PKKnıñ çın yöze

1970nçe yıllardan birle milliardlarça dollarlıq cinayät’ çeltärendä xakimlek itüçe, Awrupa belän Yaqın Könçığışqa cäyelgän terrorçı oyışmasınıñ dähşätle höcümnärendä 40 meñ keşeneñ ğomere özelde

PKKnıñ çın yöze

1970nçe yıllardan birle milliardlarça dollarlıq cinayät’ çeltärendä xakimlek itüçe, Awrupa belän Yaqın Könçığışqa cäyelgän terrorçı oyışmasınıñ dähşätle höcümnärendä 40 meñ keşeneñ ğomere özelde.

Bu oyışmanıñ iseme PKK. Dön’yada küp illär anı terrorçı oyışma bularaq tanıdı. Monıñ säbäben añlaw öçen 1970nçe yıllarğa küz taşlarğa kiräk.

Abdullax Öcalan citäkçelegendäge ber törkem student Törkiyäneñ kön’yaq-könçığışında marksizm-leninizm täğ’limatlarına nigezlängän töbäk tözü öçen cıyıldı. Bu törkemgä PKK iseme birdelär. Alarnıñ maqsatı kürşe illärneñ dä qayber cirleklären êçenä alğan böyek Kört däwläte tözü. Ul çaqta Törkiyä salqın suğış näticäsendä çıqqan mäs’älälärne çişü belän mäşğul’ ide. Sul häm uñ törkemnär arasında torğan sayın quätlängän bäreleşlär 1980nçe yılğı xärbi tüntäreleşkä cirlek xäzerläde. Bu könnän ber yıl êlek Öcalan Süriyägä, annarı Livanğa baru öçen yulğa çıqtı. Süriyä xökümäteneñ yärdäme belän Livannıñ Bekaa üzänlegendä PKKnıñ täwge terrorçılıq ştab-fatirın tözede. PKK 1984nçe yılda Törkiyägä qarşı qorallı terrorçı xäräkäten başladı. İl külämendä däwlät xezmätkärlärenä häm watandaşlarğa höcüm başlandı. Awıllar yandırıldı, balalar urlandı, canlı bomba höcümnäre yasaldı, keşelär üterelde.

1990nçı yıllarda PKK höcümnäre Törkiyä çiklärennän tışqa çıqtı. Awrupa buyınça küp sanlı koordinaśiyäle höcüm häm qanunsız çaralar yasaldı. Bolarnıñ kübese poliśiya belän bäreleşülärgä kiterde.  Şul uq waqıtta, Amerika däwlät departamentı PKKnıñ oyışqan cinayät’lär häm narkotik säwdäsendä qatnaşuın kürsätüçe bik küp xisap çığardı. Bu waqıyğalardan soñ Amerika xökümäte räsmi bularaq PKKnı terror oyışması dip tanıdı. Törkiyäneñ basımınnan soñ, Süriyä dä PKKğa açıqtan-açıq yärdäm itüdän waz kiçte. PKK bu wäzğıyät’tä terror quışın Bekaa üzänlegennän tön’yaq Ğıyraqnıñ Törkiyä çige yanındağı Kandil tawlarına küçerde.  PKK citäkçese Abdullax Öcalan 1999nçı yılda Keniyada qulğa alındı.  Ämma Öcalannıñ qulğa alınuı teläktäşlären qurqıtmadı. Şunnan soñğı altı yıl buyınça tınıçlıqta bulğan PKK äğ’zaları oyışmanıñ köçen nığıttı häm yañadan tupladı. PKK törle illärdä törle isem astında belenä. İranda PJAK, Ğıyraqta PCDK, Süriyädä PYD bularaq xäräkät itälär. Ämma barısı da dähşätle çaralar oyıştırıp, üzläre bulğan illärdä PKKnıñ maqsatların tormışqa aşırırğa häm avtoritet urnaştırırğa tırışa.  Soñğı waqıtlarda bu oyışmalardan iñ aktivı PYDnıñ qorallı qanatı YPG. 2004nçe yılda PKK Törkiyä däwlätenä qarşı höcümnären yañadan başladı. 2013nçe yılda Törkiyä tınıçlıq prośessı iğlan itte häm PKKnıñ törmädäge citäkçese Öcalan belän solıx söyläşüläre alıp barıluın belderde. Bu söyläşülär näticäsendä ikeyaqlı “utnı tuqtatu” qararı birelde häm 40 meñnän artıq keşeneñ ğomerenä torğan dähşätle höcümnärneñ betäçägenä ömet tudı. Törkiyädä bu çorda terrorçılıq höcümnärendä häm ülemnärdä citdi ber kimü kürende. Ämma räximsez höcümnär 2015nçe yılda PPKnıñ “utnı tuqtatu” qararın ber taraflı bozuı häm oyışmanıñ yuğarı citäkçelärennän Bäsä Xozatnıñ “İnqıylabçı xalıq suğışına waqıt kilde” belderüe belän yañadan başlandı. Ul çorda Süriyädä DEAŞqa qarşı alıp barılğan suğış köçäyde häm AQŞ anda YPG belän xezmättäşlek itü telägen belderde. AQŞ oyışmanıñ isemen Süriyä demokratik köçläre dip almaştırırğa täq’dim itte. General Reymond Tomas soñınnan: “Urtağa ber cirgä “demokratiya” süzen qıstıru bik yaxşı fiker şikelle toyıldı,”-diyäçäk.  AQŞ oyışmanı öyrätä häm qorallandıra başladı. SDG Amerika yärdäme belän DEAŞnı çınnan da qurqıttı; ämma soñınnan kontrol’ne üz qulına aldı. Rakka 2017nçe yılda terrorçılardan çistartılğanda posterlarda PKKnıñ törmädäge citäkçese Abdullax Öcalan kürenä ide. Bik küp illär häm xalıqara oyışmalar PKKnı terrorçı bularaq tanıy.

Ämma bu wäzğıyät’ oyışmanıñ Awrupa häm Yaqın Könçığıştağı cinayät’ çeltären kontrol’dä totuına kirtä bula almıy. PKKnıñ finans çığanaqlarınıñ 70%ı narkotik säwdäse häm qanunsız salımnardan tora. Keşe xoquqları küzätü oyışması häm BMOnıñ keşe xoquqları şurası şikelle cämğıyät’lär YPG häm SDGnıñ tön’yaq Süriyädä kiñ cäyelğän keşe xoquqların bozularına häm keşelärne êtnik nigezdä cirlärennän quılularına iğ’tibar yünältälär.  PKK Könbatışnıñ yärdämen alunı däwam itkän sayın barı tik Törkiyädä yäşäwçelär genä tügel, töbäktäge barlıq ğaräplär, körtlär häm törekmännär ğazap çigäcäk.



Bäyläneşle xäbärlär