Түркиянын жаңы көз карашы-20

Өзгөргөн дүйнөдө Түркиянын жаңы көз карашы.

Түркиянын жаңы көз карашы-20

Бүгүнкү күндө жалпы дүйнө туш болгон эң олуттуу маселелердин бири  адамдарды жумуш менен камсыздоо болуп эсептелет. Жумушсуздук  аз өнүккөн, өнүгүп бараткан жана өнүккөн өлкөлөрдө, башкача айтканда дээрлик бардык категориядагы өлкөлөрдө кездешкен, коомдун олуттуу маселеси болуп саналат. Жумушсуздук  өнүккөн өлкөлөрдө орто эсеп менен 5 пайыз, өнүгүп бараткан өлкөлөрдө 10 пайыз жана аз өнүккөн өлкөлөрдө  10дон 30 пайызга чейин кездешет.

   Түркия  - калкы  көп,   мүмкүнчүлүктөрү бир топ чектелген өлкө болгонуна карабастан  башкаларга  салыштырмалуу жумушсуздук деңгээли төмөн өлкө.

   Түркия - жумушсуздукту өзүнчө ыкмалар жана техникалык жолдор менен жое алган саналуу  өлкөлөрдүн бири болуп эсептелет.

   Жумуш менен камсыздоо маселесин чечүүчү эки макро долбоорду сөз кылсак болот. Биринчиси жергиликтүү башкаруучулар жүргүзгөн квалификациялуу жумушчу күчүн жетилтүү аракеттери, экинчиси болсо жумуш менен камсыздоо мекемесинин коомчулукка пайдалуу жумуш менен камсыздоону колдоого алышы.

Инвестициялар колдоого алынган аймактардагы өндүрүшчүлөргө камсыздалган мүмкүнчүлүктөрдү да буга кошумчалай алабыз. 

   Ушундан улам, көп өлкөлөрдө баш бербей жаткан бул маселенин Түркияда башкарылып жатканын көрүп турабыз. Шаарларда, өзгөчө Стамбул менен Анкара мэрияларында калктын жөндөмүн өнүктүрүү курстарында тармактарды  квалификациялуу жумуш күчү менен камсыздай турган маанилүү иштер жасалып жатат.

   Адамдарды ар түрдүү тармактын адистигине дайардаган жана алардын жумуш табуу кабилетин арттырган билим берүү программалары  ишке кирди.

   Чынында эле  бир адамдын бир нерсени жасай алуусу абдан маанилүү маселе. Анадолуда буга абдан маани берилерин  кеңири жайылган уламыштан билсе болот .

   Уламышка караганда өлкө падышасынын уулу карапайым бирөөнүн кызына ашык болуп, ага  баш кошкусу келет.  Падыша буга каршы чыгат да баласынан  өз теңин табууну талап кылат.  Бала болсо беттегенин бербей турганын айтат.  Атасы баланын бул сүйүүдөн башы айланып  турганын көрөт да вазири менен кеңешет.

   Вазири болсо бала  баш тартпаса анда  барып кызды алып келели дейт. Акыры барып кызды атасынан суроого чечим чыгарышат. Кыздын үйүнө кечинде падыша жан жөөкөрлөрү менен  келет деген кабар  айтылат.

   Кыздын атасы  даярданат. Падыша келет. Жөнөкөй үйүндө падышаны колунан келишинче коноктогонго аракет кылат. Падыша эмне үчүн келди экен?-деп ичинен күйпөлөктөп жүрөт.

   Акырында вазир сөзүн баштайт;

  • Алланын буйругу, пайгамбардын кабылы менен кызыңызды

падышабыздын уулуна сурап келдик. -  дегенде. кыздын атасы буга абдан сыймыктанганын билдирип, падышанын уулунун кесиби менен жөндөмү бар-жогун сурайт.

   Падыша ызаланат жана катардагы карапайдан ушундай суроо түшкөнүнө ачууланат. Бир шылтоо  айтып үйдөн  кетейин деп жатканда, кыздын атасы  корккон үнү менен:       -Сиз эгер кааласаңыз мажбурлап туруп кызымды алып кете аласыз, бирок менин макулдугумду алгыңыз келсе, анда мен эч  бир жөндөмү жок бирөөгө кызымды бергим келбейт дейт.  Ал кеч ошентип аяктайт.

    Падыша абалды уулуна айтат. Уулу ал кызды алам деп туруп алат. Ошондо падыша менен жан жөөкөрлөрү уулуна кыска убакта бир кесипке ээ кылуу  чечимин чыгарышат да, ага килем токуганды үйрөтүшөт.

   Өшөнтүп кызды алышат. Той да берилет.  Көп өтпөй падыша өлөт. Анын ордуна уулу тактыга отурат. Аз өтпөй каракчылар сарайды тоноп кетишет. Падышаны да кошо кармап кетишет.  Каракчылар аны барымтада кармап казынасынан күнүгө бир баалуу буюмун алып турат. Бардык байлыгы түгөнгөн соң аны өлтүрө турган болушканда, падыша абдан мыкты килем токуй аларын жана ал токуган килемдин баасы   аз дегенде бир казынадай  болоорун айтат.

Анын айтканын кабыл алышып ага килем токугудай станок куруп беришет. Падыша токуган килемдер базарда эң кымбат баада сатыла баштайт. Буга кубанган каракчылар падышадан күн-түн дебей килем токушун талап кылышат. Бир күнү падыша килемге  кайда экенин, кимдер уурдап кеткенин жана канча киши экенин билгизбей токуп коет.

Килем базарга келгенде падышанын адамдарынан бири килемде бир маалымат бар экенин байкап калат да аны сатып алат. Падышанын жан жөкөрлөрү  ал маалыматты чечмелешет да падышанын кайда экенин билип алышат.

Дароо даярдык жасашып барып аны куткарып алышат. Падыша -

ны кайра алып келип тактысына олтургузушат.

   Мына, урматтуу угармандар,  жөнөкөй бир жөндөм туткундагы падышаны куткарган.

   Анадолудагы бир топ жергиликтүү башкаруулар ушундай ой менен адамдар нанын таап жей турган кесиптерди үйрөтүүчү билим берүүдө.

Макро деңгээлдеги көрсөткүчтөрдө анча көрүнбөгөн бирок таасири чоң  буга окшогон маданий динамикалар Түркиядагы жумушсуздук катнашын тең салмактап турат жана экономиканы күчтөндүрүп келет.

 

Коньядагы «Каратай»университетинин Адам жана коомдук илимдер факультетинин социология бөлүмүнүн окутуучусу, профессор Мазхар Баглынын социалдык темага арналган баамдоосун окудуңуздар.

 



Тектеш кабарлар