنجه بؤلگه‌سل و قلوبال گوج‌لرین داورانیش‌لاری معیینلشدیریر.

داعشله موباریزه پروسه‌سی، عراقدا محض ایکی آکتیورو اؤن پلانا چیخاردی و اوستونلوک وئردی. داعشین سنی‌لرین سیخ یاشادیغی ساحه‌لرده آکسیا‌لارینی گئچیرمه‌سی، شیعه و کورد کیم‌لیک‌لری‌نین عراقدا یوکسلیشه کئچمه‌سینه زمین حاضرلادی. سوریه‌ده ایسه سون بیر نئچه آیلیق دؤورده رژیم گوج‌لری جدی بیر ایره‌لیلمه تامین ائتدی. رژیم ایرلیلییشی داعش علیه‌ینه اینکیشاف ائدیر. بو ایرلیلییشده آستانا پروسه‌سی‌نین موهوم تأثیری وار. تورکیه، روسیا و ایران طرفین‌دن باشلادیلان آستانا پروسه‌سی‌نین داوامی کیمی چاتیشماسیزلیق بؤلگه‌لری آندلاشماسی ایمضالاندی. سوریه‌ده موخالیف‌لرین نظارتین‌دکی دؤرد آیری بؤلگه‌ده آتشکس اعلان ائدیلیب. موناقیشه‌لرین سویه‌سین‌دکی آزالما روسیا-ایران رهبرلیگین‌دکی رژیم گوج‌لری‌نین فرق‌لی چاتیشما ساحه‌لرینه یؤنلمه‌سینه ایمکان وئردی.

عراقدا کوردلرین و شیعه‌لرین گوج قازانماسی‌نین منفی تأثیر گؤستردیگی اساس ایکی آکتور ایسه سنی‌لر و تورکمن‌لر. سنی‌لر داعش سببیله عراقین سوچلانان طرفی حالینا گلدی. عراقین شیمال-قربین‌دن جنوب-شرقینه قدر دئمک اولار کی، هر بیر بؤلگه‌ده یئرلشن تورکمن‌لر ایسه عراقدا ان آسان هدف حالینا گلدی. داعشله موباریزه‌دکی چاتیشما ساحه‌لری‌نین بؤیوک حصه‌سی‌نین تورکمن‌لرین یاشادیغی بؤلگه‌لرده اولماسی، تورکمن‌لری موناقیشه‌لرین مرکزینه قویدو. داعش سونراسی پروسه‌ده ده تلعفر، طوزخورماتو، کرکوک، جلوله کیمی تورکمن بؤلگه‌لری حاکمیت مباریزه‌سینه صحنه اولور.

سوریه‌ده سون دؤورده گوندمه گلن بیر موناقیشه ساحه‌لرین‌دن بیری ایسه ایدلیب. آستانا پروسه‌سی ایله بیرلیکده ایدلیبده موخالیف‌لر آراسیندا گرگین‌لیک باشلاییب. آستانا پروسه‌سینی قبول ائده‌رک آتیشکسه رعایت ائدن اؤسو (آزاد سوریه اوردوسو) قروپ‌لاری ایله بو پروسه‌نی خیانت کیمی دگرلن‌دیرن النصره رهبرلیگین‌دکی کمپ آراسیندا آرتان گرگین‌لیک ایستی چاتیشمایا دؤندو. آستانانین اساس هدف‌لرین‌دن بیری رادیکال‌لار ایله معتدللر آراسیندا آیرییم ساغلایاراق رادیکال‌لاری اله‌مک ایدی. آستانا پروسه‌سی اتوماتیک ایدلیبده جرگه‌لری داها قاباریق حالا گتیردی.

تورکیه‌نین ایدلیبه تورک عسگرلری‌نین یئرلش‌دیریله‌بیله‌جگی آچیقلاماسی‌نین آردین‌دان هدفین اؤزو اولاجاغینی دوشونن النصره باغلانتی‌لی قروپ‌لار اؤن حمله ائده‌رک بؤیوک اکثریتی احرارالشام نظارتینده اولان ایدلیبین بعضی ایستراتژیک بؤلگه‌لرینی اله گئچیردی. بو حادثه ایله ایدلیب سانکی النصره نظارتینده بیر امیرلیک گؤرونتوسونه بوروندو. حقیقتی عکس ائتدیرمه‌ین بو تابلو تورکیه خاریجینده هر آکتورون ایشینه گلیر. تورکیه حرکته گئچمه‌سه، ایدلیبه دوغرو خاریجی قوه‌لرین موداخیله‌سی تورکیه اوچون چوخ جدی تهدیدلر میدانا گتیره بیلر. بیر خاریجی موداخیله حالیندا ایدلیبده یاشایان 2،5 میلیون وطنداشین طبیعی کؤچ خطی تورکیه اولا‌جاق. بون‌لارین آراسینا ایدلیبدن چیخماق مجبوریتینده قالان رادیکال دؤیوشچولرین ده قاریشماسی ریسکی وار. ان اساسی ریسک ایسه بو؛ تورکیه-ایدلیب سرحدینه ده خاریجی قوه‌لر یئرلشه‌جک.

تورکیه اوزون زامان‌دیر ایدلیبده ملایم موخالیف‌لرین گوجلنمه‌سینی تامین ائده‌جک شکیلده مؤوقعیت آلیر. آنجاق معتدل موخالیف‌لر حاضردا النصره‌نی ایدلیبدن تامامیله چیخارا بیله‌جک بیر گوجه مالیک دئییل. تورکیه‌نین بیر آن اول ایدلیبین "النصره امیرلیگی" اولدوغو ادعاسینی آرا‌دان قالدیرماسی لازیم‌دیر. یوخسا النصره ایله موباریزه بهانه‌سی ایله سرحدینه خاریجی قوه‌لرین یئرلشمه‌سی ریسکی وار.

داعشله موباریزه (گؤزلنیله‌نین عکسینه) عراقدا و سوریه‌ده آیریشما، چکیشمه و چاتیشمالاری سورعتلندیریر، درینلشدیریر. داعش باش‌لی باشینا بیر چاتیشما عاملی اولسا بئله، یئنی دنگه‌لر تامین اولونانا قدر موختلیف بؤلگه‌لرده فرق‌لی چاتیشما دینامیک‌لری سوریه و عراق‌داکی گوندمی معین ائده‌جک کیمی گؤرونور. فرق‌لی ائتنیک و مذهب قروپ‌لاری آراسیندا دنگه تامین اولونماماسی حالیندا سیاسی و حربی چاتیشما دینامیکا‌لاری‌نین بیر بیرینی آلوولاندیراجاغی کنترل ائدیلمز بیر اورتامین یارانماسی، قارشی‌داکی دؤورده سوریه و عراقین اوز اوزه قالاجاغی باش‌لیجا تهلوکه اولا‌راق قارشیمیزدا دورور.



ایلگیلی‌لی خبرلر