Tarixi Van qalası

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 30

Tarixi Van qalası

         Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä  Törkiyäneñ mohim mädäniyät üzäklärennän könçığış Anadolunıñ üzägendä urın alğan Vanı tanıtaçaqbız. İlebezneñ iñ zur küle könçığış tarafında urnaşqan. Şul uq isemle bulğan Van şähäre dä külneñ könçığış yar buyında. Cirle keşeneñ söyläwe buyınça Van diñgeze.

 

Van şähäre tarihtä bu töbäktä xakimiyäte däwäm itkän  zur ber patşalık bulğan Urartularnıñ da başqalası bulğan şul uq waqıtta.  Urartular säwdä yulları buyınça ber yul çatı bulğan Vannı , nığıtmasınıñ  saqlanu üzençälekläre häm urnaşu  arqasında başqala itep yasağannar. Bügenge köndä Ğiraq üzäkle Asurlı säwdägärlärneñ ixtiyaçları bulğanda eşkärtelmägän maddäne   satıp alu öçen yıraqlarğa kitälär ide.

Töbäktäge patşalıqlarnıñ citeştergän eşkärtelmägän maddälärne alarğa kürä  yuğarı däräcäle texnologiya eşlänmäläre belän almaşınu yasıy ide.

Xiçşiksez texnologiya belän şöğıllangän Asurlılar bu säwdädän üzenä zur öleşen ala ide. Xett imperatorlığınıñ urta Anadolu üzäkle cirläre här poçmaqqa taralğanda könçığışta qarşılarına Urartular çıqqan. Bezneñ erağa 9nçe yöz yılında däwlät bulğan Urartular, könçığış Anadolu, Ärmänstan ham İrannıñ ber bülemeneñ üz eçenä alğan häm könyaqtağı kiñ geografiyağa xakim bulğannar.

Yözgä yaqın nığıtma belän saqlanıp qaluın nığıtqannar. Van nığıtması- üzäkläre ide. Monda häm tirä yaqtağı  nığıtma şähärlärendä zur ber mädäniyätne barlıqqa kitergännär.

Ber riwayätlärenä kürä ildä qıtlıq bula. Patşa ike ulınnan bersenä xalıqnıñ yartısının üze belän alıp könbatışqa küçergä ämir birä.

İzmirgä qadär kitkän bu prinś monda tözegän köymälär belän İtaliyağa kitä häm anda urnaşa. İtaliyada Rimlılardan êlek yäşägän Êtrüsklärneñ Urartularnıñ däwamı buluwı uylanıla. Urartularnıñ xakim bulğan geografiyada tabılğan arxeologik tabıldıqları belän  Êtrüsklärneñ äsärläre zur oxşaşlıq kürsätä.

 

Van küle häm tirä-yağı şaqtıy tarixı häm mädäni äsärlärne üz eçenä ala.

Van nığıtması – kisken räweştä kürelergä layıq bulğan urınnardan berse bulıp tora.

Küperlär yul marşrutındağı qunaqxanälär ber yaqtan da transport xäräkätlelegen ciñeläytkändä ber yaqtan da keşelärgä iminlek täêmin itä ide. Van küleneñ yar buyında ber qalqulıqta urın alğan Van nığıtmasınnan könbatışın qararğa bik käyefle.

Vanğa qadär barıp citkändä dönyada sansız mäçe bäygesennän berençelek belän qaytqan Van mäçesen kürmiyçä kitmägez.

Ap-aq tösle bulğan mäçeneñ  ike küze dä törle töstä. Küzlärennän berse  Van küleneñ zäñgärlegendä başqası isä yantar tösendä. Va şähare yaqınnarında bulğan Çaldıran şarlawıq tözlektän kübeklänep sularnıñ asqa töşkän iskitkeç ber urın bulıp tora.

Östendä bulğan ber şaqtıy yuğarı asılmalı küpere sezne tarix eçendä bir yıraqlarğa alıp kitä.

Van külneñ suları mineral suwı belän kiñ tanılğan.

Ägär cäyge aylarında monda kilsägez, kupalnik alıp kilergä onıtmağız.

Mineral gazlı su arqasında suda yözgändä sabın belän yuwınğan kebek tıyıla. Van külenä aqqan töçe su töbäklärendä Van külenä xas bulğan ber balıq töre Êncê kefalne dä kisken räweştä qabıp qararğa tiyeşle bulğan rizıqlardan berse bulıp tora. Äz qılçıqlı buluwına qaramastan bik yaxşı peşerelgändä ul qılçıqlar yuqqa çığa.

Van töbägendä Urartular çorınnan birle belengan häm yaratıp qullanılğan ülänle sırnıñ tämen qabıp qararğa kiñäş itäbez. Eçendä bulğan kipkän ülännär arqasında bu iseme quşılğan bu sırnıñ Urartu çorında da yözlärçä töre buluı belenä häm zäwıq belän qullanıla ide.

Van yaqınnarında bulğan Akdamar utrawı häm mondağı tarixı monastır çirkäwe dä töbäkneñ  iğtibarnı iñ caläp itkän  urınnardan berse bulıp tora.

Hakkari yulı östendä bulğan tarixı Hoşap nığıtması dä tulısınça ber urta ğasır nığıtması küreneşendä. Tulısınça nıq dip äyterlek  matur ber nığıtma, şuşı töbäkkä kilgän turistlarnı qızıqsındırıp tora.



Bäyläneşle xäbärlär