Törkiyäneñ Afrika säyäsäte

Kön tärtibe 10

Törkiyäneñ Afrika säyäsäte

Kön tärtibe 10

Törkiyӓneñ küp yaqlı tışqı sӓyӓsӓt añlayışı Törkiyӓneñ Afrika qitğasında yaña iniśiativalar çınğa aşıruına kiterde. Afrika sӓyӓsӓte qısalarında Törkiyӓ şaqtıy möhim humanitar yӓrdӓm êşçӓnlegen başqardı, diplomatik mönӓsӓbӓtlӓren üsterde hӓm Afrikada strategik qazanışlar tӓêmin itte. Törkiyӓneñ kolonizator añlayışı belӓn êş başqarmawı hӓm Afrika illӓre belӓn urtaq qazanular nigezendӓ mönӓsӓbӓt qoruı Törkiyӓ uñışınıñ töp sӓbӓplӓrennӓn berse. Törkiyӓ ilbaşı Ӓrdoğannıñ Aljir, Moritaniya, Senegal hӓm Maline üz êçenӓ aluçı Afrika sӓfӓrlӓre Törkiyӓ belӓn Afrika illӓre arasındağı iqtisadi hӓm strategik xezmӓttӓşlekne kiñӓytü öçen möhim adım bulıp tora.

Sӓyӓsӓt, iqtisad hӓm ictimaği tikşerenülӓr waqıfı SETAda tikşerenüçe, yazuçı Can Acunnıñ mӓs’ӓlӓ belӓn bӓyle açıqlawın tӓqdim itӓbez.

Törkiyӓneň Afrika belӓn sӓwdӓ külӓme 15 yılda 6 tapqırğa artıp, 17 milliard yarım dollarğa citte. Afrikadağı Törkiyӓ investisiyalӓre 2003 yılda 100 million dollar bulğanda 2017dӓ 6 milliard yarım dollarğa çıqtı. Ӓrdoğannıň soňğı Afrika safӓrlӓre qısalarında şaqtıy iqtisadi xezmӓttӓşlek kileşüe imzalandı. Ayıruça illӓr arasındağı sӓwdӓ külӓmeneň üsterelüennӓn soň yaňa maqsatlar bilgelӓnde. Mӓsalӓn, Senegal belӓn Törkiyӓ arasındağı sӓwdӓ külӓmeneň 250 million dollarğa citüennӓn soň 400 million dolarlık yaňa maqsat quyıldı.

Törkiyӓneň Afrika sӓyӓte könbatışnıň kolonizator totışı tügel, ӓ qazanu totışı belӓn şӓkellӓnӓ. Törkiyӓ ilbaşınıň Aljir sӓfӓrendӓ Aljir jurnalistı Ğosmanlı dӓwlӓtenӓ işarӓt itep: “Törkiyӓ Aljirnı koloniya bularaq kürӓ ideme?” – dip soradı. Bu sorawğa Ӓrdoğanınıň: “Alay bulğan bulsa ide, bu sorawnı miňa franŝuzça tügel, ӓ törekçӓ sorar ideň,” – dip cawap qaytaruı Törkiyӓneň Afrika sӓyӓsӓteneň könbatışnıň kolonizator aňlayışınnan niçek ayırılıp toruın kürsӓtӓ.

Törkiyӓneň Afrika sӓyӓsӓtendӓge uňışı artındağı iň zur faktorlardan berse isӓ humanitar yӓrdӓm diplomatiyase. Törkiyӓneň milli keremenӓ qarap, dönyada iň küp humanitar yӓrdӓm kürsӓtkӓn il buluı Törkiyӓneň humanitar tışqı sӓyӓsӓtne ni qadӓr üz itüen kürsӓtӓ. Açlıq, qorılıq hӓm fӓqir’lek belӓn körӓştӓ aktiv rol‘ uynawçı Törkiyӓ ayıruça suğışta zıyan kürüçelӓr hӓm awırularğa yӓrdӓm kürsӓtӓ.

Ӓrdoğannıň xӓlӓl cefete Ӓminӓ Ӓrdoğan Törkiyӓneň humanitar sӓyӓsӓten tübandӓgeçӓ citkerӓ: „Qorılıq Afrikanıň yazmışı bula ala. Lӓkin açlıqtan ülü yazmış tügel. Küplӓp ülü dӓ. Afrikanıň sӓyӓsi totrıqlılığı öçen xalıqara oyışmalarnı êşkӓ kereşterü öçen Afrika xalıqların üzlӓrenӓ ışandırırğa tiyeş bez.“

Törkiyӓneň Afrika sӓyӓsӓte qısalarında humanitar yӓrdӓmnӓrdӓn tış Ğomüm ştab rӓislege, iqtisad ministrlığı, qalqınu ministrlığı, Milli mӓğarif ministrlığı, Qazna ministrlığı, Kümӓk toraq idarӓse, Afӓt hӓm ğadӓttӓn tış xӓllӓr idarӓse rӓislege, Yuğarı belem hӓm tulay toraq oyışması, Törek Qızılayı, Çit ildӓge töreklӓr berlege hӓm Yunıs Ӓmrӓ waqıfı oyışmaları möhim rollӓrne üz östenӓ ala. Afrikada şaqtıy proyektnı çınğa aşırğan Törkiyӓ oyışmaları belӓn ber rӓttӓn ictimaği oyışmalarnıň da möhim proyektları bar. Törkiyӓ belӓn Afrika xalıqları arasında mönӓsӓbӓt könnӓn kön üsӓ bara.

İkençe yaqtan iqtisadi ölkӓdӓ Törkiyӓ Afrikada ayıruça tözeleş tarmağında möhim uyınçığa ӓylӓnӓ. Törek şirkӓtlӓre şaqtıy Afrika ilendӓ möhim tözeleşlӓr başqara. Şul rӓweşle Ӓrdoğan Afrikağa sӓfӓrendӓ törek şirkӓtlӓreneň tözeleş urınnarına da bardı.

Törkiyӓneň Afrika sӓyӓsӓtendӓ möhim mӓs’ӓlӓ isӓ FETÖ mӓktӓplӓre hӓm oyışmalarıdır. Törkiyӓ Afrika illӓre belӓn üstergӓn mönӓsӓbӓtlӓre nӓticӓsendӓ FETÖ mӓktӓplӓreneň yabılıp, Mӓğarif waqıfına tapşırıluın tӓêmin itӓrgӓ tırışa. Mӓğarif waqıfınıň Tunis, Tanzaniya, Sudan, Somali, S’erra-Leone, Sao Tome hӓm Principe, Senegal, Niger, Moritaniya, Mali, Kongo Cömhüriyӓte, Gvineya, Gambiya, Çad hӓm Djibutida 88 mӓktӓbe bar.



Bäyläneşle xäbärlär