تاثیر سنتهای ملت ترک بر سیاست خارجی ترکیه

کسانی که از بیرون به سیاست خارجی ترکیه می نگرند تحولات و پیشرفتهای مهمی را در آن مشاهده می کنند.

تاثیر سنتهای ملت ترک بر سیاست خارجی ترکیه

سیاست خارجی ترکیه در سالهای اخیر با تحولات جدی ای روبرو شده و پیشرفتهای چشمگیری از خود نشان داده است. رجب طیب اردوغان رییس جمهوری ترکیه معمار اصلی این سیاست است. در برنامه این هفته بازتابهای سیاست خارجی ترکیه را تحلیل خواهیم کرد. در همین رابطه به نوشته دکتر جمیل دوغاچ عضو هیات علمی دانشگاه کاراتکین ترکیه توجه فرمایید.

 

کسانی که از بیرون به سیاست خارجی ترکیه می نگرند تحولات و پیشرفتهای مهمی را در آن مشاهده می کنند. شکی نیست که یکی از مهمترین مراجع این پیشرفت، اندیشه ها و اقدامات رجب طیب اردوغان رییس جمهوری ترکیه است. مرجع دوم نیز نوع و روند فلسفه حکمرانی در میان ملت ترک است.  

 

تاسیس امپراطوریهای متعدد توسط ترکان در مقاطع زمانی مختلف و سلطنت مقتدرانه ترک ها در سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا به حدی شکوهمند و خیره کننده است که کمتر ملتی قادر به هم شانگی با این ملت بوده و همین امر سبب بروز فلسفه ویژه ای از دولتمداری در میان ترک ها شده است.

 

تاسیس دولت؛ یکی از شرایط الزم تاسیس یک ملت است. انسانها در وضعیت توده ای در جامعه زندگی می کنند و واجد همه نوع فرصت های انسانی مثبت یا منفی هستند. بدون شک فلسفه دولتها در ذهن ملت های موسس ان پنهان است. این فلسفه با ذهنیت فرد بیگانه قابل درک نیست.

 

هنگامی که ما به فرایند تاریخی تاسیس دولت توسط ترکها نگاه می کنیم، اولین کلمه ای که  در این روند به وجود ملت ترک اشاره می کند کلمه «ایل» (il) است. این کلمه دو معنی مهم کشور و حکومت را در بطن خود دارد. در فرهنگ لغت محمود کاشغری، کلمه ایل به معنی «باریش» (barış) یعنی «صلح» مورد استفاده قرار گرفته است.

 

کلمه باستانی ایل در میان ترکها بعد از پذیرش اسلام توسط آنها به کلمه دولت مبدل می شود. دولت در زبان عربی به معنای تغییر از یک حالت به حالتی دیگر، برتری و پیروزی است. در زبان لاتین نیز معادل آنstatus  است که در نهایت در زبان انگلیسی به state تغییر یافته و به معنی سکونت و ایستادن است.

 

به عنوان مثال، در یونان باستان، حدود ایده آل ترین کشور همان مرزهای دولت - شهر بود. اما در همان دوره، ترک ها خورشید را پرچم و گنبد اسمان را نیز چادر خود تلقی می کردند.  

 

برای تاسیس یک دولت، ابتدا باید دو چیز را به دست آوریم. یکی از آنها قدرت فیزیکی است و دیگری مشروعیت است. مقوله مشروعیت مهم است. مشروعیت عبارت است از این که قدرت حاکم، حق حکومت کردن را داراست. مشروعیت را می توان به روش های مختلفی به دست اورد. یکی از این روشها تکیه به آداب و رسوم است که هنوز هم به عنوان یک کد ویژه وجود دارد. مهمترين ويژگي جامعه پيش از اسلام ترکها، تعهد به سنت است.

 

سابقه مفهوم آداب و رسوم و سنت در ترک ها پیش از مقوله دولت است و محدودیت های قدرت را برای دولت تعیین می کند. این همان قانون اساسی نانوشته ای است که حاکمیت را محدود می کند، مشروعیت آن را اندازه گیری می کند و روح پیروی از قانون را در میان انسانها تقویت می کند. سنت همچنین می تواند به عنوان یک نوع قرارداد اجتماعی بین دولت و ملت دیده شود. ملت ترک در ازمنه قدیم نظامهای مشروع و مطیع به سنت ها را پذیرفته و اطاعت از آن را می پذیرفت.

 

کوت (Kut) در میان ترکان باستان، نوعی فره ایزدی و رسالت اسمانی است. با پذیرش اسلام توسط ترك ها، کوت تبدیل به تعهد به عرف و تقید به قانون اسلام می شود. یکی از مهمترین سنگ بناهای ساختاری فلسفه دولت در نزد ملت ترک ، مفهوم جهان شمولی دولت است. طبق این مفهوم زمین در مرکز کاينات قرار دارد و ملت و دولت ترک نیز در میانه زمین.

 

کتاب قوتادغو بیلیگ، یکی از متون قدیمی و پایه ای در تحلیل فلسفه دولت ترک است. از دیدگاه این کتاب وظایف سلطان به صورت خلاصه شامل این موارد می شود: حاکم موظف است مردم را سیر کند و آنها را از نظر مادی تامین کند، قوانین لازم را وضع کند، نظم و امنیت را برقرار سازد و برای بقای دولت و ملت تلاش کند. به طور خلاصه در میان ملت ترک، اگرچه دولت ودیعه ای الهی است اما مشروعیت خود را از عرف و قانون می گیرد.

 

هنگام تحلیل فلسفه دولت-ملت، یک نکته که باید مورد تاکید قرار گیرد، ارزیابی مقوله «دیگران» است. در جوامع مختلف، نگرش مزمومی وجود دارد که می تواند سبب طرد غیرخودیها شود. به عنوان مثال، اگر شما رومی نیستید، بربر و اگر شما یک عرب نیستید، عجم نامیده شوید. این نوع منطق گفتاری و حاشیه سازی نژادی را در ترک ها مشاهده نمی کنید. به این معنا، از شرایط اصلی ترک بودن، این است که از سنت اطاعت کنید. کسی که متناسب با سنت های ملت ترک رفتار کند یک ترک است.

 

از این منظر، هنگامی که ما رفتارهای سیاست خارجی اردوغان را تحلیل می کنیم، می توانیم بازگشت به اصالت و سنت (gelenek) را ببینیم. اساسا منشاء کلمه gelenek به این صورت است: gelene –ek. یعنی الحاق چیزهای تازه به چیزهای سابق.

 

نتیجه آنکه گفتار و رفتار و در کل سیاست خارجی اردوغان رئیس جمهوری ترکیه با  فلسفه دولت- ملت ترک همخوان و هماهنگ است  و همین امر سبب قوت و قدرت سیاست خارجی ترکیه شده است.

 



خبرهای مرتبط