Törkiyäneñ muzey-şähäre-Mardin

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 36

Törkiyäneñ muzey-şähäre-Mardin

Törkiyäneñ Mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä Törkiyäneñ muzey-şähär üzençälegen taşığan tiñsez mädäni baylıqları belän iğtibarnı caläp itkän Mardin vilayätebezne tanıtaçaqabız.

Mardin-Könyaq könçığışı Anadoluda Diyarbakırnıñ 80 çaqrım könyağında Törkiyä –Süriyä-Ğiraq çik buyı sızığında urın ala. Biyek ber qalqulıqta urın alğan şähär könyaqqa taba suzılğan xätta Süriyä häm Ğiraqta da däwam itkän Qızıltepe üzänlegenä qarıy. Şäharneñ urnaşu urını könyaqtağı kiñ üzännäre häm tigez urınnarnı kürergä mömkinlek täêmin itä. Şuşı yäşel üzännär diñgez kebek dulqınlanıp tora.

Mardin urnaşu urını arqasında Rim imperiyäseneñ iñ könçığışında bulğan garnizonın da üz êçenä alğan ide.

 Mardingä bik yaqın bulğan borıñğı Dara şähäreneñ dä zur ber garnizonı bar ide. Rim häm farsilar- sasnilär arasındağı bäreleşlärdä  bik yış xakimiyät almaştıruına qaramastan ğomumi bularaq borıñğı ber Rim şähäre bularaq xäzerge köngä qadär saqlanıp qalğan.

Mardin şul uq waqıtta Xristian ğäräpläre bulğan Süryanilärneñ Törkiyädä iñ küp yäşägän töbäge bulıp tora.

Süriyänilärneñ dini üzäge bulğan Däyrül Zaferan monastıre Mardingä bik yaqın.

Utqa ğibadät itelgän ber ğibadätxanä bulğanda Xristianlıktan soñ başta Çirkäwğä äyländerelep soñınnan teologiya därese alğan monaxlarnıñ küp bulğan ber monastırgä äyländerelgän ide.

Süriyänilär Cömhüriyätebezneñ qoruçısı Atatörektän dä zur xörmät kürgän häm dini ğibadätlärne irekle räweştä yäşärgä mömkinlek täêmin itkän ide.

Mardin üzägendä  häm ilçelärendä  dä Süriyänilärneñ çirkäwlär xäzerge könnärdä dä tormışın däwam itterä.

Mardinnıñ Midyat ilçäse dä Süryanilär öçen maxsus ber ähämiyätkä iyä.

Monda yasalğan kömeş êşçelege häm yuvelir ostalığınıñ mäşhürlege Törkiyäneñ çik buyınıñ tışında da belenä ide.

Süryanilär öçen maxsus ähämiyätle bulğan Fazan qoşı bizäkle kömeş alqalar, broşlar dönyanıñ här poçmağına monnan cibärelä.

Mardin 641 nçe yılda Omeyadlarnıñ armiyäläre tarafınnan ciñelep İslam çorın yäşiy başlıy.

Şähär häm tirä-yağına urnaşqan ğäräp xalqı şähärne  tözekländerä başlıy häm xäzerge köngä saqlanıp qalğan  ber bersennän matur tarixı äsärlärne qaldıra.

Töbäk Zur Sälçuqlı imperiyäse waqıtında Törek xakimiyätenä küçä.

Monda xezmät itkän Atabäylärdän Artuk Ğazi  Sälçuqlı däwläteneñ yuqqa çığarıluı belän bäysezleğen iğlan itä.

Mardindağı iñ iske mäçetlärdän berse Ulu Mäçet 1176nçı yılda tözelä.

Näfis Artuklı arxitekturası şähärne täêsirläde diyärlek.

Telemle gömbäzlär belän şäkillängän mäçetlär Mardinnıñ manzarasına xakim ide.

Mäçetlär belän berga Artuklı çorında ul waqıtnıñ universitetlar bulğan mädräsälärendä kamilläşkän belem dä iğtibarnı caläp itä.

Cizräle Äl Cäzäreneñ 12nçe yözyılda yazğan “Otomato” isemle kitap robot belemneñ atası bularaq qabul itelä.

Mardinda terassa şäklindä  öskä taba tezelgän öyläre bar. Klimatnıñ êsse buluı arqasında  tübäsez bulğan, ğomumen taştan yasalğan bu öylärdä êşendä ber işeğaldı bar.

Cäyge kiçlärdä tübä qatında yoqlap bula. Tar uramnarda maşına belän yörergä awır. Soñğı yıllarda artqan räweştä cirle häm çit il turistlar bik küp kilä. Süriyä häm Ğiraqta säyäsi totrıqlılıqnıñ täêmin itelü wazğiyätendä ilebezneñ mohim turizm töbäklärennän buluı kötelä.

Mardin Midyat yulı aradaşçılığı belän Hasankeyfkä bäyläneşle bulıp tora.

Şanlıurfağa Harran häm Göbäkle qalqulıqqa yaqın buluı belän iğtibarnı caläp itä.

Mardingä barğanda tiñsez aş-sularnıñ tämen qarağanda Adana-Urfa bularaq isemländerelgän tanılğan törek Kebabınıñ Mardin tören dä qabıp qararğa onıtmağız.



Bäyläneşle xäbärlär