نگاه سیاست خارجی ترکیه،‌ دیپلماسی عمومی ترکیه و چین در آسیای مرکزی

هم ترکیه و هم چنین در آسیای مرکزی یا همان ترکستان سابق برنامه های وسیعی را به مورد اجرا گذاشته اند.

نگاه سیاست خارجی ترکیه،‌ دیپلماسی عمومی ترکیه و چین در آسیای مرکزی

دیپلماسی عمومی یک ابزار مهم سیاست خارجی در منطقه ترکستان و یا همان آسیای میانه است. برنامه این هفته به فعالیتهای دیپلماسی عمومی ترکیه و چین در منطقه آسیای مرکزی اختصاص دارد.

چین آسیای مرکزی را یکی از حوزه های تاریخی خود می داند. آسیای مرکزی نیز از لحاظ تامین انرژی و همچنین سیاست های امنیتی (به دلیل مجاورت با منطقه خودمختار ترکستان شرقی) مهم است. به نظر می رسد در چارچوب سازمان همکاریهای شانگهای، چین و روسیه دارای سیاست مشترکی در آسیای مرکزی هستند. اما یک مبارزه جدی برای دستیابی به سلطه اقتصادی بین این دو کشور  نیز وجود دارد.

سیاست کلی ترکیه در قبال کشورهای این منطقه، ثبات سیاسی و اقتصادی، همکاری با یکدیگر و با همسایگان خود، همبستگی این کشورها با جامعه بین المللی و تقویت ارزش های دموکراتیک است. ترکیه در سایه این رویکرد خود تبدیل به شریک مهمی برای کشورهای این منطقه شده است.

 دیپلماسی عمومی ترکیه در این منطقه بر روی مواردی چون فعالیت های فرهنگی، آموزش و پرورش و توسعه و گسترش رسانه ها متمرکز شده است. یکی از اولین اقداماتی که در این زمینه انجام شد ایجاد سازمان بین المللی فرهنگ ترک (TURKSOY)  در سال 1993 بود. ترکیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و ترکمنستان، و همچنین جمهوری ترک قبرس عضو این سازمان و شش جمهوری ترک تبار و خودمختار در فدراسیون روسیه به همراه جمهوری خودمختار قاقاووز در جمهوری مولداوی عضو ناظر این سازمان هستند.

چین در حال تلاش برای بسترسازی در راستای قدرت نرم خود در منطقه است. ابزارهای سیاسی که چین برای محافظت از منافع خود در آسیای مرکزی اعمال می کند، عبارتند از: سازمان همکاری شانگهای، تمرینات و مانورهای نظامی، مبارزه مشترک با تروریسم، ایجاد مناطق تجاری مرزی، تاسیس منطقه تجارت آزاد و پروژه جاده ابریشم جدید. خط لوله های گاز طبیعی ساخته شده توسط چینی ها به ادغام کشورهای منطقه ای آسیای مرکزی کمک کرد و در عین حال تهدیدی مستقیم برای حاکمیت این کشورها  ایجاد نکرد.

از سوی دیگر قزاقستان و ترکمنستان وابستگی خود به مسکو را از طریق خطوط نفت و گاز طبیعی چین کاهش دادند. انتظار می رود که چین تا سال 2020 بزرگترین مشتری نفت و گاز طبیعی از منطقه ترکستان باشد. همچنین انتظار می رود تا پالایشگاه نفتی که در قرقیزستان با تأمین مالی چینیها تأسیس شده به انحصار عرضه سوخت از روسیه پایان دهد.

ابزارهای اصلی دیپلماسی عمومی چین، دفتر اطلاعات شورای دولتی و شورای بین المللی زبان چینی (هانبان) است. هانبان مرکز اصلی موسسات مرتبط با فلسفه کنفوسیوس است. این مراکز که در ترویج آموزش چینی و فرهنگ چینی مشارکت دارند در عین حال با ارایه بورس تحصیلی اقدام به جذب دانش جویان به چین می کنند. در سایه این برنامه ها و نیز تبادل دانشجو در سال، بیش از 150 هزار دانشجو که 75 درصد آنها از اسیا هستند وارد دانشگاههای چین می شوند. با تشکیل دانشگاه فارین افیرز، برای دیپلمات های خارجی برنامه فورماسیون به مدت سه ماه آغاز شد. بنابراین، هدف دولت پکن ایجاد یک تصویر مثبت از چین در میان  قشر تحصیلکرده و نیز در برابر چشمهای سیاست گذاران آینده است.

توجه ویژه دولت آنکارا به فعالیت های آموزشی در منطقه سبب شد تا از سال 1992 تا امروز هزاران نفر از دانش آموزان کشورهای ترکستان میهمان جمهوری ترکیه شوند. علاوه بر این، موسسه یونس امره تبدیل به یکی از مهم ترین ابزارهای دیپلماسی عمومی ترکیه شده و در راستای ترویج زبان ترکی مراکزی را در آستانه و باکو تاسیس کرده است. همچنین موسسات آموزشی مختلفی در منطقه وجود دارد که وابسته به وزارت آموزش و پرورش ملی ترکیه فعالیت می کنند. همچنین، دانشگاه قرقیزستانی و ترکیه ای ماناس در بیشکک تاسیس شده که از سال 1997 فعالیت می کند. در این میان دانشگاه احمد یسوی اولین دانشگاه مشترک دولتی جهان ترک است که فعالیت های آموزشی و پژوهشی خود را در مجتمعهای دانشگاهی خود در قزاقستان انجام می دهد.

اخبار فعالیت های چین در زمینه سرکوب اویغورهای مسلمان و ترک در منطقه ترکستان شرقی اغلب توسط رسانه های بین المللی منتشر می شود. همچنین ادعا شده است که چین با ترویج تبعیض قومی و به رسمیت شناختن امتیازات ویژه ای برای اقلیت های قزاق و قرقیز در این منطقه در قبال اویغورها، سعی در ایجاد تشویش قومی در میان جامعه ترکهای مسلمان مقیم منطقه دارد. به عنوان مثال دانشجویانی که از آسیای میانه و تحت برنامه های مختلف تحصیلی به چین دعوت شده اند، عمدتا در دانشگاه های منطقه ترکستان شرقی که از سوی حکومت پکن تحت عنوان منطقه خودمختار سین کیانگ نامیده می شود تحصیل می کنند.

 به نظر میرسد که چین می کوشد تا  موجب کاهش موجودیت و هویت اویغورها در منطقه شود و زیرساخت های لازم برای پروژه جاده ابریشم جدید را مهیا کند. علاوه بر این، وب سایت Tanrıdağı / Tiyanşannannet، که توسط اداره تبلیغات وابسته به منطقه ی سین کیانگ تاسیس شده تبلیغات مطلوب دولت پکن را به زبانهای ترکی استانبولی، روسی و ترکی اویغوری منتشر می کند.

تیکا یا همان آژانس همکاری و توسعه ترکیه در کشورهای قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و ترکمنستان؛ برنامه های فراگیری در زمینه های بهداشتی، گردشگری، جنگلداری، کشاورزی و پروژه های دامداری در دست اجرا دارد. همچنین کانال تی آر تی آواز که از تاریخ 21 مارس سال 2009  آغاز به کار کرده و تبدیل به صدای مشترک جهان ترک شده است از دیگر پروژه های مهم موجود است. همچنین بخش برون مرزی تی آرتی، هم از طریق رادیو و هم از طریق اینترنت برنامه های متعددی را به لهجه های مختلف ترکی اعم از آذربایجانی، قزاقی، قرقیزی، ترکمنی، ازبکی، تاتاری و اویغوری منتشر می کند.

دولت پکن که 15 مرکز کنفوسیوس در قرقیزستان، 4 مرکز در قزاقستان، 2 مرکز در ازبکستان و 1 مرکز در تاجیکستان افتتاح کرده، می کوشد تا از طریق استفاده از زبان های محلی در رادیوی بین المللی چین بر منطقه تاثیر بگذارد.

دولت چین ضمن استفاده مستقیم از ابزارهای دولتی در حال انجام فعالیت دیپلماسی عمومی در آسیای مرکزی است. در این میان ترکیه نیز با متمرکز کردن تلاش هایش بر سنت تاریخی خود در حال ایجاد یک مدل منحصربفرد برای ملتهای ترک در اسیای میانه است.

 



خبرهای مرتبط