خاورمیانه از دیدگاه ترکیه - تحولات واقع در عربستان سعودی و استعفای سعد حریری

بازداشتهای مقامات عالیرتبه در عربستان سعودی با انگیزه مبارزه با فساد مالی و استعفای سعد حریری نخست وزیر لبنان در خلال دیدار از عربستان، دقتها را به این دو کشور معطوف کرد

خاورمیانه از دیدگاه ترکیه - تحولات واقع در عربستان سعودی و استعفای سعد حریری

 

بازداشتهای مقامات عالیرتبه در عربستان سعودی با انگیزه مبارزه با فساد مالی و استعفای سعد حریری نخست وزیر لبنان در خلال دیدار از عربستان، دقتها را به این دو کشور معطوف کرد.

در عربستان سعودی بیش از 30 مقام عالیرتبه منجمله 11 ولیعهد بازداشت شدند. از سوی دیگر سعد حریری نخست وزیر لبنان در حاشیه انجام مذاکرات مختلف در ریاض استعفا داد. حریری ایران را به تلاش برای حاکمیت در لبنان بواسطه حزب الله متهم می کند. اظهارات اخیر حریری در رابطه با فعالیتهای ایران در لبنان که با حمایت حزب الله بر مسند نخست وزیری تکیه زده بود، گویی که تازه مطلع شده است، بسیار جالب می باشد. این وضعیت ادعای اعمال فشار عربستان سعودی در زمینه استعفای حریری را قویتر می کند. در پی تحولات مذکور، در اذهان محافل علاقه دار با منطقه این سوال مطرح شده است که آیا تنش بین تهران و ریاض از طریق لبنان به جنگ تبدیل خواهد شد یا خیر؟ بدون شک اگر این امر تحقق بیابد، نتایج آن برای خاورمیانه یک فاجعه خواهد بود. فقط در صورت ادامه تنش، تحقق هر احتمال در منطقه امکان پذیر خواهد شد.

براساس بافت سیاسی که فرانسویان در سالهای 1930 در لبنان تشکیل دادند، رئیس جمهور از مسیحیان مارونی، نخست وزیر از مسلمانان سنی و رئیس مجلس نیز از مسلمانان شیعه انتخاب می شود. بافت سیاسی این چنینی لبنان موجب شده است تا این کشور بر روی مداخله های خارجی باز باشد. برای همین برخی از کشورهای غربی، عربستان سعودی و ایران می توانند در بافت داخلی لبنان مداخله بکنند. در حالیکه ایران از حزب الله بعنوان ابزار نفوذ استفاده می کند، عربستان سعودی نیز سعی می کند که از طریق خانواده حریری، حیطه ای برای خود باز بکند.

بدلیل علاقه دار شدن منطقه با سوریه، دقتها چندان به لبنان معطوف نمی شد. فقط در نتیجه تحولات اخیر دقتها به لبنان معطوف گردید. تحولات واقع در سوریه موجب توسعه حیطه نفوذ ایران در منطقه شد. حزب الله نیز انعکاس این نفوذ در لبنان می باشد. ایران حیطه نفوذی که سعی می کند در سوریه تشکیل بدهد، خیلی وقت پیش در سایه حزب الله در لبنان تشکیل داده است. اسرائیل نیز از حضور حزب الله در سوریه بطور نسبی ممنون می باشد. فقط از نظر اسرائیل، تحولات واقع در سوریه موجب تقویت هر چه بیشتر حزب الله شده است. از سوی دیگر اسرائیل که قبلا حزب الله را بعنوان تهدید مشاهده می کرد، اکنون در کنار آن دهها هزار شبه نظامی وجود دارد.

کسانی وجود دارند که تغییر و تحول در عربستان سعودی را از چشم انداز سیاست داخلی و اقتصاد ارزیابی می کنند. براساس این ارزیابیها، عربستان سعودی از گفتمانهای ضد ایران و حزب الله بعنوان سرپوشی برای مبارزه قدرت در داخل کشور استفاده می کند. فقط تهدید لبنان از سوی عربستان سعودی به جنگ، موجب درگیری کوچکی در راستای اثبات قدرت محمد بن سلمان خواهد شد. سیاستی که عربستان سعودی در قطر، یمن و سوریه دنبال می کند، می تواند موجب ایجاد تنش نظامی در خاورمیانه بشود.

ترکیه تحولات واقع در عربستان سعودی را بعنوان مسئله داخلی این کشور مشاهده می کند. از طرف دیگر عربستان سعودی نیز بعد از بحران قطر و حمایت از رفراندوم در شمال عراق، روابط خود با ترکیه را بهبود نبخشید. فقط در راستای تشنج روابط فی ما بین نیز گامی برنداشت. شاید هر دو کشور نیز بر این باورند که تحولات ذیربط با لبنان، بطور مستقیم به روابطشان آسیب نخواهد رساند. بروز یک درگیری در لبنان موجب کاهش موجودیت حزب الله در سوریه خواهد شد. این وضعیت رژیم اسد را تضعیف می کند. از دور خارج شدن حزب الله، نیاز به ترکیه در سوریه را افزایش خواهد داد. در این صورت می تواند در مبارزه ترکیه با سازمان تروریستی پ ک ک / ی پ گ، امتیاز پر ثمری شکل بگیرد. در نتیجه وقوع یک درگیری در لبنان، تحقق جهش امریکا و متفقینش علیه ترکیه در مبارزه با سازمان تروریستی پ ک ک / ی پ گ در سوریه غیرممکن خواهد شد. علاوه براین می تواند نیاز ایران و روسیه به ترکیه در سوریه، تعادلات را به نفع ترکیه تغییر بدهد. البته که این احتمال مستلزم یک تحول با مرکزیت لبنان می باشد. اگر عربستان سعودی بجای لبنان باز هم بسوی قطر متمایل بشود، می تواند بعنوان تنش مجددی در روابط ترکیه و عربستان منعکس بشود.

روند آغاز شده در عربستان سعودی تحت عنوان مبارزه با فساد مالی و استعفای حریری به احتمال قوی به نقطه عطف جدیدی در خاورمیانه اشاره می کند. تحولات به اندازه ای بغرنج است که نمی توان آن را بعنوان تغییر اقتدار در عربستان ارزیابی کرد. تغییر اقتدار در عربستان می تواند موجب به بار آمدن جو درگیری جدیدی بشود. خواه نا خواه ترکیه نیز تحت تاثیر این وضعیت قرار خواهد گرفت. با در نظر گرفتن موجودیت ترکمنان در لبنان نیز دیپلماسی ترک یک استراتژی بیطرف را دنبال کرده و برای دور ماندن هر دو طرف از درگیری وارد عمل خواهد شد. خلاصه کلام سیر این بحران می تواند برای ترکیه هم فرصت و هم تهدید بهمراه بیاورد. به احتمال قوی دیپلماسی ترک با در نظر گرفتن این وضعیت، محتاطانه عمل خواهد کرد.   



خبرهای مرتبط