Muzej “Ras” čuvar prošlosti Novog Pazara i ostatka Sandžaka

U ovom muzeju se čuvaju i izloženi su eksponati koji svedoče o civilizacijama i kulturama na ovim prostorima od najstarijih vremena, od sekire iz kamenog doba, preko osmanskih odlikovanja, do mašine za slanje šifrovanih poruka iz Drugog svetskog rata

Muzej “Ras” čuvar prošlosti Novog Pazara i ostatka Sandžaka

Fino brušena sekira iz kamenog doba, zlatovez iz 19. veka i čuvena “Enigma” iz Drugog svetskog rata, mašina za slanje šifrovanih poruka, samo su neki od predmeta koji muzej „Ras“ u Novom Pazaru odvajaju od sličnih ustanova kulture u regionu i šire.

Muzej “Ras” je 2013. proglašen za instituciju od nacionalnog značaja, u njemu se čuvaju i izloženi su eksponati koji svedoče o civilizacijama i kulturama koje su živele na ovim prostorima od najstarijih vremena.

Osnovan je 1953. godine kao Gradski muzej na inicijativu Saveta za prosvetu i kulturu SO Novi Pazar.

Semina Đerlek, kustosica, priznaje da je teško izdvojiti bilo koji predmet, posebno iz arheologije, ali dodaje da je izdvojila brušenu sekiru iz kamenog doba (4000-1000. g. p.n.e) pronađenu na lokalitetu izvora reke Ibar kod Rožaja.

“Ova sekira spada u najstarije predmete u našem muzeju. U toj vitrini, kako je mi zovemo, praistorijskoj, nalaze se neka koplja, kalupi i kosti pećinskog medveda i lisice. Sekira je možda najreprezntativnija jer je dobro očuvana, a iz doba je praistorije. Za to oruđe se može reći da je simbol civilizacije iz tog perioda, kada su ljudi živeli u pećinama i bavili se lovom i obradom zemljišta”, istakla je Semina.

Ona je među izdvojenim eksponatima istakla i brojni nakit i koplja iz metalnog doba, koji govore i o davnim burnim vremenima na ovom području. Stalna postavka muzeja, bez obzira na ograničenost u prostoru, poređana je hronološki. Uz glavne predmete pronađene na više arheoloških lokaliteta kod Novog Pazara, Tutina, Sjenice i na Pešterskoj visoravni nalaze se vizuelna pojašnjenja kroz fotografije i tekst. Izloženi predmeti, oruđa, oružja, nakit, novac, ordenje, knjige, isečci iz novina i fotografije oslikavaju vreme država i imperija te kultura i umetnosti koje su postojale na ovom prostoru.

Muzej je skoro polovinu izložbenog prostora posvetio etnologiji ovog dela Sandžaka. Posetioci imaju priliku da vide kako je izgledao životni prostor krajem 19. i početkom 20. veka u Novom Pazaru.

Tu su dnevne sobe sa originalnim nameštajem, predmetima i detaljima jedne muslimanske i jedne pravoslavne porodice. Izloženi su eksponati kojima se prikazuje kultura življenja, ishrane, odevanja. Tu su čak mnoge sitnice koje simbolizuju kako je izgledao prestiž pre sto ili dve stotine godina.

- Vredni primeri zlatoveza -

Karakteristična za ovaj kraj je bila i “misiraba”, vrsta zlatoveza na ženskoj nošnji, pripremanoj za neveste i mlade hanume.

Etnologinja muzeja Muradija Kahrović pojašnjava da je tehnika izrade bitan dio nematerijalne baštine ovog prostora prilikom koje se na platno nanosi srma zlatne ili srebrne boje. Misiraba je bila gornja ženska orijentalna nošnja bez pauze u vezu i sreće se na Balkanu. Nosile su je podjednako i žene iz bošnjačkih i srpskih gradskih porodica.

“To je bio deo gradske nošnje koju su radile terzije, stare zanatlije. Porodice su kod njih naručivale izradu te nošnje za mladu koja dolazi u kuću. Bogatijom nošnjom je pokazivan status porodice u društvu. Detalji na nošnji su imali svoju simboliku, uglavnom ljubavnu. To je bio jedan način komunikacije, žene su slale uglavnom emotivne poruke. Zlatovez je cvetao na ovim prostorima u najviše tokom 19. i početkom 20. veka. Kao domaću radinost žene su ga koristile za ukrašavanje jastučnica peškira, učkura… Žena, dok nešto radi unese i deo svoje duše, to je razlika u odnosu na industrijsku proizvodnju”, pojasnila je etnologinja novopazarskog muzeja.

Istorijsko odjeljenje u muzeju “Ras” posebno je bogato. Pažnju posetilaca muzeja “Ras” skreće izložena mašina za šifrovano slanje podataka iz Drugog svetskog rata “Enigma”. Istoričar Nadžib Kočan kaže da je mašina od izuzetnog značaja i da njen izgled ukazuje na to da njome nije bilo jednostavno rukovati.

- "Enigma" iz Grčke i osmansko ordenje - 

Mašina marke “Mercedes-Euklid” je u muzej došla preko jednog građanina Novog Pazara od kojeg je otkupljena.

“Pretpostavlja se da je na ove prostore dospela prilikom povlačenja nemačkih okupacionih snaga iz Grčke”, kaže Kočan i dodaje da se među mnogobrojnim predmetima izdvaja i ordenje “medžidije”, osmanskog sultana Abdulmedžida I iz 1852. godine.

Orden je dodeljivan sve do kraja carstva 1923. godine,  rađen u zlatu i srebru, i pored osmanskih simbola i tugre (potpisa sultana) na njemu je na osmanskom ispisamo gajret - trud, hamijet - hrabrost, sadakat – odanost. Koliko je bilo značajno govori i činjenica da je ovo odlikovanje prvog reda bilo ograničeno na pedeset komada.

“Dobitniku ovog ordenja je u to vreme ukazivana velika čast od sultana. Verovatno da je bilo ljudi sa ovog prostora koji su dobili i nosili ovo odlikovanje”, konstatuje istroičar Kočan.

U muzeju je i dokument koji govori o periodu osnivanja Yeni (Novog) Pazara, 1455. godine, kada su Osmanlije došle na ove prostore i dopis Malog veća Dubrovačke republike iz 1461. godine kojim se odlučilo o postavljenju konzula u ovom gradu.

Muzej raspolaže sa 333 kvadratna metra izložbenog prostora i sa 5.876 predmeta, od čega je arheološka zbirka najbrojnija i najviše obrađena.

- Novopazarski zbornik i na bosanskom - 

Muzej “Ras” se nalazi u samom centru Novog Pazara na Žitnom trgu, skučenom, ali autentičnom prostoru, u jednoj od starih gradskih kuća klasične osmanske arhitekture. Sa stalnom postavkom i hiljadama predmeta novopazarski muzej, koji zvanično pokriva opštine Novi Pazar, Sjenicu i Tutin i druga mesta Sandžaka obuhvata oblasti arheologije, istorije, etnologije, numizmatike, primenjene umetnosti i savremenog likovnog stvaralaštva. To je mesto čestih kulturnih dešavanja. Muzej često organizuje izložbe i razne druge kulturne događaje.

Ima bogatu izdavačku delatnost i krajem decembra 2017. godine muzej “Ras” je izdao 39. broj Novopazarskog zbornika, prvi put i izdanje na bosanskom jeziku.



Povezane vijesti