Европа мусулман инттелигенттер конгресси

Глобалдык перспектива - 46

Европа мусулман инттелигенттер конгресси

Өткөн  жумадагы макалабызда «Европа исламы» тууралуу токтолгонбуз жана бул жумада да темабызды улантабыз.

Анкарадагы Йылдырым Беязыт  университетинин саясий илимдер факультетинин деканы, профессор Кудрет Бүлбүлдүн бул тууралуу пикири.

Европа исламы тууралуу батыштык кээ бир жазуучу жана мамлекеттердин маселеге дагы көп өз көз караштары менен карашкандарына жана маселени коопсуздук бир ченемге алып келишкендерине токтолгонбуз. Түзүлгөн Ислам Кеңеши сыяктуу мекемелер менен өздөрүнчө маселе катары көргөн темаларды күн тартибине алып келишүүдө. Негизинен ушул жана ушуга окшогон эрежелердин түзүлүшү, мүчөлөрү жана ортого салынган көз караштар көпчүлүк учурда мусулмандар тарабынан жактырылган же маселе катары көрүлгөн элементтер болбошу мүмкүн. Андай боло турган болсо мусулмандардын өз күн тартиптерине дагы көп ээ болуулары, дагы бийик үн менен өздөрүн түшүндүрүүлөрү күтүлөт. Эч шексиз батышта жашаган мусулмандардын өз күн тартибине ээ чыгуу үчүн аткарган жана аткара ала турган бир топ иш бар. Мен булардан бир гана эң маанилүү делген мусулман интеллигенттер конгрессине токтолом.

Жылдык конгресстер

Глобалдашуу процесстери жана империалист максаттар жараткан адилетсиздиктерден улам (Сирияга болгондой) адамзаттык миграциялар болуп жатат. Бул процессте мурун алыскы жерлерде фольклордук  бир элемент катары көрүнгөн түрдүү турмуш формалары  дагы көп жашалууда. Бул жанаша жашоо белгилүү катнашта белгисиздик, тынчсыздануу, коркуу жана  каршы чыгууну жаратууда. Мындай чөйрөлөрдө миграция менен келгендердин өздөрүн дагы көп түшүндүрүүлөрү жана каалабаган күн тартиби менен беттешпөө жана өздөрүнөн сезилген тынчсызданууну азайтуу үчүн абдан пайдалуу болот. Ушунун негизинде Европада жашаган мусулман интеллигенттер бир платформа түзүп, жылдык кезектеги конгресстерди өткөрө алышат. Бул конгресстерди Париж, Лондон, Берлин, Брюссель сыяктуу жыл сайын  Европанын бир борбор шаарында өткөрүүгө болот. Конгерсстер мусулмандардын өздөрүн дагы жакшы түшүндүрүүгө  жарай турган темаларда боло тургандай Европанын же адамзат кызуу талкуулаган темаларда да болушу мүмкүн. Ушунун негизинде террор, улутчулдук, исламга каршы чыгуу, ой эркиндиги, билим берүү, үй  - бүлө, бирдикте жашоо, банги зат колдонуу, мектептердеги кылмыштар, балдардын үй  - бүлөлөрүнөн зордоо менен алынышы сыяктуу темалар биринчи болуп эске келгендерден.

Конгресстерге мусулман интеллигенттер менен бирге алдыңкы ысымдардын, конгресс өткөрүлгөн шаарлардын мэрлеринин, ал өлкөнүн тийиштүү мекемелеринин жана мамлекет башчыларынын, мамлекеттик жетекчилеринин да катышуусу абдан орундуу болот. Ушундайча  конгресстердин мусулмандар арасында жабык бир конгресс болбошуна мүмкүнчүлүк түзүлгөн болот. Маселелер орток болгон болсо маселелерге аймактын бөлүшүлгөн ар башка бөлүктөр менен бирге чечүүчү жол издеши дагы бекем жыйынтыктарды алып келет. Конгресстин жыл сайын бир билдирүү жарыялашы, эмнелерди бир маселе атары көргөндүгүн ортого коюшу, өздөрү үчүн чечүүчү жолдун эмне экендигин айтуу менен жол көрсөтүүсү жактан абдан орундуу болот.

Эмне себептен мусулман интеллигенттер?

Эч шексиз мындай конгресстер мусулман дин адамдары, жарандык коом уюмдарынын өкүлдөрү, ишкерлер, маданият, саясатчылардын арасында да ойлонула алат. Алардын арасында да болушу пайдалуу болот. Муну менен бирге бир коомдо интеллигенттер ал коомдогу ар башка бөлүктөр менен орток жерлерде жолугуша алган, алар менен дагы жакшы диалог кура алышат же ошондой болушу күтүлөт. Бир тараптан конгресстерде сөз боло турган темалар диний, социалдык, психологиялык, коомдук мекемелер, саясий, экономикалык, маданий болуу менен дагы көп жактуу болот. Ушул себептен конгресстин интеллигенттер конгресси болушу жана астыңкы отурумдарда дин адамдарына, жарандык коом уюмдарынын өкүлдөрүнө, ишкерлерге, маданият ишмерлерине, саясатчыларга орун берлиши туура болот.

Конгресстин ыктымалдуу салымдары

Мусулман интеллигенттер, тийиштүү мамлекеттик жетекчилер жана тийиштүү тараптар катышкан мындай конгресс бир топ жактан оң жыйынтыктарды бере алат.

Мусулман коомдор үчүн : Европада жашаган мусулман интеллигенттер тилекке каршы орток палтформаларда бат – бат жолугушпай жатат. Эң көп аймактык, өлкө машстабында, диний уюмдар сыяктуу платформаларда өздөрүн түшүндүрүшүүдө.

Европада маселелер орток болуу менен бирге чечүүчү жолдор башка бир салт, өлкө тажрыйбалары жана жергиликтүү уюмдардын ичинен изделүүдө. Конгресс оболу мусулман интеллигенттерге өз маселелерин кенен түрдө талкуулоо мүмкүнчүлүгүн берет. Мусулмандар  таандык деген түшүнүктүн негизинде өлкө, идеология, этникалык, сектанттык, цекулярдык, жамаатка таандык болуп көп бөлүктүү жашап жатат. Кээ бирлери келген өлкөлөрү үчүн маанилүү болгон чечүүчү жолдорду, каада – салт болгондой эле Европага, АКШга, Австралияга алып баруу аракетинде.  Мындай бир конгресс маселелерге орток бир жогорку көз караш, жакындоону өнүктүрүү үчүн маанилүү жыйынтыктарды алып келе алат.

Бир тараптан мындай бир конгресс же платформа мусулмандардын атынан сөз сүйлөө жоопкерчилиги боло турган ысымдардын алдыга чыгышына салым кошот. Конгресс башкалардын эмес, мусулман интеллигенттердин  өздөрү үчүн эмнени маселе катары көрүшкөндөрүн жана чечүүчү жол катары эмне сунуш кылышкандарын белгилөө мүмкүнчүлүгүн бергендиктен өздөрүнүн тышында чечүүчү жол издөөнү да күчсүздөнтөт. Тийиштүү мамлекеттер үчүн : өлкөлөрүндө дагы көп мусулмандарга орун берген мамлекеттерден кээ бирлери түшүнүү, чечүүчү жол табуу ниети менен кээ бирлери болсо ассимиляция жана манипуляция  кылуу максатында мусулмандарды кызыктырган маселелерди күн тартибине алууда. Мындай бир конгресс  бирдикте жашоо алып келген мүмкүнчүлүк жана маселелерди жакындан көрүү менен жакшы ниет менен чечүүнү каалаган мамлекеттерге да жардамчы болот. Билип туруп жана билбестен мусулмандардын атынан маселени тактоо жана алар жактырбаган чечүүчү жолдорду чыгаруу алардын ишине тоскоол болот.

Ичинде жашаган коом үчүн тарыхында түрдүүлүктөр менен жашоо тажрыйбасы болбогондуктан, батыштык өлкөлөрдө мамлекет тышы актерлор, жарандык коом уюмдары, интеллигенттер, жеке кишилер мусулман коомдор тууралуу табигый түрдө кызыгуу жана тынчсыздануу ичинде болушу мүмкүн. Мусулман интеллигенттердин конгресстин арачылыгы менен өздөрүн, көз караштарын, актуалдуу окуяларга байланыштуу көз караштарын дагы  ачык кармашы бул тынчсыздануу жана кызыгууга да жооп болот. Өздөрүнө байланыштуу тынчсызданууларга мусулман интеллигенттер тарабынан жооп берилбесе бул тынчсызданууларга башкалары тарабынан сөзсүз түрдө жана көпчүлүк учурларда жаңылыш жооп берилет.

Мындай бардык конгресстер бир гана Европанын негизинде эмес, мусулмандардын миграция менен келген же болгон коомдо мусулмандардын азчылык болгон бардык аймактарда маанилүү түшүнүктөрдү чыгара алат. Ушунун негизинде Африка, Балкандар, Австралия жана башка жерлерде да  мусулман интеллигенттер конгрессин ойлоого болот. АКШда болсо толугу менен бул мааниде болбосо да өткөрүлгөн кээ бир конгресстер ушуга окшогон бир функцияны аткарып жана салым кошууда.



Тектеш кабарлар