Акылсыздык доору

Президенттиктин катчысы Ибрахим Калындын DailySabah гезитинде 24 – февралда чыккан макаласы.

Акылсыздык доору

Түбөлүк күмөндөр жана чыныгы идеалист Ницше 1885 -  жылы : «Заманбап адамга мүнөздөмө берген бардык нерседе чирүүгө себеп болгон бир элемент бар»,- деп жазган. Жазгандары маданий пессимисттикти жөнөкөй түрдө тышка чыгаруудан башка нерсе эле. Агартуу доорунун жана заманбаптыктын берген убадаларына Ницше эч качан ишенген эмес. Бүгүн болсо бир кылымдан ашуун убакыт өткөндө ичинде жашаган дүйнөбүздүн абалы дагы да баш айланткан картинаны сунуштап жатат. Батыштын азыркы радикалдуу сынчылары заманбаптыктын өзүн өзү ишке ашырган, алдын ала билүүгө байланыштуу  маселелерди олуттуу түрдө талкуулашкан. Бул сынчылар азыркы замандын негизги элементи катары акылдын, логиканын, илимдин жана технология сунуштаган тынч дүйнө менен демократия жана мыйзамдуулуктун жогорулугунун ордуна Европа империализмин жана колониячылдыктын, капиталист колониячылдыкты, класс күрөшүн жана зулумчулдукту көрүшкөн. Освальд Шпенглер менен Мартин Хайдеггерден, Т. С. Элиот жана Мишель Фукого чейин көп сандаган батыштык интеллектуалдык чирүү жана жок болууну «тайманбас жаңы дүйнөгө» багыт берген принциптер катары көрдү. Ичтеринен кээ бирлеринин бул нигилизм кризисин жеңүү үчүн үмүтү бар эле. Кээ бирлери болсо мындай бир үмүткө эч качан ээ болгон эмес. Бул Батыш заманбаптыгынын парадокстарынын бирөөсү. Бир тараптан да Европа борбордук бир дүйнө көз карашына таянган жаңы бир дүйнө түзүү үчүн муктаж болгон түбөлүк өзүн  - өзү сыйлоо жана текебердикке ээсиз.

Бир тараптан интеллектуалдардын, илимпоздордун жана өнөрпоздордун, заманбап дүйнөнүн текебердүү сөздөрүнө каршы кенен жайылган бир ишенимсиздик. Бул  эки чындык  заманбап тарыхтын жүрүшүнө 19 -  кылымдан бери форма берип келет. Акырында болсо Батыш заманбаптыгы бул күрөштөн жеңиш менен чыккандыгына карабастан абдан чоң баш  - аламандык жана параллель  тарыхтан турган бир дүйнөгө себеп болгон. Бул баш  - аламандыктардын кээ бирлери жырткычча жана уялтуучу абал. Тарыхта дүйнөдө эч мынчалык чоң байлык болгон эмес. Бирок бир тараптан бай жана жакырлардын арасында мынчалык чоң бир жардын бар экендигин да эч көргөн эмеспиз. Билим жана технология чоң жолду басып өттү, бирок диний ишенич жана салттык ахлактын ордун толтура алган жок. Батыштык светтик өлкөлөрүндө жашыруун адабият,  сырлар жана фантастикалык окуяларга болгон кызыгуулар артууда. Диндер заманбап дүйнөнүн светтик жана илимий күчтөр тарабынан унутулган. Бирок эми жаңы бир энергия менен артка кайтышууда. Жеке инсан убагында өркүндөө доорунун бир продукциясы, эң баалуу белек катары сунушталган. Бирок азыркы учурда ошол эле жеке инсан заманбап турмуштун абдан баш  - аламан жана кыйын бир системасынын астында эзилип баратат. Бир тараптан да жамаатчылыктын коом түрүндө жашоонун жаңы формасы жогорулоого өтүүдө. Кыскача акыл жана акылсыздык, экөөсү тең заманбап дүйнөдө бар. Бирок саясий оппортунисттер менен Неокон каракчыларынын айткандарынын тескерисинче бул абалдын исламдын же башка диний ишеничтердин өжөрдөнүү менен бар болушу менен байланышы жок. Башкалары болгончолук мусулмандар да азап тарткан дүйнө системасынын ички баш  - аламандыктарды жана адилетсиздикти көрүүдө ийгиликсиз болушу жаңылыштык эмес, ошол эле учурда коркунучтуу себеби бул көрдүк батыштагы аёсуз түрдөгү исламга каршы жана исламофобиялык кыймылдарды күчтөндүрүүдө. улутчулдукту жана чет элдик душмандыгын мыйзамдаштыруу менен калыбына келтирүүдө. Бул кыймыл батыш өлкөлөрүндөгү негизги агым саясатты жок кылып, мусулман дүйнөдөгү ашыкча кыймылдарды да бекемдей турган абалга келди.

Исламды жана мусулмандарды заманбап проектинин ийгликисиздигинен жооптуу деп кароо заманбап дүйнөнүн кемчиликтерин жоюуда да стратегия боло албайт. Заманбап дүйнөнү акылдын өкүлү катары көрсөтүп, акылсыздык катары аныктаган ислам менен кагылыштыруу менен жарыштырышы исламды жана батыштык салттардын баш  - аламандыгын түшүнүү үчүн логикалуу бир кыймыл боло албайт. Кишинин өз идеаларын  башкалардын чындыктары менен салыштыруусу өзүн өзү алдоо болот. Ислам жана мусулмандарга бир коопсуздук маселеси катары карап, ичинде жашаган доорго таандык кыйынчылыктарды көрбөстүктөн келүүдө. Бир тараптан ачык пикирлер менен жана кенен бир чыйыр менен өз маселелери менен беттешүүнүн ордуна комфорт зонада калууну тандаган мусулмандар үчүн да ошол эле абал болуп жатат. Батышты жана заманбап дүйнөнү ислам дүйнөсүндө начарлаган бардык нерсе үчүн бардык мүмкүнчүлүктө исламды күнөөлөгөн Европа  - борборчул кыймылынан айырмаланбайт. Өзүңүзгө таандык баалуулуктарга баш ийүү, бардык диний салттардын баш тартылгысы. Бирок бул абал бизди сынчыл ой жүгүртүүдөн жана дүйнөгө карата ачык болуудан алыс кармай турган щылтак боло албайт. Тескерисинче Куран бизди эскертет! Бизди дүйнөбүзгө маани берүү жана дүйнөнү акыйкат жана адилеттикти жактаган, акыл жана эрдем менен толгон бир чөйрөгө айландыруубуз үчүн акылыбызды колдонууга чакырат Куран!

Акыл жана акылсыздык дүйнөдө бирдикте бар болууну улантат жана бири бирин олку - солкулукка түртүп, бизди турмуштук мааниге ээ болгон тандоого баруубузга мажбурлайт. Негизги маселе бизди эрдем, сүйүү жана мээримдүүлүк жолуна алып барышы үчүн акылга мүмкүнчүлүк берип же бербей тургандыгыбызда.



Тектеш кабарлар