Troya şähäre häm atı

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 02

Troya şähäre häm atı

Anadolu üzäge- şaqtıy iske cirläşü urınnı sıyındıra. Böten dönyada bolardan iñ küp belengäne şiqsez Troya şähäre.

Borıñğı şähär Çanakkalä yaqınnarında Anadolı yar buyında urın ala. Diñgezne kürä torğan ber qalqulıqta bulğan şähär kön sayın diñgezne sälämliy kebek.

Troya xaqqında tarixta  söylägän şaqtıy riwayätlär bar. Könbatış mädäniyäteneñ iñ mohim ädäbi çığanaqlarınnan Gomerneñ İliyada äsärendä ham Grek mifologiyasında Troya suğışı -kiñ urın alıp tora. Bu kitabında borıñğı yazuçı häm tarixnıñ icat itkän iñ zur xalıq  mönäsäbätläreneñ belgeçe bulğan Gomer, Grek şähär däwlätlärennän häm alarnıñ yasağan suğışlarınnan da süz itäçäk.

Riwayätkä qara şähärneñ yaqınında bulğan Qaz tawlarında öç Alihä tarixnıñ berençe güzällek bäygesen oyıştırırlar.

Bu öç Alihädan bersen iñ matur bularaq saylayaçaq keşe Troya patşasınıñ ulı Paris. Öç Alihä dä aña wäğdälär birer. Paris  Afroditanı iñ matur dip saylar. Afroditanıñ wäğdä birgän büläk- Afinalı Helennıñ mähäbbäte. Bu mäxäbbät täsire belän Troya patşasınıñ ulı Paris Afina patşasınıñ xäläl-cefete bulğan Helennı Troyağa urlap alıp kitä.

Xäläl-cefeten qotqarır öçen  Patşa Menelaos Miken Patşası bulğan abısı Agamennonnı yärdäm öçen çaqırır. Akalar zur ber armiyä belän Troya aldına kilä. Ozın waqıt däwam itkän qamaw häm suğışlarda ike taraf da ciñä almaz.

Mifologiyağa kürä soñınnan şähärne aldaşu belän qazanırğa uylağan Akalar Troya atın yasap quyalar.

Taqtadan yasalğan zur at bu. Atnıñ eçendä  ber törkem  ğäskär yäşerenä. Qamawnı ğämäldän çığarıp armiyälär kire tartılır. Troyalılar bu atnı  - xärbi tabış bularaq şähär diwarlarınıñ eçenä alır. Tönge säğätlärdä şähär keşese ciñüne  qotlağanda  atnıñ eçendä yäşerengän ğäskärlär tawışsız  şähärneñ qapqalarnı açarlar. Yäşeren räweştä  şähärgä kergän Aka armiyäse  şähärne talap beterep yandırır. Troya atı döşmänğä cibärelgän  häm zararlı täsire saqlanğan waqığalar öçen ğomum ber qabul itü bularaq kürener.

 Xäzerge köndä dä  sanaqlarnıñ  viruslı programmaları öçen  Troya atı digän süz qullanıla.

Ozın waqıt buyınça Troya şähäre häm bu suğış Grek mifologiyasında urın alğan ber riwayät bularaq qalır.

1870 nçe yılğa citkäç ber säwdägär bulğan xäwäskär arxeolog nemets Heinrich Schliemann Çanakkalä yanındağı qalqulıqta berençe tikşerenülärdän soñ qazılmalar yasıy başlar.

 1871-1874 nçe yıllarda däwam itkän qazılmalar borıñğı Troya Şähäreneñ häm suğışnıñ çın bulğanın böten dönyağa açıqlar.  Monda bulğan tarixı äsärlär kilgän turistlärgä  zur käyef birä.Qazılmalarda bulğan xazinälärneñ ber öleşe Törkiyädä  ber öleşe dä Germaniya belän Rusiyäda saqlana.

Troyada yasalğan qazılmalarnıñ näticäsendä bezneñ erağa qadar 3000 yıl elek, bezneñ eradan soñ 1 nçe yözyılına qadär törle  19 qatlamda arxeologik belgelärgä ireşelde.

Ädäbiyättä häm sänğättä dä urınnı alğan Troya şähäre  dönyanıñ här poçmağında belenä. Kinematografiyağa häm yözlärçä dokumental filmgä tema bulğan Troya ilebezneñ dönya külämendä tanılğan häm belengän iñ mohim aldağı urınında tora.

Könçığış-Könbatış bäreleşlärendä, mädäni bäreleşkä qadär tarix buyınça ähämiyäten saqlap qalğan. Böyek İskändär şähäreneñ säfärendä şähärneñ simvolı bulğan  tanılğan Afina ğibadätxanägä köbä kiyemne büläk itär.

 Fatih Sultan Mähmät  İstanbulnı yawlap alu aldınnan töbäkkä kilgän ikän häm üç alacağın süzen birgän ide. Awrupanıñ ber niçä gumanist uqımışlı töreklärneñ Troya şähärennän qaçıp qotqarılanğannarnıñ ğailäsennän kilgänen häm tufraqlarına kire qatqanına ışana ide. Mustafa Kemal Atatörekneñ dä böyek ciñü aldında  Dumlupınar  suğışında Troyalılarnıñ uçın alğanın äytelä.

Dönya citakçelegendä ilebezneñ ğorurı bulğan Troya borıñğı şähär turistlarnı kötep qala.  Şuşı borıñğı şähär  säfäregezgä tuyımsız xätirälär tämin itäçäk.



Bäyläneşle xäbärlär