Qara diñgezdä iqtisadi xezmättäşlek

Törkiyä häm Awraziya 28

Qara diñgezdä iqtisadi xezmättäşlek

Törkiyä häm Awraziya 28

Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışması

Küptän tügel Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ tışqı êşlär ministrları şurası İstanbulda cıyılğan ide. Bügenge tapşıruıbızda Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışması häm oyışmanıñ töbäkkä yoğıntısı turında süz alıp barırbız.

Atatörek universitetınıñ xalıqara mönäsäbätlär bülege tikşerenüçese Cämil Doğaç İpäkneñ mäs’älä belän bäyle añlatmasın täqdim itäbez:

"Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ Tışqı êşlär ministrları şurasınıñ 36nçı cıyılışı 2017nçe yılnıñ 29nçı iyün’ könne İstanbulda ütkärelde. Cıyılış waqıtında töbäktäge soñğı täräqqiyätlär belän bergä Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ könüzäk problemalarğa tağın da aktiv räweştä täêsir itä alaçaq itep köçäytelüenä qağılışlı mäs’älälär turında fiker alışıldı. Cıyılış axırında Törkiyä Cömhüriyäte belän Ukraina arasında Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ räislek wazıyfasın tapşıru tantanası uzdı. Ukraina Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışması başlığı wazıyfasın 1nçe iyül’ belän 1nçe dekabr’ aralığında başqaraçaq. Ukraina Tışqı êşlär ministrı Pavlo Klimkin Ukrainanıñ räislege çorında töp kön tärtibeneñ Qara diñgez töbägendä iminlek krizisı şartlarında iqtisadi xezmättäşlekneñ üsterelüe bulaçağına basım yasadı.

        Belengäne kebek, Törkiyä 2017nçe yılnıñ berençe yartısında Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ başlığı wazıyfasın başqardı. Törkiyäneñ räislege waqıtında “Daimi üseş öçen urtaqlıqnıñ köçäytelüe” teması quzğatıldı. 2017nçe yılnıñ 22nçe mayında İstanbulda Törkiyä Cömhüriyäte İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan räislegendä Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ 25 yıllığı yuğarı däräcäle oçraşuı ütkärelde. Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ iqtisad ministrları cıyılışı İstanbulda 11nçe mayda häm oyışmanıñ awıl xucalığı ministrları cıyılışı şulay uq İstanbulda 16nçı-17nçe may könnärendä uzdı. Bu çaralar Törkiyäneñ räislege çorındağı möhim cıyılışlarnıñ berse.

        Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışması äğza illärneñ potenśiallarınnan, geografik yaqınlıqlarınnan, iqtisadlarınıñ ber-bersen tämamlawçı üzençäleklärennän faydalanıp, aralarındağı ike yaqlı häm küp yaqlı iqtisadi, texnologik häm sośial’ mönäsäbätlären törleländerergä häm tağın da üsterergä teli. Bu räweşle Qara diñgez mäydanınıñ tınıçlıq, totrıqlılıq häm mullıq töbäge bulunı maqsat itä. Bu maqsatqa ireşü öçen saylap alınğan iñ möhim çara isä – iqtisad xezmättäşlege. Baştaraq oyışma maqsatınıñ Qara diñgez buyındağı illär arasında êtaplı bularaq “irekle säwdä töbägeneñ” tözelüe räweşendä bilgelängän ide. Fäqät annan soñ ütkärelgän cıyılışlarda Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ “iqtisadi xezmättäşlek” qısalarında bäyälänelüe zarurlığına basım yasaldı.

        Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ qoruçı äğzaläre: Törkiyä, Azärbaycan, Ärmänstan, Görcestan-Gruziya, Moldova, Rusiyä Federaśiyäse, Ukraina, Bolgariya, Rumıniya. Soñınnan oyışmağa quşılğan äğzalär isä: Albaniya, Serbiya häm Greśiya.

        Qara diñgez töbäge Törkiyä tışqı säyäsäteneñ östenlekle qızıqsınu mäydannarınnan berse bulğan Qavqaz häm Balkan arasında küper üzençälegen yörtä. Şuña kürä dä töbäk tarixta häm bügenge köndä tirä-yaqtağı illär öçen yuğarı ähämiyätkä iyä. Törkiyä dä öleşe bulğan Qara diñgez töbägenä toyılğan xalıqara iğtibar xäzerge waqıtta da daimi räweştä arta bara. Törkiyä Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasına nigez saluda aktiv rol’ aldı. Törkiyä berençe könnän birle oyışma êşçänlegendä aktiv räweştä qatnaşa häm oyışmanıñ särkätiplegen başqara. Ayıruça Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışması qısalarında anıq xezmättäşlek proyektlarınıñ tormışqa aşırıluı öçen êşçänlek başqara häm oyışmanıñ aktiv êşçänlegeneñ tağın da arttırıluı öçen tığız tırışlıq kürsätä.

        Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasında Ğomum särkätip berençe urınbasarı wazıyfası daimi bularaq Törkiyägä ayırılıp quyılğan. 2015nçe yılnıñ iyün’ ayınnan birle bu wazıyfanı layıqlı yaldağı tulı wäqalätle ilçe Tahsin Burcuoğlu başqara. Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ berdänber qarar organı ber yılda ike tapqır cıyılğan häm tawış birü belän qarar qabul itkän Tışqı êşlär ministrları şurası.

        Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışması – Awrupa Berlege belän mönäsäbätlär kiyerenke bulğan çorda Törkiyä öçen möhim al’ternativalardan berse. İqtisadi zurlıq yağınnan Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışması Awrupa Berlege belän älegä çağıştırıla alınmasa da, tözelgän könnän birle yaqınça 25 yıl buyı Awrupa Berlege modelenä oxşaş, täêsirle qorılışın qamilläşterä aldı.

        Bügen Qara diñgez töbäge illäre arasında bertörkem säyäsi, xätta xärbi problemalar bar. Qara diñgez iqtisadi xezmättäşlek oyışmasınıñ şuşı problemalardan çittä totıla alınğan külämdä näticäle êşläwe täêmin itelä alına. Säyäsi bäxäslärgä kerelmiçä, üzgäleklärgä tügel, urtaq yaqlarğa nigezlänep êşlärgä kiräk. Nigezdä Törkiyäneñ çirattağı räislege waqıtında başqarılırğa tırışılğanı da näq menä şuşı ide.

         Säwdäneñ häm investiśiyälärneñ döres itep, sawlıqlı nigezdä başqarıla alınuınıñ töp şartı – xozur häm totrıqlılıq. Şuña kürä dä sizger Qara diñgez geografiyasınıñ tınıçlıq, totrıqlılıq häm mullıq êçendä üseş aluınıñ – äğza illärneñ urtaq maqsatı bulırğa tiyeş."



Bäyläneşle xäbärlär