Törkiyä - Franśiya mönäsäbätläre

Törkiyä häm Awraziya 21

Törkiyä - Franśiya mönäsäbätläre

Franśiyada küptän tügel ilbaşı saylawı ütkärelde. Saylawnı ikençe turda Êmmanuêl makton qazandı. Tapşıruıbıznıñ bügenge çığarılışında Franśiyadäge ilbaşı saylawın häm Törkiyä-Franśiya mönäsäbätlärenä ixtimallı çağılışlarına tuqtalıp uzarbız.

Atatörek universitetınıñ xalıqara mönäsäbätlär bülege tikşerenüçese Cämil Doğaç İpäkneñ mäs’älä belän bäyle añlatmasın täqdim itäbez:

Franśiyada ilbaşı saylaeın Yöreş xäräkäte partiyase namzäte Êmmanuêl Makron qazandı. Qatnaşu küläme 74,6% belän ikençe tur öçen tübän ide. Bitaraf tawışlar da küp ide – 11,5%. Makron bu näticälärgä kürä terkälgän saylawçınıñ barı tik 43,6%ınıñ tawışın ala aldı. Şul räweşle ärcä başına barmawçılar häm bitaraf tawış qullanuçılardan toruçı, här ike namzätkä dä qarşı zur öçençe blok bar.

Makron ber yıl êlek tanılğan säyäsätçe tügel ide. İlbaşı Olandnıñ kabinetında iqtisad ministrı buldı. Sośialist partiyadän kitep, Yöreş xäräkäte partiyasen qordı. Qısqa waqıtta Franśiyaneñ iñ yäş däwlät başlığı bulıp saylandı. Makronnıñ ciñüenä Awrupa bik şatlandı. Liberal häm sośial demokrat säyäsätçelär Makronnı Awrupa Berlegeneñ qotqaruçısı bularaq kürä. Bu näticä tışqı säyäsät cähatennän dä könbatışnı tınıçlandırdı. Çönki Makron xalıqara mäydanda Awrupa Berlegeneñ barlığına häm missiyasenä zur ähämiyät birä.

Makron Franśiya oçraşqan iqtisadi häm sośial’ problemalar mäs’äläsendä yaña qaraşlar häm proyektlar täqdim itte. Monıñ öçen dä cämğiyätneñ törle qatlamnarınnan xuplaw kürde. Läkin aldında citdi sınawlar bar. İqtisadi problemalar citdi ülçämgä citte. Bu problemalar 2020nçe yılda Fransiya byudjetı qaplıy almaslıq qadär üsä ala. Franśiya xäzerdän ük iqtisadi qıyınlıqlar belän köräşüçe ilgä äylände. Citdi çaralar kürelmägän oçraqta monnan soñ mul däwlät bula almas.

Franśiyadä ilbaşı saylawınnan soñ 11nçe iyun’ könne xalıq ışanıçlısı saylawı uzaçaq. Berençe turda kim digändä 50% tawış cıyğan xalıq ışanıçlıları namzätläre turıdan Parlamentka saylanaçaq. Berär kandidat 50% cıya almağan oçraqta ikençe tur ütkäreläçäk. 18nçe iyun’däge ikençe turda berençe turda 12,5% häm kübräk tawış alğan namzätlär qatnaşaçaq. İkençe turda iñ küp tawış cıyğan namzätlär xalıq ışanıçlısı bulıp saylanaçaq.

OpinionWay-SLPV Analytics isemle cämäğat’çelek fikeren tikşerü şirkäte ikençe tur saylaw öçen küptän tügel anketa açıqladı. Anıñ näticälärenä kürä En Marchel Yöreş xäräkäte 577 saylaw töbägeneñ 535ennän 249 belän 286 arasında xalıq ışanıçlısı çığara ala. Mondıy tikşerenü näticälärennän sıñ Makron üzäk uñ säyäsätçelärdän dä xuplaw êzli. Makronnıñ üzenä prem2yer-ministr bularaq üzäk uñnan Êduard Filipnı saylawın da bu yulda adım bularaq añlata alabız.

Makron alğan näticä Franśiyada çit il keşelärenä qarata doşmanlıq, tyurkofobik häm İslamofobik ağımnıñ azayuın añlatmıy. Çönki Le Pen cıyğan 33% tawış bu ağımnıñ köçäyüen kürsätä. Franśiyadäge saylawdan soñ Awrupada çiktän tış uñçılar möhim säyäsi uyınçığa äylände dip  dip ätä alabız. Qızğanıç, Awrupada çiktän tış uñçılıqnı Awrupalı säyäsätçelär üzläre üsterde. Bu problemanıñ qısqa waqıtta çişelüeneñ berdänber yulı – Awrupa Berlegenä Törkiyäne quşu. Awrupa qitğasınıñ çiktän tış uñçılıq tarafınnan äsir alınuına kirtä quyunıñ berdänber yulı budır.  

Makronnıñ Törkiyäne yaqınnan qızıqsındıruçı tışqı säyäsät mäs’älälärendä nindi säyäsät alıp baraçağın xäzerge waqıtta küzallaw awır. Çönki yäş lidernıñ ozın säyäsät ütkäne yuq. Qorğan Yöreş xäräkäte partiyase dä yaña. Makron Törkiyäneñ şaqtıy ölkädä bergä êşçänlek başqaraçaq lider bula ala. Zur ixtimal belän Törkiyä ilbaşı Ärdoğan häm Franśiya däwlät başlığı Makron may azağında Bryussel’dağı NATO oçraşuında üzara küreşep söyläşäçäk. Makronnıñ Oland çorındağı Törkiyä belän yaqınayu säyäsäten däwam itteräçägen uylıym. Çınında Makron xäzergä qadär Törkiyä häm Törkiyäneñ Awrupa Berlegenä äğzalege xosusında äz açıqlaw yasadı. Läkin ber açıqlawında Awrupa Berlegeneñ Törkiyägä işekne yapmawı zarurlığın assızıqlawın beläbez.

Törkiyä soñğı waqıtta Germaniya, Hollandiya, Awstriya kebek Awrupa Berlege illäreneñ ikelätä standartları belän oçraştı häm problemalar kiçerde. Franśiya isä Törkiyägä qarata tağın da añlayışlı säyäsät alıp bardı häm Süriyä krizisı kebek törle mäs’älälärdä Törkiyä belän urtaq tezislar urtaqlaştı. Törkiyä belän Franśiyaneñ ber-bersenä yaqınayuında, Awrupa häm Süriyädä xezmättäşlek başqaruında här ike il cähatennän strategik faydalar bar. Makronnıñ däwlät başlığı buluı häm NATO oçraşuında ütkäreläçäk Ärdoğan – Makron söyläşüe monıñ öçen forsat bula ala.



Bäyläneşle xäbärlär