Balkanske Aktuelnosti 44/2018

Osmanlije su po prvi put na Balkan zakoračile osvajanjem tvrđave Čimpe u blizini Galipolja, što je pratio napredak ka centralnoj Evropi dug oko 350 godina.

Balkanske Aktuelnosti 44/2018

 

Kao što je to slučaj na celoj zemaljskoj kugli, putevi na Balkanu su vekovima ostali oblika koje nalaže priroda i prirodni uslovi. Sa druge strane, maršutu puteva su kako prirodni uslovi, određivale i zemlje koje su dominirale na Balkanu. Nakon što je Balkan prešao u vladavinu Osmanlija, ova regija je ušla u proces gde su se počeli razvijati putevi i gradovi, gde su se popravili uslovi življenja i gde se u velikoj meri transformisao javni poredak. Sve to potvrđuju i reči istoričara Ilber Ortaylija koji je kazao da su Osmanlije više ulagale na Balkan, nego u samu Anadoliju.

Osmanlije su po prvi put na Balkan zakoračile osvajanjem tvrđave Čimpe u blizini Galipolja, što je pratio napredak ka centralnoj Evropi dug oko 350 godina. U balkanskim gradovima koji su ušli pod upravu Osmanlija formirani su vodovodi, izgrađene česme, hamami, otvorene biblioteke, izgrađeni mostovi, što je uslovilo kulturni napredak u regiji.

I dok su razvijali saobraćajni sistem na Balkanu, Osmanlije su u velikoj meri koristile puteve iz Srednje dobi. Cesta, koja je Istanbul povezivala sa Beogradom a preko Sofije bila je glavna saobraćajnica za vreme Osmanskog carstva. Osmanlije su saobraćajnicu Istanbul-Beograd, koju su nazivali ¨srednjim ogrankom¨ puno više i bolje održavali od ostalih a sve zbog vojnih i trgovinskih elemenata.

Via Egnatia je rimska magistralna cesta koja je polazila od luke Drač u današnjoj Albaniji, preko današnjih država; Albanije, Makedonije, Grčke i Turske, a koju su Osmanlije koristile kao ¨levi ogranak¨ uz manje izmene. ¨Desni ogranak¨, koji je polazio iz Istanbula do Krima i koji je sledio zapadne obale Crnog mora nije puno korišten u vojne svrhe, ali je zato odigrao važnu ulogu u transportu pšenice, mesa i soli u Istanbul.

Pored toga što su Osmanlije koristile i popravljale puteve koji su datirali iz Antičke i srednje dobi, isto tako su, shodno svojim potrebama, gradili nove puteve i pravili remont starih. Da bi olakšali transport, Osmanlije su na glavnim saobraćajnicama gradili ¨konake¨. U 18. i 19. veku, Osmanlije su relativno smanjile svoje interesovanje prema putevima.

Naime, od 19. veka Osmanska uprava se mnogo više interesovala izgradnjom železničkih pruga na Balkanu. Da bi uspostavili mir i poredak u dalekim regijama i da bi očuvali teritorijalni integritet države, Osmanlije su imale potrebu za železnicom. Osim vojnih i sigurnosnih razloga, Osmanlije su verovale da će se poljoprivredni sektor Osmanlija lakše plasirati zahvaljujući železnici i da će se na taj način povećati vanjska trgovina i carinski porezi koji su sakupljani.

Usled nedovoljnih finansijskih sredstava, veliki deo osmanskih železnica na Balkanu izgrađen je uz pomoć stranog kapitala unutar sistema koji je imao za cilj da podstakne strana ulaganja. Prva železnička pruga koja je na Balkanu izgrađena od strane Osmanlija bila je linija duga 66 km. koja povezuje današnju rumunsku Konstancu sa Bogazkoyom. 6 godina nakon ove linije, otvorena je železnička pruga duga 224 km. koja povezuje bugarski Rusčuk sa Varnom. Zahvaljujući ovim linijama povezani su Dunav sa crnomorskom železnicom, tako da je rešen i problem poslednjih 241 km na reci Dunavu.

Najduža železnička pruga koju su Osmanlije izgradile na Balkanu je Istočna željeznica. 17. aprila 1869. godine između Osmanskih vlasti i bankara iz Minhena Moritz von Hirscha dogovorena je izgradnja železničke mreže kojom će se Istanbul povezivati sa Bečom. No, sporazum koji je potpisan sa Hirschom je promenjen i obustavljen iz raznih razloga.

Istorijski Berlinski kongres, održan 13. jula 1878. godine, bio je prekretnica za okončavanje Istočne železnice. Berlinski kongres, kojim su ponovno definisane ravnoteže velikih sila na Balkanu, uslovio je obezbeđivanje finansija za izgradnju raznih železničkih projekata u Srbiji, Rumuniji i u Bugarskoj. Naročito su Srbija i Bugarska snosile obavezu da okončaju železničke linije na svojim teritorijama kojima bi se međusobno povezali Austro-ugarska i Osmanlijska železnica.

Kao rezultat svega toga, Istočna železnica je okončana i prvi voz je 12. avgusta 1888. godine krenuo iz Beča u Istanbul. Zahvaljujući liniji Istanbul – Beograd koja je bila deo Istočne železnice, putovanje koje je u to vreme kopnenim putem trajalo 10 dana, smanjeno je na 30 sati, dok se putovanje između Pariza i Istanbula, relacije duge 2.897 km, smanjilo na 96 sati.

Osmanlije su uz velike finansijske troškove na Balkanu izgradile železnicu dugu 2512 km. Nakon što su balkanske zemlje proglasile nezavisnost ono što je ostalo Osmanlijama bio je samo visoki dug.



Povezane vesti