ТРТ жөнүндө

ТРТ

Түркия радио-телекөрсөтүү мекемеси...

Түркияда «мамлекеттик радио-телеберүүлөрү» дегенде адеп эле акылга келген алгачкы жана жалгыз бирден бир мекеме болушу менен айырмаланган ТРТ корпорациясы 1964-жылы 1-майда негизделди. 1927-жылдын 5-майынан бери өз берүүлөрүн обого чыгарып келе жаткан радио тармагы да ошол күнү ТРТнин тейлөө алкагына киргизилди.
Кнопкасына басканыбызда, же бурагычын бураганыбызда көңүл кушубузду көкөлөтүп, акыл байлыгыбызды арттырган сүйүктүү радиобуздун жанына 60-жылдардын акырында дагы бир дос кошулду. Ал – телевизор.
Түркия эли телевизор менен 1968-жылдын 31-январында алгач ирет ТРТ аркылуу таанышты. 81 жылдык радио берүүлөрү жана 40 жылдык телекөрсөтүүлөрү аркылуу ТРТ мекемеси республика болуп курулгандан берки тарыхыбыздын танылбас күбөсү жана табылгыс тажыйырбасы, топтогон мурасы, чоң жоопкерчиликтин ээси, терең ишенимдин термелбес айкели, биримдик жана ынтымагыбыздын символу болду.
Чындыгында, ТРТнин боорун жерден көтөрүп кас-кас тура баштаган мезгили кыйын кезең, кыйчалыш бир учурга туш келди. Анын алгачкы берүүлөрү Анкаранын Митхатпаша көчөөсүндө жайгашкан чакан бир студияда жана абдан жетишсиз шарттарда башталган эле. Анткен менен, бүгүнкү ТРТнин негиздөөчүлөрү болгон ошол кездеги кызматкерлеринин кажыбас кайраты, ийгиликке карай умтулган жигердүү иш-аракеттеринин натыйжасында, кыска убакыттын ичинде ТРТ мекемеси түрк элинин жүрөгүнүн тереңинен орун тапты. Учурда Түркиянын эң ишенимдүү радио-телеберүү мекемеси катары белгилүү болгон ТРТ, ошол эле убакта, радио уктуруу жана теле көрсөтүү тармагында жогорку кесиптик денгээлдеги программисттерди жетилтүүчү радио-телеберүү мектеби катары да белгилүү. Андыктан, биринен бири сонун, биринен бири кызыктуу көркөм программалардын Түркиянын теле экрандарынан өз орундарын табышы табигый көрүнүш.
ТРТ мекемеси радио жана телекөрсөтүү тармагында тек гана бир жарыялоо мекемеси болуу менен чектелип калбастан, ошол эле мезгилде «башталгыч билим-берүү мекемеси» функциясын да аткарды. Аталган функция, радио-телеберүү кызматкерлерин жетилтүү менен эле эмес, кабар жана маалымат каражаттары аркылуу көрүүчүлөрдүн билим алуулары үчүн атайын даярдаган берүүлөрү менен да эбегейсиз эмгек калтырды.
Мына ушундай чоң жоопкерчиликтин жана олуттуу миссиянын ээси болгон ТРТ мекемеси бейтарап, чындыкка таянган кабарчылык түшүнүгү жана «мамлекеттик радио-телекөрсөтүү» принциптеринен тайбаган сапаттуу программалары аркылуу дүйнөдөгү эң күчтүү делген саналуу радио-телеберүү мекемелеринин ичинен өзүнүн татыктуу ордун ээледи.
Мындай ийгиликке жетүүгө себеп болгон негизги факторлорду төмөндөгүдөй темалардын алкагында тизмелесек болот:

Жоопкерчиликтүү жана чындыкка таянган кабарчылык түшүнүгү

Вашингтон (АКШ), Брюссел (Белгия), Каир (Эгипет), Берлин (Германия), Лефкоша (ТКТР), Баку (Азербайжан), Ашкабат (Түркменстан), Ташкент (Өзбекстан) жана дүйнө жүзүнүн бардык тарабындагы корреспонденттер... Кыскасы, азыркы учурда ТРТ мекемеси Америкадан Европа жана Азияга, Жакынкы Чыгыштан Кавказга чейинки көптөгөн маанилүү мамлекеттик борборлордо ачкан кеңсе жана өкүлдүктөрү менен Түркиянын эле эмес бүтүндөй дүйнө элдеринин маалымыт булагына айланган абалда.
Борбору Анкарада болуп, Стамбул, Измир, Анталия, Чукурова, Диярбакыр, Эрзурум жана Трабзон Аймактык директорлуктарында эмгектенгендердин ар бири – өз тармагында адистешкен тажрыйбалуу кабарчылар. Арийне, булар менен бирге ТРТнин Түркиянын чартарабындагы жергиликтүү мүчө-корреспонденттерин да эсептесек, бул көрүнүш өлкө алкагында тынымсыз агып турган динамикалуу кабар желесин элестетет.
Андыктан, ТРТ мекемеси туура, бейтарап, ишеничтүү кабарчылык түшүнүгү менен угармандарынын жана көрүүчүлөрүнүн аң-сезиминде кандайдыр бир «ишенич» маркасы катары жашап келет.

Ар бир муунга жана маданий чөйрөгө карата берүүлөр

Билим берүү тармагындагы жетишкендиктер, маданий жаңылыктар, музыкалык көңүл ачуу, балдар жана спорт программалары, ачык жыйындар, документалдуу фильмдер, драмалар, ак көшөгө бетинде чагылдырылган көрүнүктүү кино тасмалар ж.б. ушул сыяктуу сапаттуу берүүлөрдү даярдоо;
Эл аралык стандарттарга ылайык радио-телеберүү каражаттары аркылуу билими, жашы жана социо-экономикалык деңгээли жагынан айырмаланган көрүүчүлөрдүн кеңири катмарына жетүү жана алардын купулуна толуу менен колдоосуна ээ болгон радио-телеберүү мекемеси болуу;
Төртөө – улуттук, экөө – эл аралык, бирөө – аймактык болуп жалпысынан 7 телеканалы аркылуу дүйнөнүн бардык жеринен көрүнүү.

Телекөрсөтүү каналдары :

ТРТ-1: Үй-бүлө каналы, 168 саат;
ТРТ-2: Кабар, маалымат, маданият жана искусство каналы, 168 саат;
ТРТ-3: Жаштар жана спорт каналы, 54 саат;
ТРТ-ГАП: Чыгыш жана Түштүк-Чыгыш Анадолу аймактарына карата берүүлөр, 69 саат;
ТРТ-4: Билим берүү жана музыка каналы, 139 саат;
ТРТ-ИНТ: Бүткүл дүйнөлүк берүүлөр, 168 саат;
ТРТ-Түрк: Орто Азия жана Кавказияга карата берүүлөр, 119 саат;

Эл аралык спутник жана жердеги 2 станциясы аркылуу Европа жана Азия берүүлөрүнүн арасында көпүрө болуу менен өлкөдө жана дүйнөдө болуп жаткан актуалдуу окуялар тууралуу ага мүчө болгон улуттук жана эл аралык берүү мекемелери менен кабар агенттиктери аркылуу кыска мөөнөттүн ичинде окуяны бардык деталдарына чейин терең талдоодон өткөрүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон чоң потенция...
ТРТ-ТҮРК каналынын максаты – Кавказия жана Орто Азия өлкөлөрүнө берилген телеберүүлөр аркылуу боордошторубузга Түркияны жана түрк адамдарын таанытуу;
түрк мамлекеттери менен орток тил жана ой-пикир алмашуу мамилелерин күчөтүү;
өзара достук жана боордоштук сезимдерин арттыруу;
маданий жана соодалык карым-катнаштардын өнүктүрүлүшүнө көмөкчү болуу; Европада жашаган улутташтарыбыз үчүн берилген жана дүйнөнүн биртоп аймактарынан да көрүүгө мүмкүн болгон ТРТ-ИНТ каналы аркылуу чет өлкөлөрдө жашаган түрктөр менен маданий байланыштардын бекемделишине салым кошуу;
 ТРТ-ИНТ каналынын мүмкүнчүлүктөрүн көбөйтүп келечекте эл аралык аренада белгилүү маалымат каналдары менен теңтайлашкыдай деңгээлге жеткирүү.

 

ТРТнин курулуу баскычындагы телекөрсөтүү каналдары

Ар башка тил жана диалектилерде сүйлөгөн жергиликтүү калктарга жана жарандарыбызга радио-телеберүүлөрүн жеткирүү; ушундайча террордук уюмдардын бул кишилерди өз максаттары үчүн пайдаланууга кылган аракет-кыстоолорун четке кагуу иш-аракеттерине колдоо көргөзүү; ушул максаттарга ылайык кырманчи жана заза диалектилеринде жаңы телекөрсөтүү каналын түзүү иштери;
ошондой эле, перс жана арап тилдеринде сүйлөгөн элдер менен өлкөбүздүн ортосундагы эл аралык мамилелерди чыңдаш үчүн ушул тилдерде теле-радио берүүлөрүн колго алуу;
Түркияда жана дүйнөдөгү бардык балдардын сүймөнчүлүгүнө айланган таасирдүү «Балдар каналын» түзүү.

Радиодо 81 жылдык тажырыйба

ТРТ радиолору (4 улуттук, 5 аймактык радио каналы жана Туризм радиосу), тажрыйбалуу кызматкерлери, музыкалык чыгармачыл топтору, музыка чеберлери, балдар жана жаштар клубдары, бай архивдик материалдары, компютердик базасы, акыркы технологиялык жабдуулар менен жабдылган студиялары, күчтүү өткөргүчтөрү жана учурдун норма, талаптарына ылайык берилген программалары аркылуу жарандарыбыздын жадатпас жан жолдошу болуп келүүдө.
 

Радио каналдары
 

Радио-1: Билим берүү, маданият жана маалымат каналы. Турмуштагы ар кыл темаларга кайрылган кызыктуу программалары жана саат сайын берилген кабар бюллетендери аркылуу 81 жылдан бери угармандарынын сүйүктүү каналы болуп келүүдө.
Радио-2 (ТРТ ФМ) : Классикалык түрк музыкасы, түрк элдик музыка жана эстрадасынын эң сонун үлгүлөрү тартууланган популярдуу музыка каналы.
Радио-3: Классикалык музыка, жаз жана опера каналы.
Радио-4: Түрк элдик музыкасы жана классикалык түрк музыкасы каналы.
Радионун 4 улуттук каналы тең Түркиянын бардык аймактарына жана интернет бетине 24 саат бою үзгүлтүксүз берилүүдө.

Аймактык радио берүүлөрү
ТРТнин Трабзон радиосу, Эрзурум радиосу, Гап-Диярбакыр радиосу, Анталия радиосу жана Чукурова радиосу болуп жалпысынан 5 аймактык радиосу бар. Булардын катарына Туризм радиосун да кошууга болот. Анткени, аталган радио да туристтик аймактардагы өз уктуруулары аркылуу жергиликтүү жана чет өлкөлүк туристтерге пайдалуу болуу менен өтө маанилүү бир милдетти орундатып келет.

Дүйнө элдерине 30 тилде обого чыгаруу

Бүгүнкү күндө чет өлкөдөгү улутташтарыбыз үчүн чыгарылган түркчө берүүлөр менен бирге 30 тилде өз берүүлөрүн обого чыгарган Түркия үнү радиосунун (ТСР-ВОТ) үн толкундары өлкөнүн жана дүйнөнүн бардык булуң-бурчуна жетүүдө.

Дүйнө жүзүн кучактаган берүү желеси

ТРТ – радио-телеберүү тармагындагы ар түрдүү жаңылыктарды жана жетишкендиктерди эң кыска мөөнөттүн ичинде иргеп алган, тарыхый тажыйырбасы, бөксөрбөс маалымат көрөнгөсү жана жигердүү иш-аракеттери менен Түркиянын «келечекке умтулган, күчтүү жана ишеничтүү» бирден бир теле-радио мекемеси.
Анын берүү тармагындагы топтогон тажыйырбасы, жараткан ийгилиги, техникалык базасы жана улуттук аброю менен көпчүлүктү суктандырат. 61 мегаваттык телекөрсөтүү, 22 мегаваттык радио өткөргүч базасы аркылуу Түркиядагы бардык менчик каналдардын курулган күчүнөн да чоң потенциясы менен өлкө ичинде жана тышында теле-радио берүүлөрүн улантууда.
ТҮРКСАТ-2А жана ТҮРКСАТ-1С(3А) спутниктери аркылуу мекемебиздин радио жана телекөрсөтүү берүүлөрүн сандык (электрондук) чөйрөгө оодарып туруучу жерде 2 спутник станциябыз бар.
Учурда ТРТ мекемесинин бирөө Берлин кеңсесинде болгон 42 телекөрсөтүү жана чыгармачылык студиясы, телекөрсөтүүлөрдү экрандарга жеткирген 9 оодарып берүү шайманы, 15 режи системалуу кыймылдуу телекөрсөтүү спутник ап-линк системалары, Түркмөнстан жана Диярбакырда режисиз кыймылдуу спутник ап-линк системасы, Анкарада бир радио спутник ап-линк репортаж шайманы, 55 радио чыгармачылык берүүлөр студиясы, 9 туруктуу телекөрсөтүү жана радио спутник ап-линк системалары, 5 радио оодарып берүү жана репортаж шайманы, 6 кыймылдуу генератор шайманы бар.
Ушул тапта Анкара, Станбул жана Измир областтарынан сандык телекөрсөтүүлөрдүн сыноо берүүлөрү да 24 саат үзгүлтүксүз улантылууда.

Интернетте да ТРТ

Сандык (электрондук) доордо көрүүчүлөрүнүн каалоо, талаптарына жараша теле-радио берүүлөрүн даярдап тартуулоо менен жаңы технологиялык мүмкүнчүлүктөрдү элине бергиси келген ТРТ мекемеси бул багытта да абдан маанилүү план, долбоорлорду кыска мөөнөөттүн ичинде турмушка ашырды. 1999-жылдын 1-майында www.trt.net.tr деген дарек менен мекеменин интернет барагы кызматка ачылды. Ушул күндөн тартып ТРТнин радио жана теле берүүлөрү эфир аркылуу, же үн толкундары аркылуу гана эмес интернет беттеринен да интернет колдонуучуларга тартуулана баштады. Айрыкча Түркияда жана дүйнөдө болуп жаткан окуялар тууралуу кабарлар, экономика жана валюталык өнүгүүлөр, спорт дүйнөсүндөгү жаңылыктар, аба ырайы, радио жана теле берүү маектери жана айрым программалардын таанытуулары өңдүү темалар веб барагынын негизги беттеринен орун алды.

ТРТ архиви – Түркиянын уккан-көргөнүн унутпас эси

Республиканын курулган күнүнөн берки басып өткөн тарыхый жолуна күбө болгон республика менен бүтүндөшкөн бир мекеме жөнүндө сөз болгондо, албетте ортого опол тоодой бай архивдик материал чыгат. ТРТ жалаң гана өз тармагына байланыштуу материалдарды колдонуу менен чектелбестен дүйнөдөгү акыркы технологиялык жабдуулардын негизинде бүтүндөй радио-теле берүү мурасын сактап келүүдө. Ар башка мезгилдерге жана форматтарга тиешелүү бул материалдар мазмуну боюнча анализден өткөрүлүп жана оңдолуп сандык (электрондук) медия чөйрөсүнө да оодарылууда.

ТРТ, Маркет

ТРТ маркет – ТРТнин архивдик мүнөздөгү программаларын жана музыкалык аспаптарын көргөзүүчү, угузуучу жана басылып чыккан материалдарды сатыкка чыгаруучу бөлүм.

TРTнин радио-телекөрсөтүү журналы

1987-жылдын ноябрь айынан баштап ай сайын чыга баштаган ТРТнин радио-телекөрсөтүү журналы мекемедеги эң акыркы кабарлар, тартууланган чыгармалар менен байланыштуу болгон элге белгисиз кээ бир окуялар, айрым радио жана телекөрсөтүү программалары тууралуу кеңири маалымат берет. Өзгөчө байланыш, маданият, искусство жана спорт дүйнөсүндөгү кызыктуу окуялар камтылган мазмунга бай бул журналда айрым актуалдуу темалар тууралуу студия коноктору менен болгон маектешүүлөргө да орун берилет.

МҮЧӨЛҮКТӨР

EBU - Europen Broadcasting Union (Европа теле-радио биримдиги)
ABU - Asia-Pacific Broadcasting Union (Азия-Тынч Океан теле-радио биримдиги)
HFCC/ASBU - International High Frequency Broadcasters Coordination Group (Эл аралык кыска толкун берүүчүлөрүнүн координациялык тобу)
ABU-HFC - (ABU High Freguency Broadcasters Coordination Group (АБУ Кыска толкун берүүлөрүнүн координациялык тобу)
IMC - International Music Council (Эл аралык музыкалык кеңеши)
EIM - European Institute of Media UNESCO Turkish National Committee Turkish National Council of Press (Европа медия институту ЮНЕСКО Түркия улуттук комитетинин түрк улуттук басма сөз кеңеши)
CMCA - (Centre Méditerranéen de la Communication Audioviseulle (Жер Ортолук деңизи Аудиовизия байланыш борбору)