Balkanske Aktuelnosti 43/2018

Sa promenom u trgovini u 17. veku kada su se smanjili prihodi u poljoprivredi i stočarstvu, smanjio se i prihod kojeg su uzimali spahije.

Balkanske Aktuelnosti 43/2018

 

Kada je Balkan ušao pod upravu Osmanlijske države regija je ušla u proces u kojem su se razvili gradovi, popravili uslovi življenja i gde su se transformisali društveni poredak i društveni život. Naime, izgrađene su vodovodne mreže, česme, hamami, otvorene su biblioteke, izgrađeni putevi, mostovi, razvijeno je zanatstvo i trgovina, došlo je do kulturnog napretka i razvoja. Osmanlije su sa sobom donele novu civilizaciju koja se oslanjala na islamsku kulturu. Sa jedne strane Osmanlije su pridobile Balkan i jednu veliku muslimansku populaciju, a sa druge strane veliki deo balkanske populacije su počeli činiti muslimani i to kao rezultat da je Islam tokom 200 godina bio prihvaćen sa velikim zadovoljstvom.

Kada se Timar sistem (vrsta lenskog feudalnog sistema) koji je inače pripadao Osmanlijama počeo koristiti na Balkanu, smanjen je uticaj lokalnih begova na seljane i narodu regije su pružena veća prava i slobode. Timar (tur. reč) je u osmanlijsko vreme bilo feudalno imanje kojim su se starale spahije. Timarski sistem je vrsta lenskog feudalnog sistema. Osnovni zadatak sipahija je bio da učestvuju u ratu, a da za vreme mira uspostavljaju mir u regiji te da prikupljaju poreze od timara, čime su obezbeđivali prihode i za sebe i za vojsku koja je izdržavana zahvaljujući timaru.

Seljani, koji su pre Osmanlija na feudalnim posedima vodili monoton život, u Timar sistemu su zakupljivali posede od spahija koje su zasađivali i obrađivali prema svojim pravilima. Seljani su u Osmanlijskom poretku uglavnom bili vlasnici kuća, dućana, staja, vinovih loza i manjih bašta na kojima su zasađivali povrće. Na ovaj način je u velikoj meri popravljeno socijalno stanje seljana, a ono što potvrđuje sve to je da su mnogi seljani u 15. i 16. veku iz regija koje nisu bile pod vladavinom Osmanlija prelazili u regije koje su pod njihovom upravom.

Usled činjenice da je jedan deo poseda, koji su pripadali velikim gazdinstvima i koje su kontrolisali manastiri, udeljeno siromašnima, Osmanlije su se smatrale i spasiocima. Osim toga, zakonima koji su izdati za vreme Osmanlija sprečena je eksploatacija hrišćanskih sela.

Pošto su se Osmanlije zanimale za dva faktora a to je korištenje ljudske snage u ratovima i novac kojim su se trebali platiti, u upravu osvojenih hrišćanskih država se uglavnom nisu mešali, nije bilo intervencije u društvenoj strukturi. Sultani nisu imali nameru da na Balkanu islamiziraju narod ili da one koji nisu Turci primoraju da to postanu. Na primer, kada se 1463. godine okončalo osvajanje Bosne, u fermanu kojeg je objavio Sultan Fatih, sloboda hrišćana u Bosni je uzeta pod zaštitu.

Koristeći svoje ovlasti, osmanlijski sultani nisu u obzir uzimali samo šeriat, već i običaje koje su sledili tadašnji narodi. Osmanlije se nisu mešale ni u versku strukturu lokalnog stanovništva i bili su jako daleko od želje da unište hrišćanske crkve. Jedini izuzetak u svemu ovome bilo je zaplenjivanje hrišćanskih svetih mesta ali u gradovima u kojima je pokazan jak otpor prema Osmanlijama i to je bila jedna vrsta kazne. Činjenica koja pokazuje da Osmanlije nisu intervenisale u versku strukturu populacije je ta da je na mnogim mestima na Balkanu, naročito u Bugarskoj i Srbiji, dozvoljena izgradnja novih crkvi i manastira.

Sa promenom u trgovini u 17. veku kada su se smanjili prihodi u poljoprivredi i stočarstvu, smanjio se i prihod kojeg su uzimali spahije. Porezi koji su uzimati od životinja direktno su prebačeni u državni trezor, tako da Timar sistem više nije bio koristan za spahije.

Kada su krajem 17. veka spahije počele prodavati Timar kao svoje lično vlasništvo, stanje seljana se jako pogoršalo. U isto vreme su se povećali i porezi koji su sakupljani kako bi se pokrili vojni troškovi, što je uslovilo ustanke i proteste u nekim regijama. No, istoričari balkanskih zemalja su ove proteste opšte prikazali ¨nacionalnom oslobodilačkom borbom¨. Činjenica da se osmanlijska istorija prikazuje na potpuno drugačiji način je zajednički problem svih balkanskih zemalja. Istina je da je istorija svedok da je Osmansko carstvo među svoje ciljeve uvrstilo temelj stvaranja pravednog i uravnoteženog društva i da je vekovima na širokim geografskim prostorima uspostavljalo mir i spokojstvo.

 



Povezane vesti