روابط ترکیه با لبنان و ترکمنهای این کشور

در برنامه این هفته به روابط ترکیه و لبنان و نقش ترکمنهای لبنان در این مناسبات خواهیم پرداخت.

روابط ترکیه با لبنان و ترکمنهای این کشور

روابط نه چندان گرم ترکیه و لبنان، به دلیل جنگ داخلی و بی ثباتی در این کشور از اوایل سال 2000 میلادی تغییر کرد. البته نباید فراموش کرد که ترکمنهای لبنان یک عنصر مهم در روابط بین دو کشور محسوب می شوند. ما در برنامه این هفته به روابط ترکیه و لبنان و نقش ترکمنهای لبنان در این مناسبات خواهیم پرداخت.

روابط بدون تحرک میان ترکیه و لبنان که به دلیل جنگ داخلی و بی ثباتی در این کشور و شرق میانه روی داده بود از اوایل 2000 میلادی رو به تغییر نهاد. پس از سفر رفیق حریری نخست وزیر سابق لبنان به ترکیه در سال 2004 روابط دوجانبه تحرک یافت و با سفرهای متقابل مقامات ترکیه شتاب گرفت.

ترکیه، در سال 2006 میلادی، پس از جنگ اسرائیل و لبنان، کمک های فوری و فراوانی را در راستای تعمیر و بازسازی لبنان در اختیار این کشور نهاد. آنکارا در حصول به مصالحه دوحه در سال 2008، نقش سازنده ای را برای جستجوی راه حلی برای بحران سیاسی لبنان و پایان آن به نمایش گذاشت.

 ترکیه همچنین در تامین نیروی موقت سازمان ملل در لبنان موسوم به UNIFIL  همکاری کرد. دولت آنکارا در اقدامی دیگر از دادگاه ویژه لبنان که تحت  حمایت شورای امنیت سازمان ملل متحد به منظور بررسی قتل رفیق حریری نخست وزیر این کشور تاسیس شده بود حمایت مالی به عمل آورد.

همچنین لغو متقابل ویزا در سال 2010 باعث افزایش تعامل بین مردم دو کشور شد. از سوی دیگر گشوده شدن مرکز فرهنگی یونس امره در بیروت در تاریخ 23 مارس 2012 سبب توجه به ارزش های فرهنگی جامعه ترک و ترکمن در لبنان شد.

حضور ترکمنها در لبنان نیز به مثابه یک عامل بسیار مهم برای رشد روابط میان ترکیه و لبنان است. ریشه های حضور ترکها در لبنان به قرن 12 میلادی می رسد. با این حال، جمهوری ترکیه، برای اولین بار رسما در سال 1989 با ترکها در لبنان ارتباط برقرار کرد. به این صورت که خالد اسد به عنوان یک افسر در ارتش لبنان خدمت می کرد و هنگامی که که در خلال خدمتش در ارتش این کشور در سال 1989 به زبان ترکی سخن می گوید فرماندهش متوجه شده و او را با خود به سفارت ترکیه در بیروت می برد.

متعاقب این دیدار ابراهیم دیجله لی سفیر ترکیه در بیروت از روستای کاواشرا محل زندگی خالد اسد دیدار می کند و به این ترتیب نخستین پیوندها برقرار می گردد. در سال 1989 همزمان با شعله ور شدن جنگ داخلی در لبنان سفیر ترکیه قصد بازگشت به کشور می کند که در خلال مراجعت وی از لبنان ترکمنها حفاظت از امنیت وی را بر عهده می گیرند و او را تا طرابلس همراهی می کنند.

سپس سفیر جدید ترکیه در بیروت برای دیدار از دو روستای ترکمن نشین به منطقه عَکّار می رود. بتدریج دیگر روستاهای ترکمن نشین نیز شناسایی می شوند. بگونه ایکه امروزه می توان حضور ترکها و تداوم میراث عثمانی در لبنان را تحت 8 سرفصل مورد بررسی قرار داد. این موارد عبارتند از : ترکمنهای عکار،  ترکمنهای بعلبک، ترکمنهای دینیه، ترکمنهای کرت، ترکهای مقیم لبنان، خانواده های آناتولی تبار در لبنان، ترکمنهای سوریه و چرکسها.

عکار در استان شمالی لبنان واقع شده است.این منطقه دارای دو روستای ترکمن نشین به نامهای کاواشرا و آیدامون است. اما روستای کاواشرا به دلیل حفظ زبان ترکی و ایجاد نخستین ارتباط با ترکیه در اولویت قرار دارد. جمعیت این روستا حدود 3000 نفر است و تماما ترکمن هستند.  در روستای آیدامون 5000 هزار نفر زندگی می کنند که 3500 نفر آنها ترکمن هستند. در روستای ماستا حسن نیز که دارای جمعیتی در حدود 5000 هزار نفر 350 ترکمن زندگی می کنند.  در روستای 1200 نفری الدبابیه حدود 50 ترکمن و در روستای 2500 نفر الطاووسی نیز تعداد زیادی از خانواده های ترکمن و حدود 50 ترکمن زندگی می کنند. این در حالی است که تعداد ترکمنهایی که در عکار زندگی می کنند بیش از 7000 نفر است.

آشنایی مقامات ترکیه با ترکمنهای بعلبک، در سال 2007 اتفاق افتاد. ترکمن ها در این منطقه در پنج روستای ترکمن نشین زندگی می کنند. یک روستای ترکمن نشین نیز در نزدیکی منطق هرمل واقع شده است. در بعلبک با احتاسب ترکمنهای روستاهای دوریست، شیمیه، نانانیه، حدیدیه، ماشاری و القاء در حدود 4000 ترکمن زندگی می کنند.

روابط ترکیه با ترکمنهای ساکن در دینیه در سال 2011  و پس از اشنایی با ترکمنهای بعلبک آغاز شد. تا آن زمان نه ترکیه و نه ترکمنهای دیگر در مورد ترکمنهای دینیه چیزی نمی دانستند. در دینیه و حوار قریب به 700 ترکمن زندگی می کنند.

امروزه حدود 10 هزار تن از ترکمنهای کرت در لبنان زندگی می کنند. همچنین در حدود 50 هزار شهروند ترکیه که به دلایل اقتصادی به این کشور مهاجرت کرده اند در بیروت زندگی می کنند. در شهرهای طرابلس و عکار خانواده های بزرگ و مشهوری از دوران عثمانی حضور دارند . در طرابلس تنها 200 خانواده با نام خانوادگی ترکمانی وجود دارد که همه با هم فامیل هستند. "انجمن ترکمنهای لبنان" که توسط اعضای خانواده ترکمانی تاسیس شده، فعالیتهای خود را ادامه میدهد. جنگ عثمانی و روسیه (1877-1878) سبب شد تا جمعیت زیادی از چرکسها به شرق میانه  و لبنان مهاجرت کنند که همچنان روابط خود را با ترکیه حفظ کرده اند.

تعداد زیادی از ترکمنهای سوریه به دلیل جنگ داخلی سوریه به لبنان مهاجرت کردند. ترکمنهای حلب و لاذقیه به ترکیه به عنوان نزدیک ترین کشور مهاجرت کردند. این در حالی است که ترکمنهای حمص و تارتوس نیز به دلیل نزدیکی جغرافیایی، به نزد بستگان ترکمن خود به شهرهای عکار و بعلبک رفتند. از سوی دیگر ترکمنهایی که در دمشق زندگی می کردند به میزان بسیاری به شهرهای بیروت و طرابلس مهاجرت کردند.

اما سفر رجب طیب اردوغان رییس جمهوری ترکیه به لبنان نقطه عطفی در قبال ترکمن های لبنان ایجاد کرد. این سفر در سال 2010 صورت گرفت و با تجمعی بزرگ در نزدیکی کاواشار همراه بود. به این ترتیب تاکید شد که ترکیه پشتیبان ترکمنهای لبنان است. تاسیس مرکز فرهنگی یونس امره و نیز فعالیتهای تیکا در لبنان دلیل دیگری بر این حمایت بود.

 با وجود اینکه وضعیت ترکمنها در لبنان بهبود یافته اما آنان هنوز  فاقد هرگونه وضعیت حقوقی و سیاسی ویژه و نیز نهادهای مردم نهاد و یا نمایندگی های مختص به خود هستند.به نظر میرسد که در سالهای آینده در این خصوص باید کارهای زیادی صورت گیرد.

این ارزیابی توسط دکتر جمیل دوغاچ ایپک محقق دانشگاه آتاتورک ترکیه نوشته شده و به وسیله فرزاد صمدلی ترجمه شده است.



خبرهای مرتبط