TRT xaqında

TRT

Törkiyä radiotelekompaniyası

Törkiyädä, “däwlät xezmäte tapşıruları” dip äytkän waqıtta “berençe” häm “berdänber” bulu üzençäleklärenä iyä TRT 1964 yılnıň 1 may könne qorıldı.
1927 yılnıň 5 may könne tapşıruların başlatıp cibärgän radio da bu könnän başlap TRT qaramağına kerde. Töymäsenä basqan yäisä tsiferblatın äyländerüçe bezlärne törle dönyalarğa taşuçı radio yanına 60-nçı yıllarnıň azağında tağın yaňa dus quşıldı: Televideniye… Törkiyä televideniye belän 1968 yılda 31 ğinwar könne berençe tapqır TRT aradaşçılığı belän tanıştı. 81 yäşlek radio häm 40 yäşlek televideniye tapşıruları belän TRT häm Törkiyä cömhüriyät tarixınıň xätere häm dä täcribäse, berekmäse, cawaplılıq aňlayışı belän ışanıçlıq, berlek häm berdämlegebezneň simvolı buldı.
Eşläwçelärneñ ğayräte, fidaqär tırışuları näticäsendä TRT - törek xalqınıň yörägendä ber qayçanda sörtelmäyäçäk urının aldı. Törkiyäneň häm ğämmävi mäğlümat çaralarınıñ mäktäbe, häm dä iň ışanıçlı matbuğat organı bularaq bügenge könnärgä kilep citkän TRT radio häm televideniye tapşıruları ölkäsendä iň uňışlı tapşıru xäzerläwçelärne dä üz qaramağında üsterde. Älbättä, wazğiyät bu räweşle bulğaç, ber-bersennän güzäl häm tösle programmalar da Törkiyä televideniyesında canlandı.
TRT radio häm televideniye ölkäsendä barı tik ber “ğämmävi mäğlümat çarası” ğına tüğel, şul uq waqıtta “nigezle belem birüçe oyışma” da buldı.
Älege wazifa barı tik matbuğat kadrların üsterü cähatennän genä tügel, xäbär häm mäğlümat citkergän tamaşaçılarnıň belem alıp, üsüenä yünälgän tapşıruları cähatennän dä waz kiçelmäs ähämiyätkä iyä buldı.
Menä şundıy mäğnäle häm waz kiçelmäs missiyägä iyä TRT tarafsız, ışanıçlı xäbär aňlayışı häm “däwlät matbuğat eşçänlege” nigezennän taşlama yasamağan sıyfatlı programmalrı belän dönyanıň sanawlı ğämmävi mäğlümat çaraları arasındağı layıqlı urının aldı.
Bu uňışnı tudırğan faktorlarnı töp başçalar räweşendä tübändägeçä äytep uzarğa mömkin:

Cawaplı häm ışanıçlı xäbärçelek

-AQŞ – Washington, BELGİYA – Brüssel, MİSIR – Kahirä, GERMANİYA – Berlin, Tönyak Kipr Törek Cömhüriyäte – Lefkoşa, AZÄRBAYCAN – Baqu, TÖREKMÄNSTAN – Aşhabad, ÜZBÄKSTAN – Taşkent häm dönyanıň bar cirennän xäbärçelär… Qısqası; Amerikadan Avrupağa häm Aziyägä, Yaqın Könçığıştan Qavqazğa qadär şaqtıy ähämiyätle üzäktä açqan byuro häm wäkilçeleklär belän TRT häm Törkiyäneň häm dä dönyanıñ küze-qolağı…
-Üzäk Änkara belän ber rättän İstanbul, İzmir, Antalya, Çukurova, Diyarbakır, Erzurum häm Trabzon töbäk mödirleklärendä här berse üz ölkäsendä professionalläşkän täcribäle xäbärçelär; ayıruça Törkiyädäge cirle xäbärçeläre belän dinamik ber xäbär çeltäre…
-Döres, tarafsız, ışanıçlı xäbärçelek aňlayışı belän tıňlawçılarınıň häm tamaşaçılarınıñ zihenendä “ışanıç” markası…

Här yäşkä häm mädäniyätkä qarağan tapşırular

-Belem-mädäniyät, muzıka-küňel açu, balalalar häm sport programmaları, bäxäs utırışları, dokumental filmnar, dramalar, aq pärdäneň iň sıyfatlı filmnarınnan torğan sıyfatlı tapşırular…
Xalıqara standartlarğa yaraklı tapşıru cilpäzäse belän belem, yäş häm sotsio-iqtisadi däräcäläre yağınnan ayırmalılıqlar kürsätüçe kiň tamaşaçı törkemenä ireşü häm alarnıň zäwığın, xuplawın qazanğan matbuğat organı bulu…
-4-ese milli, 2-ese xalıqara, 1-se töbäk belän ber rättän, 7 televideniye kanalı belän dönyanıň bar cirendä qaralu…

Televideniye Kanalları:

TRT 1: Ğailä kanalı 168 saat
TRT 2: Xäbär, mäğlümat, mädäniyät häm sänğat kanalı 168 saat
TRT 3: Yäşlek häm sport kanalı 54 saat
TRT GAP: Könçığış häm Könyaq Könçığış Anadolu töbäklärenä yünälğän tapşırular 69 saat
 TRT 4: Belem häm Muzıka kanalı 139 saat
TRT INT: Dönya öçen efir 168 saat
TRT TURK: Urta Aziya häm Qavkazğa yünälğän tapşırular 119 saat

-Xalıqara iyärçen häm 2 ciröste stantsiyase belän Awrupa häm Aziya radiotelekompaniyaları arasında küper wazifasın başqaruçı; il häm dönya kön tärtibe belän bäyle waqiğalarnı, äğza bulıp torğan milli-xalıqara matbuğat organnarı häm xäbär agentlıqları aradaşçılığı belän şul uq mizgeldä häm böten neçkälekläre belän citkerä aluçanlıqqa iyä zur ber potentsial…

Bigräk tä Awrupada yäşäwçe töreklärgä yünälgän tapşırular yasawçı häm dönyanıň şaqtıy poçmağında da qarala alğan TRT-İNT kanalı belän çit ildäge töreklärgä mädäni bağlanışlarnıñ nığıtıluına öleş kertü maqsat itep quyıla. Maqsat -TRT-İNTnı köçäytep, aldıbızdağı çorda xalıqara ölkädä sanawlı xäbär kanalları belän köndäşlek alıp bara alırlıq däräcägä citkerü.

 

TRTnıň qorılu etabındağı televideniye kanalları

-Törle tellärdä häm söyläşlärdä söyläşüçe watandaşlar belän şulay uq bu tellärdä söyläşüçe töbäk illärenä tapşırular xezmäten citkerü öçen qırmançi häm zazaça söyläşlärendä tapşırular alıp baruçı yaňa ber televideniye kanalı oyıştıru eşçänlekläre däwam itä. Farsıça häm ğaräpçä söyläşüçe xalıqlar belän Törkiyä arasındağı mönäsäbätlärne nığıtu öçen bu tellärdä tapşırular xezmäten täqdim itü maksatı da bar. –TRT törek häm dönya balalarına ireşä alaçaq däräcädä köçle ber “Balalar kanalı”n oyıştıru eşçänleklären dä däwam itterä.

Radioda 81 yıllık berekmä

TRT radioları, 4 milli, 5 töbäk radio kanalı häm Turizm radiosı belän täcribäle xezmätkärläre, muzıkanıň törle tarmaklarındağı xorları, sälätle sänğatçeläre, bala häm yäşlär klubları, bay arxivı, sanaq yärdämle tapşıruları, soňğı texnologiya belän cihazlandırılğan studioları, köçle tapşırğıçları häm zamança tapşıru eşçänlege normalarına yaraqlı programmaları belän watandaşlarnıň can yuldaşı bulırğa däwam itä.

Radio Kanalları

Radio 1: Belem-mäğarif, mädäniyät, xäbär kanalı. Tormış belän bäyle här mäs’älä quzğatılğan tapşıruları häm här säğattäge xäbärläre belän tıňlawçılarınıň waz kiçelmäs buluın 81 yıl buyı däwam itterä.

Radio 2 (TRT FM): Törek sänğät muzıkası, törek xalık köyläre häm estrada-pop muzıkasınıñ iň matur ürnäkläre täqdim itelgän populyar muzıka kanalı.

Radio 3: Klassik muzıka, djaz häm opera.

Radio 4: Törek xalık köyläre häm törek sänğat muzıkası.
Radionıň 4 milli kanalı da Törkiyäneň här urınınnan häm internet aşa bar dönyada täwlek buyı efirda.

5 Töbäk Radiotapşırular eşçänlege Trabzon radiosı, Erzurum radiosı, GAP-Diyarbakır radiosı, Antalya radiosı, Çukurova radiosı… Turizm radiosı da tapşıruları belän häm törek turizmına häm dä ilebezdäğe turistlarğa xezmät kürsätü kebek ähämiyätle wazifa başqara.

Dönyağa 29 teldä radiotapşırular

Çit ildäğe töreklärneň illäre belän elemtäsen tä’min itüçe häm törek tele belän bergä 29 teldä tapşırular alıp baruçı “Törkiyä awazı” radiosı (Voice of Turkey) ilneň häm dönyanıň här poçmağına ireşä ala. “Törkiyä awazı” ingliz, fransuz, alman (nemets), ğaräp, ispan, italian, alban, bosniya, bolğar, rumın, serbça, xorvat, macar (vengr), makedon, grek, urıs, qıtay, azärbaycan, farsı, görce (gruzin), urdu, dari, peştu, üzbäk, tatar, törekmän, qırğız, qazaq häm törek tellärendäge tapşıruların dönyanıñ här poçmağına qısqa dulqın, iyärçen häm internet aşa häm ayıruça translyatsiya urtaqları aradaşçılığı belän FM aşa citkerä.

Dönyanı qoçaqlawçı efir çeltäre

Matbuğat ölkäsendäge härtörle yaňa mediya xezmätlären iň qısqa waqıt eçendä üzläşterüçe; ütkännärdän kilgän mäğlümat, berekmä häm täcribälare belän här uzğan kön “kiläçäkne quıp citüçe köçle häm ışanıçlı” ğämmävi mäğlümat çarası.
Teleradioeşçänlek ölkäsendäge bu olı berekmä texnik asqorması belän dä bügen ireşkän noqtada küz qamaştıra.
TÜRKSAT 2A häm TÜRKSAT 1C (3A) iyärçennäre aşa TRT radio häm televizion tapşıruları sanlı sistemağa citkerelä.
Ankara, İstanbul häm İzmir vilayätlärennän sanlı teletapşırularnıñ sınap qaraluı da täwlek buyı däwam itelä.

İnternettä dä TRT

Sanlı (digital) çorda tamaşaçılarnıň kötkännären qanäğätländerä alu häm texnologiya kiterğän forsatlarnı xalıqqa täqdim itärğä teläwçe TRT bu ölkädä dä bik ähämiyätle proyekt häm eşçänleklärne qısqa waqıt eçendä tormışqa aşırdı. 1999 yılnıň 1 may könne www.trt.net.tr internet säxifäse açıldı. Dönyadağı internet qullanıçılarnıň TRT efir xezmätlärenä ireşüen tä’min itü maqsatı belän, radio häm televideniye tapşıruların turıdan-turı internetta täqdim itte. Ayıruça, Törkiyädän häm dönyadan soñğı xäbärlär, iqtisad häm finans bazarlarındağı waqiğalar, sportnıň bar tösläre, hawa torışı, radio häm televideniye efir ağımı häm programa promosionnarı – web säxifäseneñ ähämiyätle xezmätläre arasında tora.
TRT, Internet näşriyätendä yaña etapqa uzıp, TRT web säxifäseneñ xalıqara variantların da xäzerli häm ber-ber artlı näşer itä. İñ elek 11 teldä başlatılğan çit tellärdä internet basmalarınıñ qsıqa waqıt eçendä “Törkiyä awazı”nıñ böten tellärendäge yazmalarınıñ kiñäytelüe öçen eşçänlek alıp barıla.

TRT arxivı - Törkiyä’neň Ğammäwi xätere

Cömhüriyätneň barlık möhim çaqrım taşlarına şahitlek itüçe, Cömhüriyät belän bötenläşkän ber oyışma turında süz barğaç, älbättä, bay ber arxiv barlıkka kilä. TRT barı tik ğammäwi materialnı bergä cıyıp qına qalmıy, dönyanıň iň kiň texnologiyalären qullanıp, ozın ütkänlege bulğan radio-televideniye mirasın saqlıy. Törle waqıtlarğa häm formatlarğa qarağan bu materiallar, eçtälek analizı häm tözätüläre yasalıp, sanlı (digital) media moxitına da küçerelä.

TRT Market

TRT Market - TRT’nıň arxiv üzençälegenä iyä tapşıruların häm muzıka äsärlären sürät, tawış häm basma räweşendä xalıqqa täqdim itä.

Zur häm möhim çaralarda TRT imzası

-“TRT Xalıqara 23 aprel balalar bäyräme” kebek här tös, tel häm dinnän bulğan dönya balaların 30 yıl däwerendä 10 kön buyı Törkiyädä qunaq itep, dönya tınıçlığına bik ähämiyätle öleş kertä häm dä mondıy xalıqara çaralarnıñ “üzğärmäwçe adresı” buluın tağın ber qat isbatlıy.
-Evrovideniye cır bäyğese, Dönya kuboğı, olimpiadalar, Dönya universitet uyınnarı kebek ähämiyätle xalıqara çaralarda qabat TRT imzası…
Qısqa waqıtlı ayırıludan soň Dönya Kuboğınıñ kütärenke ruxı qabat TRT ekrannarında. Futbol yaratuçılar 2010 häm 2014 Dönya Kuboğın qabat TRT üzençälege belän qarayaçaq häm, älbättä, olimpiadalarnıň barlıq töslären sportnıň üzgärmäwçe adresı TRTdä tabaçaqlar.
- Teleradioeşçänlek ölkäsendäge härtörle yaňa media xezmätlären iň qısqa waqıt eçendä üzläşterüçe, ütkännärdän kilep citkän mäğlümat, berekmä häm täcribäläre belän könnän-kön “kiläçäkne quıp citüçe köçle häm ışanıçlı” matbuğat organı.
Başqa törle äytsäk, Törkiyäneň dönyağa, dönyanıň Törkiyäğä açılğan täräzäse… Barlıq bu üzençäleklärne barı tik öç xäref belän genä äyterğä mömkin, ul da bulsa: TRT

ÄĞZÄLEKLÄR

EBU -Europen Broadcasting Union (Awrupa Tapşırular Berlege)
ABU –Asia-Pacific Broadcasting Union (Aziya-Tın okeanı tapşırular Berlege)
HFCC/ASBU -International High Frequency Broadcasters Coordination Group (Qısqa dulqın tapşıruların alıp baruçılar koordinatsiya törkeme)
ABU-HFC (ABU High Freguency Broadcasters Coordination Group (ABU qısqa dulqın koordinatsiya törkeme)
IMC International Music Council (Xalıqara muzıka şurası)
EIM European Institute of Media UNESCO Turkish National Committee Turkish National Council of Press (Awrupa Media institutı UNESCO Törek milli matbuğat şurası)
CMCA (Centre Méditerranéen de la Communication Audioviseulle (Urtadiñgez ğämmävi mäğlümat çarası üzäge)

 http://trt.net.tr/Kurumsal/Tarihce.aspx