“Tınıç, basınqı İslam” bäxäsläre

Global' perspektiva 22

“Tınıç, basınqı İslam” bäxäsläre

Global' perspektiva 22

 

Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması

Waqıtı belän qayber üzäklär ,qayber illärneñ küzläw oyışmaları çınbarlıqnı bilgele itmäw öçen yasalma bäxäslär belän daimi räweştä kön tärtiben bilgelärgä tırışalar. Yuğisä tarix bezgä şunı kürsätä ,çın kön tärtibe waqıtı citkäç üzen bik açıq räweştä bilgele itä.

 

Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul’tetı dekanı professor doktor Kudrät Bülbülneñ mäs’älä belän bäyle añlatmasın täq’dim itäbez.

 

Bu wäzğiyät’kä iñ konkret misallarnıñ berse –“tınıç, basınqı İslam” bäxäsläre.Könbatışta yaqın däwerdäge täräqqiyät’lär könbatış häm keşelek öçen qurqınıç risklar tudırğanda daimi räweştä kön tärtibenä “basınqı, tınıç İslam” bäxäsläre kiterelä.  Könbatış İkençe bötendönya suğışınnan êlek üze häm keşelek dönyası öçen tudırğan qurqınıç,yanawnı kürmiçä gel yähüdilekne bäxäsläşkän kebek ,xäzer dä qarañğılıq,neonaśizm, neofaşizmnı kürmiçä “tınıç, kileşü yaqlı

İslam”nı bäxäsläşä. 300 franśuz nigezdä könbatış çire bulğan qırıslıq häm yähüd doşmanlığın täşwiq itüe nigeznamäse belän Qor’ännän qayber ayät’lärne çığaru öçen beldergegä imza quya. Ämma şul uq zıyalılar Amerika Quşma Ştatlarınıñ tulı wäqalätle ilçelegen Qudüskä küçerügä reakśiya beldergän fälästinle tınıç xalıqqa İzrail’neñ xoquq,xalıqara cämğiyät’ häm keşelek vöcdanın ayaq astına salıp taptap turıdan –turı ut açuına, tınıç xalıqtan  distälärçä keşene şähit itüenä ,meñnärçä keşeneñ yaralanuına tawış tınsız qala. Yuğisä monnan da zur,monnan da  köçle qırıslıq, rasaçılıq,İslam häm keşelek doşmanlığı bula alamı?

Basınqı, tınıç İslam digändä din isemennän terror başqarğan , yäşägän cirlärendä bernindi äxlaq, vöcdan ,İslam çige,qısaları tanımağan oyışmalar belän köräşüne añlıybız ikän  ,mondıy köräşkä aqılı bulğan beräw dä qarşı kilmäs. Ämma bu ixtıyacnı tınıç, basınqı İslam ixtıyacı bularaq tügel, terrorğa qarşı köräş bularaq bäyäläw kiräk. Terror kem isemennän başqarılsa da terrordır. Soñğı waqıtlarda tağın da artqan xristianlıq  belän bäyle terrorçı xäräkätlär “tınıç,basınqı xristianlıq” bularaq bäxäsläşelmi. Şulay uq İzrail’neñ BMO qararlarına häm keşelek vöcdanına qarşı distä yıllar fälästinlelärgä qarata başqarğan qırıslıq häm terror “tınıç yähüdilek”kä toyılğan ixtıyac bäyläneşendä bäyälänmi.

 

Ğamälgä, çınbarlıqqa qarağanda “basınqı İslam” ğıybaräseneñ terrorğa qarşı çığu bulmawı bik açıq kürenä. Ägär maqsat terrornı beterü ikän terrorğa qarşı urtaq totış bilgeläw qıyın tügel.

Çınbarlıqta bulğannarğa, qaysı illär yäisä küzläw üzäkläreneñ nindi totış kürsätülärenä ,kemnärgä yaqlaw kürsätülärenä küz salğanda “tınıç, basınqı İslam” süze ğayepsez illärneñ ciröste häm cirastı çığanaqların urlaw ,basıp alu,ülem,zolım, çit cirlärgä sörüne yäşerep qalu öçen qullanıla. İmperialist köçlär Yaqın Könçığışta üz mänfäğät’läre öçen çapqanda bu cirlärdä yäşäwçe keşelär häm ideologiyäläre yänä ğayeple itep kürsätelä.

Bu geografik kiñleklärdä yäşäwçe keşelärneñ nigä üzlären êkspluataśiyälärgä mömkinlek birüläre ,üzläre belän bäyle problemalar älbättä bäyälänergä tiyeş. Ämma alar aşa global’ imperialist êzlänülärne dä bilgele itü,açıp salu kiräk.

 “FETÖ”, “DEAŞ”, “PKK”, “PYD” terror oyışmalarınıñ mönäsäbätlär çeltärenä,qorallarına küz salğanda bu oyışmalarnıñ qayber könbatışlı küzläw oyışmaları belän bergä buluı kürenä.

Qayber könbatışlı illär üz xalıqları da xuplamayaçaq räweştä möselman illärdäge basım yasawçı citäkçeleklär belän êş başqarudan taypılmıy. Küpçelek könbatışlı il İzrail’dän tış Yaqın Könçığışta ber genä demokratik täräqqiyät’ne dä yaqlamıy.

İlendä şaqtıy küpläp üterü başqarğan Misır citäkçelege belän bernindi problemaları yuq. Xalıqlarına qarşı xakimiyatlären däwam ittergän qayber monarxiyalar belän dä araları ğayät’ yaxşı. Bu qısada ber ilne “monnan soñ xatın-qızlar avtomobil’ yörtä ala” dip maqtağanda täwge saylawın 1876 nçı yılda ütkärgän, demokratiya tarixı şaqtıy Könbatış ileneñ tarixınnan borınğıraq bulğan ,xatın-qızlarğa saylanu  xoquqın   yänä şaqtıy könbatış ilennän êlek 1934 nçe yılda birgän Törkiyäne tänqit’lilär ,aña yala yağalar.

 

Qayber könbatışlı illärneñ Yaqın Könçığış säyäsätlärenä küz salğanda Yaqın Könçığışta xalqı, tarixı belän bergä, ozaq yıllar däwamında śivilizaśiya berekmäsenä iyä töp ağımnarnıñ tügel,marginal’,mäzhäbçe,xalqı belän suğışuçı qatlamnarnıñ telänüe kebek töşençä  barlıqqa kilä. Bälki dä bu säbäptän Misır häm qayber Farsı qultığı monarxiyalarında bulğanı kebek xalqına qaramastan xakimiyätlären däwam ittergän keşe häm rejimnar izgeläşterelgändä Törkiyä häm ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan kebek xalqı belän berdäm ,demokratik rejim häm keşelär şäytanlaştırılırğa tırışıla.

Qayber könbatış illäreneñ häm üzäklärneñ ğamäldäge bu totışların kürgäç basınqı,tınıç İslamnan añlağannarı yäisä kötkännäre xalqına zalim, yawız ,ämma üzlärenä tınıç,basınqı añlayış härxäldä.İlendä häm töbägendä könbatışlı operaśiyälärgä tawış-tınsız ,imperialist maqsatlarğa iğ’tibarsız qalğan citäkçeleklär tınıç, uñay, basınqı, moña qarşılıq kürsätkan keşelär häm rejimnar qatı,diktator. Qısqaça ğına äytkändä könbatıştağı qayber üzäklär öçen basınqı, tınıç, ileneñ keşeläre,möselmannar öçen zalim häm xain.

Xalıqara qayber üzäklär Yaqın Könçığışta nigezsez ,nıqlap urnaşmağan ,xalqı tarafınnan legal’ kürelmägän citäkçeleklärne yaña çıqqan terror oyışmalarına yaqlaw kürsätüne üzläre cähätennän tağın da tabışlı kürä alalar.

Yuğisä ozın möddättä Könbatıştağı irekle qaraşlı häm plyuralist qatlamnar öçen dä,Yaqın Könçığış xalıqları öçen dä ,keşelek dönyası öçen dä döres häm faydalı bulğanı - nigezle tradiśiyägä iyä demokratik ,plyuralist , libertarist ısullar häm citäkçeleklärne yaqlaw. Śivilizaśiya tradiśiyäsenä nigezlänmägän ,yaña çıqqan, kübräk könbatışlı üzäklär yaqlaw kürsätkän terrorçı xäräkätlär aşa nigezle śivilizaśiya berekmase bulğan illärne häm xäräkätlärne beterü tırışlığı tügel. Bolay qarasañ bügenge köndä Balkanda häm Yaqın Könçığışta bäreleşüçe yaqlarnı ozaq yöz yıllar “pax ottomana”, yäğ’ni Ğosmanlı solıxı belän tınıç şartlarda bergä yäşätü täcribäsenä iyä Törkiyäneñ başqaraçaq zur êşläre bar.

  

 

                                                           

Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı

 



Bäyläneşle xäbärlär