• Video galereyası

Trampnıň Yerusalim qararı

Kön tärtibe 50

Trampnıň Yerusalim qararı

1917 yılnıň 11nçe dekabr’ könne Yerusalimne yawlağan ingliz general Allenbynıň Xaçlı sӓfӓrlӓreneň azağına yaqınlaşuın ӓytüe citkerelӓ. Yaqın Könçığışta bolay da xaos bulğanda Trampnıň Könçığış Yerusalimne da üz êçenӓ alaçaq rӓweştӓ İzrailneň başqalası bularaq qabul hӓm iğlan itüeneň atom bombası tӓêsiren tudırıp, töbӓkneň qıyamӓte bula alaçaq, bӓlki dӓ Yaqın Könçığışta “zur şartlaw”nı kiterep çığaraçaq bu açıqlawnıň 1917 yılğı yawlawdan 100 yıldan soň yasaluı simvolizm bula alamı? Moňa 1917 yılnıň 2nçe noyabr’ könge Balfour deklaraŝiyaseneň 100 yıllığı hӓm 1967 yılğı Altı kön suğışı nӓticӓsendӓ Könçığış Qudüs yawlawınıň 50 yıllığın da quşa alabız.

Tramp saylaw êşçӓnleklӓre waqıtında Yerusalimne İzrail başqalası bularaq tanıyacağın citkergӓn ide. Yerusalimneň bügenge köndӓ başqala bularaq tanıluı öçen citӓrle sӓbӓp yuq ikӓn, monı tağın da tirӓndӓ, soňğı yıllarda Yaqın Könçığışta barlıqqa kilgӓn üzgӓreşlӓrdӓ êzlӓw zarur. Yaqın Könçığışqa yaz cile alıp kilӓ almağan “Ğarӓp yazı”nıň töbӓk soŝiologiyasendӓ canlı êtnik hӓm mӓzhӓbi qorılmanı tözeklӓnderelmӓyӓçӓk rӓweştӓ cimerüe ap-açıq. Hiçşiksez, töbӓk monnan soň êlekke kebek bulmayaçaq. Lӓkin bu xaostan soň da berӓr törle tӓrtip qorılaçaq. AQŞ ilbaşınıň soňğı Yerusalim adımı isӓ üz tirӓ-yağında yaňa iyӓrçennӓr tӓrtiben tudıruğa qarağan tırışlıq kebek kürenӓ. Lӓkin Barzanineň referendum uyınında bulğanı kebek barlıq ğarӓp hӓm İslam dönyasın yuğaltu riskına kerӓ.

AQŞ Kongressı 1995 yılda qabul itkӓn ber qarar belӓn AQŞ ilçelegeneň Tel Avivdan Yerusalimğa küçerelüen raslasa da, AQŞ ilbaşları wazğiyӓt’neň sizgerlegen toyıp, 6 aylıq periodlar rӓweşendӓ bu qararnı kiçekterӓlӓr ide. Bügenge köndӓ nӓrsӓ buldı da AQŞ bu qarardan 22 yıldan soň mondıy êşkӓ kereşte?

AQŞnıň Süriyӓ hӓm Ğiraqta, ğomümӓn Yaqın Könçığıştağı strategik xataları Yerusalimne İzrail başqalası bularaq tanıp, töbӓktӓ yasağan olı xatalar çılbırına yaňasın östӓwe belӓn nӓticӓlӓnӓ. Terrorçılıq hӓm radikalizm belӓn körӓş iseme astında Ğiraq, Süriyӓ hӓm Yӓmӓn kebek illӓrdӓge dӓwlӓt sistemalarınıň cimerelep, bu illӓrneň bülenüe iň küp AQŞnıň töbӓktӓge köndӓşlӓre bulğan Rusiyӓ hӓm İrannıň êşenӓ yaradı. Rusiyӓ Süriyӓdӓge tӓêsiren nığıtıp, könbatış Süriyӓne mandat citӓkçelekkӓ ӓylӓnderde diyӓrlek. İran isӓ Ğiraq hӓm Süriyӓdӓ tӓêsir qazanıp, Livan hӓm Hizbullas yӓrdӓmendӓ İzrailğa ireşü mömkinlegen tӓêmin itkӓn kebek Yӓmӓn hӓm Baxreyn kebek illӓr aşa AQŞnıň qultıqtağı berlektӓşlӓrenӓ yanıy başladı. AQŞ berlektӓşe hӓm strategik partnerı bulğan Törkiyӓne Süriyӓ mӓs’ӓlӓsendӓ qaldırıp kitkӓn kebek ilgӓ yanawçı PKK, PYD/YPG hӓm FETÖ kebek oyışmalarnı xuplaw öçen töbӓktӓge iň möhim berlektӓşen Rusiyӓ hӓm İran belӓn xezmӓttӓşlek başqarırğa mӓcbür qaldırdı.

Moňa Farsı qultığında Soğud Ğarӓbstanı hӓm Berlӓşkӓn Ğarӓp Ӓmerleklӓre tarafınnan qısrıqlanuçı Qatarnı da östik.

AQŞ Yaqın Könçığıştağı xatalı sӓyӓsӓtlӓre nӓticӓsendӓ barlıqqa kilgӓn Törkiyӓ, Rusiyӓ, İran hӓm Qatar blogına qarşı üz liderlığında Soğud Ğarӓbstanı hӓm Farsı qultığı illӓre belӓn Misır hӓm İzrail toruçı blok qorğan wazğiyӓttӓ. “DEAŞ” terror oyışmasınıň alan xaqimiyӓte betӓ barğan waqıtta yasalğan bu adım Tramp citӓkçelegendӓ AQŞ, Möxӓmmӓd bin Sӓlman citӓkçelegendӓ Soğud Ğarӓbstanı hӓm Farsı qultığı belӓn İzrail arasında soňğı waqıtta üsüçe kileşüneň cimeşe kebek kürenӓ. Çönki İrannıň soňğı waqıtta töbӓktӓge tӓêsire iň küp İzrail, Soğud Ğarӓbstanı hӓm şul rӓweşle AQŞqa yanıy.

Haririneň Riyadta wazifasınnan kitüe öçen hӓm Mӓxmüt Abbasnıň tınıçlıq kileşüe öçen mӓcbür itelüen dӓ bu kileşü belӓn açıqlıy alabız. Çönki Abbas ta soňğı könnӓrdӓ Könçığış Yerusalim urınına şӓhӓrneň könyaq könçığışındağı Ӓbu Dis şӓhӓrçegen Fӓlӓstin başqalası bularaq qabul itügӓ mӓcbür itelde. Sinadan ber kisӓk cirneň Fӓlӓstin citӓkçelegenӓ birelüe belӓn Misırnıň da bu bloknıň oyışuında öleşeneň buluı soraldı. Misırnın küptӓn tügel Qızıl diňgezdӓge ike strategik utrawnı Soğud Ğarӓbstanına birüen dӓ bu kileşü qısalarında bӓyӓlik. Sisi dӓ bu kileşü yӓrdӓmendӓ matdi yӓrdӓm hӓm sӓyӓsi xuplaw alu öçen xaqimiyӓten nığıtırğa telӓgӓnder.

Tramp üz adımın yasadı. Hiçşiksez, Törkiyӓ belӓn ber rӓtӓn Yordaniya hӓm İslam dönyasınnan şaqtıy il bu qararğa reakŝiya belderӓçӓk. Lӓkin monda töp bilgelӓwçe Misır hӓm Soğud Ğarӓbstanı xalıqları hӓm citӓkçelӓreneň totışı bulaçaq. İke il xalıqları reakŝiya beldersӓ, citӓkçeleklӓreneň moňa qarşı reakŝiyase Yaqın Könçığışta barlıq tӓrtipne üzgӓrtӓ ala.

Soňğı itep şunı ӓytӓsem kilӓ, Yerusalimda tınıçlıq urnaşmıyça Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaşmas.



Bäyläneşle xäbärlär