Balkanske Aktuelnosti 37/2018

Zapadne zemlje imaju jako negativnu percepciju prema Balkanu. Pre svega je rasprostranjena predrasuda da Balkan nije deo zapadne civilizacije. Ne samo Osmanlije, i Vizantijci su usled kulturnih i verskih elemenata smatrani drugačijim.

Balkanske Aktuelnosti 37/2018

 

Tokom istorije Balkan je poznat kao jedna od najproblematičnijih regija na evropskom kontinentu i zato se s pravom nazivala ¨buretom baruta¨. Zapadne zemlje Balkan smatraju sukobima, nasiljem i brutalnošću. No, Balkan, kao naziv za jednu regiju, koristi se i kao poziv na politički i kulturni identitet. Balkanske zemlje odbijaju postojanje posebnog balkanskog identiteta i pokušavaju se prikazati kao neodvojivi deo zapadne civilizacije i zapadnog sveta.

Balkanska regija do početka 19. veka nije imala zajednički naziv i spominjala se sa raznim imenima. Prvi put je nemački geograf August Johann Zeune, 1809. godine, uz inspiraciju na planinu Balkan koja Bugarsku horizontalno deli na dva dela, regiju nazvao Balkanom, nakon čega je reč Balkan počela da se koristi kao naziv za regiju. Činjenica je da granice Balkana nisu ni danas tačno definisane. Drugačije rečeno, pisci i analitičari ne poseduju ujedinjeno mišljenje koje zemlje su uvrštene u pojam Balkan. No, nedefinisanje granica balkanskih prostora ne predstavlja problem. Problem predstavljaju predrasude koje stvara ovaj pojam kada se poziva na poseban politički i kulturni identitet.

Zapadne zemlje imaju jako negativnu percepciju prema Balkanu. Pre svega je rasprostranjena predrasuda da Balkan nije deo zapadne civilizacije. Ne samo Osmanlije, i Vizantijci su usled kulturnih i verskih elemenata smatrani drugačijim. Putopisci sa zapada, koji su Balkan posećivali u 19. veku, ovu regiju su definisali ¨drugačijom, čudnom i nedovoljno civilizovanom¨. Sa druge strane, veliki deo literature o Balkanu na zapadu je ispisan u periodu kriza u ovoj regiji. Zbog svega toga Zapad se Balkana seća kao regije u kojoj je prisutna etnička mržnja od pre stotinu godina, i regije koja je ekonomski, kulturno i socijalno zaostala i koja će uvek predstavljati opasnost po sigurnost Evrope. Balkan je čak i u romanima i filmovima prikazan kao pretnja.

Balkanizacija, koja se pojavila zajedno sa Balkanskim ratovima koji su se dogodili 1912-1913. godine, kao pojam ukazuje da se Balkan smatra problemom. Uz uticaj ideološke percepcije koja se pojavila za vreme Hladnog rata, Balkan je smatran regijom totalitarne i komunističke uprave, koja se protivila demokratskom i kapitalističkom zapadu. Ratovi na prostorima bivše Jugoslavije koji su se dogodili 1990-tih godina opet su popularizirali balkanizaciju što je ponovno oživelo predrasude prema ovoj regiji. Istoričarka koja je izučavala Balkan, Marija Todorova je balkanizaciju ocenila otcepljenjem velikih država, ali je isto tako ukazala i na nazadovanje, primitivizam i barbarski način življenja.

Pored postojanja negativnih percepcija prema Balkanu, EU se 1990-tih godina širila ka istočnoj Evropi, a zemlje Zapadnog Balkana nisu se nalazile čak ni na kraju reda za članstvo u Uniju. Sve ovo je rezultiralo beg iz balkanskog identiteta. Svi oni koji su posedovali balkanski identitet delovali su na osnovu percepcije da za njih, kao takve, nema mesta u EU. Interesantno je da su neke zemlje regije isticale svoj evropski identitet, a da su susedne zemlje nastavili da optužuju da su ¨balkanske¨. Na primer, dok je Slovenija pokušavala pronaći sebi mesto unutar EU, upućivala je poruke ¨mi smo Evropljani, Hrvati nisu¨. Slične retorike koristila je Hrvatska protiv Srbije, a Srbija protiv BiH.

I pored toga što je Hrvatska i zvanično članica EU, i dalje koristeći kulturne i istorijske argumente, odbija da je balkanska zemlja. Na isti način i Slovenija i Rumunija odbijaju da su balkanske zemlje. Da bi se oslobodili balkanskog identiteta, neki balkanski narodi su nakon 1990. godine počeli pisati novu istoriju. U okviru toga se istorija u vezi razvoja nacionalnog identiteta odvojeno prikazivala od istorijskog razvoja identiteta suseda koji su smatrani balkanskim.

Kada su u pitanju Turci, istorija na Balkanu i njeno ispisivanje postaju još problematičniji. Pošto su balkanske zemlje nezavisnost dobile nakon ustanka protiv Osmanlijske države, njihov nacionalni identitet se razvijao uz negativnu percepciju Osmanske države i njenih vrednosti. Zbog toga  čak i danas nacionalisti u nekim balkanskim zemljama i dalje neosnovano optužuju osmanski period za sve greške i nesreće u njihovim zemljama.

 



Povezane vesti