Süriyädä xakimiyät suğışı

Kön tärtibe 18

Süriyädä xakimiyät suğışı

Süriyӓdӓge regional’ hӓm global’ köç öçen körӓş Süriyadӓge watandaşlar suğışınnan alda bara. Ӓsӓd rejimınıñ 2011 yılda ictimaği talӓplӓrne kire qağıp, ilne demokratiyalӓşterü urınına suğışqa êtӓrüe Süriyӓ mӓydanın şaqtıy regional’ hӓm dönyakülӓm uyınçı öçen köç körӓşe alanına ӓylӓnderde. Suğış alanına ӓylӓngӓn Süriyӓ ber yaqtan êçke mӓs’ӓlӓlӓrne xӓl itep, terrorçılıq belӓn körӓşkӓndӓ ikençe yaqtan töbӓktӓ illӓr arasında xaqimiyӓt öçen suğış dӓwam itӓ. Rusiyӓ, AQŞ, Angliya hӓm Franśiya kebek global’ uyınçılar belӓn ber rӓttӓn Törkiyӓ, İran, Soğud Ğarӓbstanı, Qatar, İzrail kebek regional’ uyınçılar da bar.

Sӓyӓsӓt, iqtisad hӓm ictimaği tikşerenülӓr waqıfı SETAda tikşerenüçe, yazuçı Can Acunnıñ mӓs’ӓlӓ belӓn bӓyle açıqlawın tӓqdim itӓbez.

Global’ hӓm regional’ uyınçılar Süriyӓdӓge maqsatlarına ireşü öçen şaqtıy köç qullana. Rusiyӓ Ӓsӓd rejimına İran belӓn bergӓ hawadan, ciröstennӓn, diplomatik hӓm matdi yӓrdӓm kürsӓtӓ. Rusiyӓ Hawa köçlӓre hӓm Ciröste köçlӓrenӓ östӓmӓ bularaq şaqtıy kontrakt belӓn êşlӓwçe rus ğaskӓriye dӓ Süriyӓdӓ wazifa başqara. İran isӓ matdi hӓm xӓrbi yӓrdӓm belӓn şul uq waqıtta Ӓsӓd rejimınıñ ğaskӓren tulılandıra. İran Rusiyӓneñ kiresenӓ Süriyӓdӓ hӓm süriyӓle hӓm çit il keşese bulğan şaqtıy suğışçılar tota. Ayıruça Livanlı Hizbullah, ӓfğan Fatimiyyun xӓrbi brigadası, Ğiraqlı Nuceba xӓrӓkӓte hӓm Paqıstanlı Zeynebiyyun xӓrbi birgadası kebek şaqtıy çit il törkeme bar. Bolarğa östӓmӓ bularaq ayıruça Xalıqnı saqlaw köçlӓre isemle şaqtıy süriyӓle köç bar. Fӓqat İrannıñ Süriyӓdӓ törkemnӓre genӓ tügewl, ӓ şul uq waqıtta üz İnqilap saqçıları berleklӓre dӓ möhim wazifalar başqara. Rusiyӓ hӓm İrannıñ Süriyӓneñ şaqtıy urınına xӓrbi bazaları hӓm aêroportları bar.

Başqa frontnı isӓ AQŞ, Franśiya hӓm Angliya barlıqqa kiterӓ. Könbatış bloktan toruçı front DEAŞ terror oyışması belӓn körӓş öçen YPG terror oyışması belӓn kileşte. YPG citӓkçelegendӓ qorılğan Süriyӓ demokratik köçlӓre belӓn tön’yaq könbatış Süriyӓdӓge Mӓnbiçtӓn kön’yaq könçığıştağı Ӓbu Kӓmalgӓ qadӓr dӓwam itüçe liniyane kontrol’ itӓ. AQŞ hӓm Franśiyaneñ bu alanda 25 tirӓse xӓrbi bazası bar. Bu bazalar arasında 2 oçış yulı da Könbatış blokı tarafınnan qullanıla. Ayıruça Angliya hӓm AQŞnıñ Süriyӓneñ kön’yağındağı Tӓnӓf töbӓgendӓ 2 bazaları bar. Bu töbӓktӓ isӓ Magavir ӓl Savra isemle oyışma belӓn êş başqara. Soğud Ğarӓbstanı Süriyӓdӓ ozaq waqıttan birle Süriyӓ oppoziśiyaçellӓren xuplasa da, soñğı waqıtta YPG citӓkçelegendӓge Süriyӓ demokratik köçlӓrenӓ xuplaw kürsӓtӓ başladı. Ayıruça Soğud Ğarӓbstanı citӓkçelegendӓge Ğarӓp illӓreneñ Süriyӓ demokratik köçlӓre tarafınnan kontrol’ itelüçe töbӓklӓrgӓ ğaskӓri cibӓrüe söylӓşelӓ.

Başqa ber frontnı isӓ Törkiyӓ barlıqqa kiterӓ. Törkiyӓ İdlib töbӓgendӓge bӓreleşsezlek alanın kontrol’ itü maqsatı belӓn 9 küzӓtü urının qordı. Barlığı 12 küzӓtü urınınıñ qorıluı kötelӓ. Ayıruça “Fӓrat qalqanı” xӓrӓkӓte hӓm “Zӓytün botağı” operaśiyase belӓn DEAŞ hӓm YPG terror oyışmalarınnan çistartılğan töbӓklӓrdӓ ğaskӓrilӓr bar. Süriyӓ xalqı öçen imin töbӓkkӓ ӓylӓngӓn Afrin, Azӓz, Ӓl-Bab hӓm Cӓrablus töbӓklӓrendӓ şul uq waqıtta Törek maxsus köçlӓre belem birgӓn Süriyӓ poliśiya oyışması tӓrtipne urnaştıra. Süriyӓ poliśiya oyışması Süriyӓ oppoziśiyase qorğan hӓm qalğan illӓr qabul itkӓn Süriyӓ waqıtlı xökümӓtenӓ bӓyle. Xӓrbi mӓgnӓdӓ qorılğan Milli Armiya dӓ Süriyӓ waqıtlı xökümӓtenӓ bӓyle. Qatar isӓ Qatar krizisınnan alda Süriyӓ oppoziśiyasen yaqınnan xuplıy ide, fӓqat qamawdan soñ Qatarnıñ Süriyӓdӓge tӓêsir alanı azaydı.

İkençe uyınçı isӓ İzrail. İzrail yawlap alğan Golan qalqulıqları belӓn Süriyӓ cirlӓren aldı. 2011 yılda başlanğan suğıştan soñ isӓ İzrail Golan qalqulıqlarındağı xaqimiyӓten tağın da nığıttı. İran köçlӓreneñ Süriyӓdӓ artuı hӓm Hizbullahnıñ Süriyӓdӓ köçӓyüennӓn tınıçsız buluın ӓytkӓn İzrail qaywaqıt Süriyӓdӓge İran hӓm Hizbullah tӓmeklӓrenӓ qarata hawadan höcümnӓr başqara.

Ӓsӓd rejimınıñ 2011 yılda xalıqnıñ talӓplӓren qabul itmiçӓ ilne suğışqa êtӓrüennӓn soñ Süriyӓ global’ hӓm regional’ köç körӓşe alanına ӓylӓnde. Milli möstӓqillegen yuğaltqan Süriyӓneñ berniçӓ tӓêsir alanına bülenüen ӓytep bula. Fӓqat Süriyӓdӓge suğışnı global’ hӓm regional’ köç körӓşenӓ ӓylӓnderü dӓ döres tügel. Süriyadӓ watandaşlar suğışı bara.



Bäyläneşle xäbärlär