AGİTnıñ Törkiyä referendumı xisabı

Törkiyä häm Awraziya 19

AGİTnıñ Törkiyä referendumı xisabı

Törkiyädä töp qanun üzgäreşe belän bäyle bularaq 16nçı aprel’ könne referendum ütkärelde. Referendumnan soñ Awrupa İminlek häm xezmättäşlek oyışması AGİT referendumğa qarağan xisap açıqladı. Bügenge tapşıruıbızda AGİT xisabındağı qayber däğwalar häm çınbarlıqlarğa tuqtalıp uzarbız.

Atatörek universitetınıñ xalıqara mönäsäbätlär bülege tikşerenüçese Cämil Doğaç İpäkneñ mäs’älä belän bäyle añlatmasın täqdim itäbez:  

         Töp qanun häm başqarma funkśiyaseneñ ike başlı buluı Törkiyädä ozaq waqıttan birle bäxäsläşelä. Törkiyädä bu mäs’älälärgä bäyläneşle bularaq 16nçı aprel’da referendum ütte. Annan soñ AGİT ber xisap açıqladı. Xisap zur ülçämdä çınbarlıqqa turı kilmäwçe däğwalardan tora. Xisapnıñ stile häm däğwalar AGİT kebek xalıqara oyışmağa kileşmi.

Referendum öçen AGİT Törkiyägä 73 küzätüçe cibärde. Bäysez häm tarafsız buluı zarur bu küzätüçelär andıy tügel ide. Germaniya watandaşı Andrey Hunko, İspaniya watandaşı Lorena Lez de Lakal, Awstriya watandaşı Zarifä Yatkın kebek küzätüçelärneñ PKK terror oyışmasına uñay qarawların häm referendum kampaniya barışında “yuq” kampaniyasenä aktiv räweştä quşıluların kürdek. AGİT tarafınnan äzerlängän xisapta “yuq” kampaniyasen alıp barğan säyäsi partiyalärneñ genä dälilläre bar. AGİT xisabın uqığaç monıñ marginal’ törkemnär tarafınnan yazıluın ap-açıq räweştä añlıy alasız.

         AGİTnıñ däğwasına kürä referendumnıñ möhim mäs’äläläre belän bäyle bularaq saylawçılarğa tarafsız mäğlümat birelmäde häm ictimaği oyışmalarnıñ qatnaşuı mömkin bulmadı. Bu döre tügel. Mondıy saylawlarda tarafsız mäğlümat birü wazifası däwlätneke tügel, ä ictimaği oyışma häm ğammäwi mäğlümat çaralarnıqıdır. Törkiyäneñ däwlät organnarı bu mäs’älädäge tırışlıqlarğa qomaçawlamadı häm tarafsız mäğlümat öçen yaraqlı şartlarnı täêmin itte. Mäsälän, Törkiyädäge iñ köçle häm kiñ taralğan ictimaği oyışmalardan berse bulğan Törkiyädäge Advokatlar kollegiyase berlege tiskäre tawış öçen ildä aktiv kampaniya alıp bardı.

       AGİTnıñ däğwasına kürä Törkiyädä saylaw belän bäyle qanunnar cıyılması xalıqara küzätü häm partiyalärgä bäyläneşe bulmağan watandaşlarnıñ küzätüenä röxsät birmi. Bu nigezsez däğwadır. Çönki mondıy tıyu yäisä çik yuq. Saylawğa qarağan qanunnar cıyılması häm Yuğarı saylaw şurası qararları êçendä partiyalärgä bäyläneşe bulmawçılarnıñ tawış qullanılğan urınnarda buluın, ärcä wazifalısı bulu öçen möräcäğat’ itüenä qomaçawlawçı ğamälgä kertü yuq. Mondıy däğwanıñ äytelüeneñ, qızğanıç manipulyaśiya maqsatı bar.

AGİTnıñ ikençe däğwasına kürä mediada ber taraf urın aldı häm mediağa qarata çikläwlär saylawçılarnıñ fikerlärenä ireşügä kirtä quydı. Bu da yalğış. Çönki distälärçä yuğarı tirajlı gazet häm zur televideniye kanalı “yuq” kampaniyasenä kiñ räweştä urın birde häm aktiv räweştä monı açıqladı. Ayıruça Awrupa mediası belän ber rättän könbatış mediasınıñ barısı da diyärlek “yuq” kampaniyasen alıp bardı, Awrupadağı törek saylawçılarına yoğıntı yasarğa tırıştı häm basım astına aldı.

AGİTnıñ ikençe däğwasına kürä referendumda täqdim itelüçe üzgäreşlärneñ berse dä byulletennärdä bulmağan, saylawçılarnıñ “äye” yäisä “yuq” dip äytüläre soraldı. Bu däğwa belän şunı küräbez: AGİTnıñ Awrupa Berlegeneñ ğamälgä kertüelärennän xäbäre yuq. Çönki Awrupa Berlege illärendä ütkärelgän referendumnarda saylawçılar “äye” yaisä “yuq” dip tawış birä. Bu plebisśit dip atala. Ayıruça töp qanun üzgäreşlärendä küpçelek plebisśit ısulı qullanıla. AGİTnıñ bu tänqiteneñ yaxşı niyätle bulmawı ap-açıq. Çönki referendum paketı 4 ay êlek Törkiyä Böyek Millät Mäclesenä täqdim itelde häm Mäclestä qabul itelgännän soñ här kön diyärlek här mäydanda bäxäsläşelde.

   AGİTnıñ ikençe däğwasına kürä referendum töp ireklär çiklängän ğadättän tış xäl şartlarında çınğa aştı. AGGİTnıñ bu däğwası da çınbarlıqqa turı kilmi. Başta şunı äytergä kiräk, ğadättän tış xäl - barlıq demokratik xoquq däwlät tärtiplärendä urını bulğan häm kiräkle bulıp kürelgän wazğiyätlärdä ğamälgä kertelüçe citäkçelek töre. Däwlätlär demokratiyağa yanawçı êlementlarğa qarşı däwlät tärtibeneñ saqlanuı, töp xoquq häm ireklärneñ ışanıç astına alınuı öçen kiräkle xoquqi çaralarnı kürü wäqalätenä iyä. Törkiyä Cömhüriyäte kiçergän tüntäreleş kereşüe häm PKK/DEAŞ/FETÖ kebek küp yaqlı terrorçılıq yanawları ğadättän tış xälne mäcbüri qıla. Ğadättän tış xäl keşelärneñ tormış räweşlärenä täêsit itmi, barı tik terrorçılıq belän köräş maqsatınnan çığıp ğamäldä. Ğadättän tış xäl qısalarında keşelärneñ saylaw häm saylanu xoquqı belän ber rättän säyäsi xoquqlarına qarağan bernindi çikläw yasalmadı. İkençe yaqtan Franśiyada 5nçe tapqır iğlan itelgän häm 15nçe iyul’ könenän qadär däwam itäçäk ğadättän tış xäl barışında ütkärelgän häm ütkäreläçäk saylawlarğa qarata AGİT bernindi borçu toymıy, Törkiyädäge ğadättän tış xälneñ kön tärtibenä kiterelüe naçar niyätle totışnıñ ap-açıq kürsätkeçeder.



Bäyläneşle xäbärlär