Mäwlana Cälaläddin-i Rumi

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 50

Mäwlana Cälaläddin-i Rumi

Kil, Kil kem bulsañ da kil,

Käfir bulsañ da, mäcüsi dä, potqa ğibadät qılsañ da kil,

Bezneñ yortıbız- ömetsezlek oyası tügelder,

Yöz tapqır täwbäne bozsañda tağın kil,

Şuşı tufraqqa söyüdän başqa orlıq çäçmibez,

Şuşı çip-çista cirgä söyüdän başqa orlıq utırtmıbız bez,

Sin min bulğaç, min dä sin bulğaç, närsägä bu kürsätülär,

Bez ülgännän soñ bezneñ qaber urınnarıbıznı êzlämägez,

Bezneñ urınıbız uqığan keşelärneñ  küñellärendä.

Mäwlana Cälaläddin-i Rumi

 

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä Anadolunıñ mädäniyät yuğarı däräcäle ostalarınnan Mäwlana Cälaläddin-i Ruminıñ Konyada  bulğan törbä muzeyin tanıtaçaqbız. Mäwlana- 13nçe yözyılnıñ zur filosofı, zıyalı, dini keşe häm şağır.Dönyada Anadoludan iñ küp belengän keşelärdän berse bulıp tora. 1207nçe yılda  Urta Aziyada Belh şähärendä  tuğan, 1273nçe yılda Konyada wafat bulğan.

17nçe dekabr könne anıñ ülem yıllığı.

Vasıyatı buyınça  bu tarix ülemeneñ yıllığı tügel, söygän Allahqa qawışqan köne dip äytä ide üze, Şäb-i Aruz bularaq qotlana.

Bu kiçen  dönyanıñ här poçmağınnan här dinnän, här teldä söyläşkän meñnärçä keşe Konyağa kilep monda oyıştırılğan Şäb-i Aruz tantanalarında qatnaşa.

Mäwlananıñ ätise “ğalimnärneñ Soltanı” Muhammäd wäläd ide.

Anıñ belän bergä Anadoluğa kilde. Anıñ öyrätü urınında beleme aluın tämamlap äytiseneñ ülemennän soñ Anadolu Sälçuqlı Sotlanınıñ ämire häm ätiseneñ  wasiyäte buyınça yäşiy torğan öydä huca bulğan. Keşe söyüen izge qılğan Mäsnäwi isemle äsäre belän dönya külämendä tanılğan häm yaratılğan.                                                                        

Mäwlananıñ yäşägän çorı -Anadolu Sälçuqlılarnıñ mongol basımnarı astında yuqqa çığa başlağan ber çor ide. Köçen, baylığın häm säyäsi  kiläçägen yuğaltırğa yaqın bulğan zamanda yäşägän ide. Anadolu keşeneñ  ruxı yaqtan tirännän täêsirlägän, ul waqıttağı dini liderları belän yaqın mönäsäbätlär häm duslıqlar qorğan. Sälçuqlı Soltannarnıñ sarayı belän bergä  saraynıñ ähämiyätle ber büleme bulğan  göl baqçası Mäwlanıñ ätisenä därwiş öye bularaq qullanu öçen büläk itelgän ide.

Mäwlana 1273nçe yılda bu iske göl baqçasınıñ êçenä tözelgän törbägä cirlängän. Sälçuqlı çorı törbä formasında bulğan bu bina Yäşel törbä bularaq dä atala.

Törbä mäwläwi  därwiş öyendä  urın ala. Dürt zur ayaq östendä tözelgän törbädä  êçtä ğömbäze bar. Tıştan telemlängän kük yöze küreneşle bulğan törbäneñ tışqı diwarları yäşel tösle  Salçuqlı plitkaları belän qaplanğan.

Gömbäzneñ öste tıştan zur ber konus belän äyländerelgän ide. Monda waqıt belän Mäwläwi sektanıñ  aldan baruçıları häm Mawlananıñ yaqınnarı da cirlängän ide. Xäzerge köndä törbäneñ mäçet bularaq tämamlanğan bülemendä  bik zur sandıqlar häm Mäwläwineñ äsärläre, zur yazular kürsätelä.

 Ğosmanlı padişahlarınnan kübese Mäwläwi buluı arqasında Törbä häm tirä yaqtağı östämälärne quşıp, xazerge köndäge  kiñ xälen alğan ide .

Anıñ belän bergä Ğosmanlı çorınnan ber mäçet urın alğan muzeygä östämä binalarda Mäwläwi sektanıñ kiyemnäre, qullanılğan qoralları Mäwlananıñ  Mäsnäwisennän bülemnär kilüçelargä täqdim itelä.

Törkiyäneñ Topkapı Sarayınnan soñ  iñ küp kilüçeläre  bulğan Muzeyi –Konya Mäwlana müzeyi tüläwsez bularaq xezmät itä.

İstanbul häm Änkaradan yuğarı tizlekle poyezd xezmäte belän  biq qısqa waqıt yulçılıq belän Konyağa ireşelä ala.

 Törkiyägä kilgändä mädäniyätebezneñ  ähämiyäle öleşlärennän berse Mäwlana muzeyi häm Konyada bulğan Anadolu Sälçuqlılarnıñ mädräsesen, Törbäsen,Mäçeten urınında kürep kitergä kiñäş itäbez.

 



Bäyläneşle xäbärlär