Söläymaniyä mäçete

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 32

Söläymaniyä mäçete

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä ilebezneñ iñ mohim mädäniyät barlıqlarınnan bulğan Ğosmanlınıñ 10nçı Padişahnı Qanuni Soltan Söyläyman tarafınnan arxitektor Mimar Sinanğa yasatılğan Süläymaniyä mäçeten tanıtaçaqbız.

 

Qanuni Soltan Süläyman Ğosmanlı İmperiyäseneñ iñ danlı çorında idarä itkan tiñsez ber padişah ide. Könbatışlılar anı Magnificent-İskitkeç bularaq tanıy. 40 yıldan artıq täxettä qalğan Padişah Ğosmanlı qanunnarnı dönyağa ürnäk täşkil itäçäk şäkildä üzgärtte.  Şunıñ arqasında bezneñ tarixıbızda Qanuni- qanun yasağan bularaq iskä töşerelä.

 Könçığış häm könbatışta yasağan böten suğışlardan ciñep çıqqan Padişah üz isemen taşıyaçaq mäçetneñ tözeleş êşen arxitektor Miamr Sinanğa birde.  Padişah üze öçen tiñsez ber mäçetneñ tözeläçägen dus häm döşman däwlätläreneñ liderlarına berär xät belän belderde. Bu xäbär dus illärne şatlandırğanda Ğosmanlınıñ köndäşe  bulğan däwlätlär  borçılu häm könnäşü belän qarşı alğan.

Ğosmanlınıñ dönya liderı bulğan ber çorda bu mäçetne tözü wazıfasını cirenä citkerü öçen çiksez iqtisadi mömkinlekläre bulğan arxitektor Mimar Sinan êşliy başlağan. Haliçtän qarağanda şähärneñ siluetın täêsirliy torğan räweştä mäçetneñ nigeze salına. Tekä ber qalqulıqta mäçetneñ tözeleşe waqıtında binanı nığıtır öçen nigezneñ utıruın  ozın waqıt buyınça kötä. İran Şanlı Tahmasp mäçetneñ  tözeleşen tuqtatıluın aqçasız buluına yurıy häm zur xäzinä cibärä.  Maqsatı Padişahnı baylığı belän tınıçsız itü. Şahtan kilgän xatnı alğan  Soltan Söyläyman arxitektor Mimar Sinannı yanına çaqıra häm xäzinäne aña tapşıra.

Arxitektor kötüeneñ säbäbeneñ aqçasız bulu arqasında bulmawın, nigezneñ utıruın kötkänen söyliy. Şahin cibärgän xäzinäne waqlap 4 manaradan berseneñ tözeleş êretmäsenä quşıla. Bu cäwhär manara xäzerge köndä dä kilüçelärneñ iğtibarın caläp itergä däwam itä. Süläymaniyä mäçeteneñ tözeleşe Papanı da açulandırır. Möselmannarnıñ Ayasofiyanı uzıp kitkän kürkämle mäçet tözeleşennän bik tınıçsız bula.

Mikelandjeloğa Vatikandağı Sen peter çirkäwen tözeleşeneñ boyırığın birä.

Böten Katolik dönyasındabu çirkäwneñ tözeleşe öçen cännät açqıçları satıla başlıy. Arxitektor Mimar Sinan Süläymaniyä mäçeten 7 yılda beterep 1557nçe yılda xezmätkä aça.

Sen Piyer çirkäweneñ tämamlanuı öçen küp waqıt ala häm 1626nçe yılda tamamlana ala.Sultan Süläyman mäçeteneñ açılış könendä yasalğan tantanasında bu iskitkeç äsärne yasağan arxitektor Mimar Sinannan qapqanı açıp mäçetne xezmätkä taqdim itüen taläp itä. Bu ämirne xörmät itep cirenä citkergän arxitektor Mimar xalıqnıñ alqı häm doğaları belän bu zur mäçetneñ qapqasın aça.

Maçetneñ tözeleşe waqıtında ber nindiy çığımnan qaçırğa yaramıy, ixtiyaç bulğan qadär keşe köçe dä xärätäkä küçä.

İmperiyäneñ här poçmağınnan sänğätçelär İstanbulğa kilä. Arxitektor Mimar Sinan balaçağınnan birle maqsatı bulğan Ayasofiyanıñ üzäge gömbäze belän yarışunı osta yärdämçese çornıñ äsäre bularaq tämamlağan Söyläymaniyädä sınağan, ostalıq çorınıñ äsäre dip äytkän Sälimiyädä uzğan. Söyläymaniyä  mäçetenä işekaldınıñ 3 tarafında bulğan 3 ayırı qapqadan kerep bula. Mäçetneñ işeğaladındağı fontan sezne qarşı ala.

İşeğaldınıñ dürt yaqtan da portiklı kolonnar belän äyländerep alınğan.  Urtada bulğan fontan – mö’minnärneñ namaz aldınnan täxärät alğan çişmä, iskitkeç üzençälekläre belän iğtibarnı caläp itä. Su fontanı şäkelendä asttan  öskä tügel, östan asqa tügelä. Monda çipçista su belän alınğan täxärättän memorial tac qapqasınnan mäçetneñ töp binasına kerelä. Kerünen östendä urın alğan yazu 10nçı Padişah bulğan Soltan Söyläymaqa qadär täxetkä çıqqan soltannarnıñ iseme belän bizälgän. Maçetkä kergändä ber yaqtan yaqtılıq, başqa yaqtan da bizäksez, iskitkeç bizäkläreneñ, fayanslarınıñ, yazularnıñ urın alğan  diwarlar sezne qarşı ala.

Ğömbäzneñ astına qadär barıp citkändä ike yartı ğömbäz belän kiñäyletelgän zur ğömbäz küklärgä qadärkütärelä. Ğömbäzdän asqa taba suzılıp kitkän şämdällär häm alarnıñ arasında bulğan straus yomırqaları arxitektor Mimar Sinannıñ tiñsez dahineñ ber  icadı. Şämdällärneñ yaqqanda barlıqqa kilgän êş kerlelege zur ostanıñ dahi tabışı belän hawa ağımı belän kereşneñ öst polkındanedä bulğan ber bülmädä ciyıla.

Bu bülmä diwarlarında  ciyılğan qorım bilgele çorlarda qazınıp alına häm yazu qarasına äyländerelä.

Hac waqıtında Ğäräpstan  xalqına törle büläklär alıp barğan Sürre  polkında  urın alğan döyälärneñ muyınındağı miçkälärgä quyılğan yazu qarası xacğa kitä, kire qaytqanda da xaccı bulğan kebek bu yazu qarası belän Qor’än-i Kärimnär yazıla ide.

 

Söläymaniyäneñ êçke strukturasında  bulğan xäyriyä cämğiyäte, xastaxanä, başlangıç mäktäbe, xamam, kitapxanä häm zırattan barlıqqa kilgän binalar belän zur ber kölliyäte ide. Qanuni Sultan Söläymanda mäçetneñ işek aldında yasalğan törbäsendä yata. Şul uq işek aldında bulğan ğadi ber törbädä dä bu tiñsez äsärneñ arxitektorı bulğan Mimar Sinan da yata. Keşe dönyasına şuşında matur ber binanı  büläk itep qaldırğan Soltan Söläyman häm arxitektor Mimar Sinannı xörmät belän iskä alabız.



Bäyläneşle xäbärlär