Κρίση στον Μουσουλμανικό Κόσμο

Το νέο άρθρο του εκπροσώπου της Προεδρίας της Δημοκρατίας Ιμπραχίμ Καλίν που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Daily Sabah στις 19 Οκτωβρίου 2018

Κρίση στον Μουσουλμανικό Κόσμο

 

Ο Μουσουλμανικός κόσμος έχει πάρει το δικό του μερίδιο από τις δοκιμασίες και τις δυσκολίες της ύστερης νεωτερικότητας: η απώλεια νοήματος και προσανατολισμού, ο διαδεδομένος μηδενισμός, η εργαλειοποίηση των αξιών, ο θάνατος της πολιτικής, οι ανταγωνιστικές αξιώσεις πραγματικότητας, η αυξανόμενη ελκυστικότητα της εμπορικοποίησης και του καταναλωτισμού, ο προοδευτισμός κ.ο.κ.

Ο τίτλος αυτού του άρθρου θα μπορούσε εύκολα να χρησιμοποιηθεί πριν από εκατό χρόνια, όταν κατέρρεε η Οθωμανική Αυτοκρατορία και η έννοια της κοινότητας των Μουσουλμάνων(Ούμμα) είχε χάσει το νόημα και τη σημασία της. Από τότε και ίσως από πιο νωρίς οι κρίσεις δεν εγκατέλειψαν ποτέ τον μουσουλμανικό κόσμο. Ο Τζαμάλ Αλ Ντιν Αλ Αφγάνι, ο Μοχάμεντ Αμντούχ, ο Ναμίκ Κεμάλ, ο Μωχάμεντ Ικγμπάλ και πολλοί άλλοι Μουσουλμάνοι λόγιοι, στοχαστές και ακτιβιστές έχουν θέσει ξανά και ξανά το ίδιο ζήτημα. Γιατί; Επειδή υπάρχει μια πραγματική κρίση και δεν μπορούμε να προσποιούμαστε ότι δεν υπάρχει.

Αλλά αυτό δεν ισχύει για όλους τους πολιτισμούς; Πόσες παραλλαγές της «Παρακμής της Δύσης» του Σπένγκλερ σημειώθηκαν από τις αρχές του 20ου αιώνα; Τα παιδιά και τα εγγόνια της πνευματικής καταγωγής του Νίτσε ένιωσαν αγωνία ή και ευχαρίστηση από την κρίση που αντιμετώπισε ο δυτικός πολιτισμός. Ρωτήστε του Κινέζους και τους Ινδούς θα πουν μάλλον παρόμοια πράγματα σχετικά με την σύγχρονη τροχιά του πολιτισμού τους. Επομένως το ερώτημα δεν είναι το αν υπάρχει ή όχι μια κρίση ή γιατί πρέπει να υπάρχει πάντοτε μια κρίση. Το ερώτημα είναι εάν τα μέλη ενός πολιτισμού έχουν την ικανότητα να παράγουν δημιουργικές ανταποκρίσεις για να ξεπεράσουν τις κρίσεις που αντιμετωπίζουν. Ο Τόϊνμπι είχε δίκαιο όταν έλεγε πως ο μηχανισμός «πρόκλησης και αντίδρασης» είναι ένα πραγματικό τεστ ανθεκτικότητας και βιωσιμότητας για έναν πολιτισμό. Αυτό που κάνει ικανό έναν πολιτισμό ή/και ένα έθνος να ξεπεράσει τις κρίσεις δεν είναι οι εθνοτικές, πολιτισμικές, θρησκευτικές και γεωγραφικές του ιδιότητες αλλά η ικανότητα του να προσαρμόζεται στον κύκλο της πρόκλησης και αντίδρασης, αναπτύσσοντας νέες στρατηγικές και δημιουργώντας νέες ενέργειες για την αντιμετώπιση των νεοεμφανιζόμενων καταστάσεων.

Το συγκεκριμένο είναι αυτό που λείπει σήμερα στον μουσουλμανικό κόσμο. Η πίστη στο Ισλάμ δεν μπορεί να είναι από μόνο της επαρκής για τη διαχείριση κοινωνικών και πολιτικών προβλημάτων. Δεν μπορούν να αποτελέσουν γιατρειά ούτε οι παραλλαγές του φιντεϊσμού (αιτιολόγηση με την πίστη μόνο). Ο πιστός πρέπει να κάνει αυτό που του αναλογεί και να κάνει το ιερό του βιβλίο να μιλάει με τις πραγματικότητες της εποχής του. Το Κοράνι ξοδεύει ένα τεράστιο χρόνο κάνοντας νύξης στο πεπρωμένο της ανθρωπότητας στον κόσμο και εξηγεί πως οι άνθρωποι μπορούν να αντιμετωπίσουν τις δοκιμασίες και τις δυσκολίες που είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της προσωρινής ζωής. Η πίστη είναι μια πολύ πολύτιμη και σημαντική πηγή γνώσης, κουράγιου και αποφασιστικότητας. Αλλά δεν πρέπει να οδηγήσει σε θεολογική αλαζονεία και πνευματική οκνηρία. Όταν γίνεται αυτό η πίστη δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις στα προβλήματα μας σε αυτό τον κόσμο.

Η ίδια αρχή ισχύει και για τη συνήθεια να κατηγορούμε τους άλλους για τις κρίσεις που έχουμε προκαλέσει μόνοι μας. Ναι, υπάρχει ένα μεγάλο παιχνίδι δυνάμεων εκεί έξω. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι η χειραγώγηση έχει γίνει συνεχής στο σημερινό παγκόσμιο σύστημα. Υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορεί να κατηγορήσει κανείς στην υφιστάμενη παγκόσμια τάξη: δεν παράγει δικαιοσύνη, ειρήνη και ισότητα. Αλλά η λύση δεν έγκειται στον απλό προσδιορισμό αυτής της πραγματικότητας και στην υποχώρηση αλλά στην ανταπόκριση στις προκλήσεις με δημιουργικό και εποικοδομητικό τρόπο. Κανείς δεν θα λύσει τα προβλήματα των μουσουλμανικών χωρών στη θέση αυτών. Θα πρέπει να αναλάβουν τα δικά τους προβλήματα και να πάρουν πρωτοβουλίες υπό τις δικές τους συνθήκες στο μέτρο που το επιτρέπει οι σημερινές δομές εξουσίας τους.

Οι μουσουλμανικές χώρες εκτός από μερικές αξιόλογες εξαιρέσεις, έχουν παρουσιάσει λίγες ηγετικές ικανότητες από τη Συρία και τη Υεμένη μέχρι την Παλαιστίνη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και προκειμένου να καθορίσουν τους όρους του παιχνιδιού. Οι σχέσεις εξάρτησης, τα προβλήματα νομιμότητας, η βραχυπρόθεσμη σκέψη, τα κόμπλεξ κατωτερότητας και η έλλειψη επενδύσεων στη σοβαρή σκέψη, την εκπαίδευση και την έρευνα έχουν μετατρέψει τον μουσουλμανικό κόσμο σε έναν παθητικό θεατή στο σύνολο του. Ενώ αυτό που χρειάζεται είναι τολμηρό όραμα, σοφία και θαρραλέα ηγεσία. Και πρέπει να γίνει τώρα όχι αργότερα.  

Ο Μουσουλμανικός κόσμος έχει πάρει το δικό του μερίδιο από τις δοκιμασίες και τις δυσκολίες της ύστερης νεωτερικότητας:  η απώλεια νοήματος και προσανατολισμού, ο διαδεδομένος μηδενισμός, η εργαλειοποίηση των αξιών,  ο θάνατος της πολιτικής, οι ανταγωνιστικές αξιώσεις πραγματικότητας,  η αυξανόμενη ελκυστικότητα της εμπορικοποίησης και του καταναλωτισμού, ο προοδευτισμός κ.ο.κ. Γνωρίζω το γεγονός ότι πολλοί δεν παραδέχονται καν ότι τα προβλήματα αυτά ισχύουν και για τις μουσουλμανικές κοινωνίες. Αυτό απλά δεν αληθεύει. Αυτά τα προβλήματα όντως υπάρχουν και οφείλουμε να ξεκινήσουμε παραδεχόμενοι αυτή την απλή πραγματικότητα.

Ο μουσουλμανικός κόσμος με τους ανθρώπινους, τους φυσικούς και τους πνευματικούς πόρους που διαθέτει μπορεί να κάνει καλύτερα πράγματα από αυτά που κάνει τώρα. Τα μουσουλμανικά έθνη μπορούν και οφείλουν να εδραιώσουν την ειρήνη, την δικαιοσύνη, τη διαφάνεια και την υπευθυνότητα ως βάση της κοινωνικής τάξης. Μπορούν και οφείλουν να λύσουν τα δικά τους προβλήματα χωρίς να επιρρίπτουν συνεχώς ευθύνες στους άλλους. Ο ηθικός κομφορμισμός και η πνευματική οκνηρία, μπορεί να μας προσφέρουν μια ψεύτικη αίσθηση εμπιστοσύνης αλλά δεν βοηθούν στο να λύσουμε τα προβλήματα μας. Όλα αυτά μπορούν να γίνουν χωρίς να στρέψουμε την πλάτη μας στον υπόλοιπο κόσμο.

 

 



ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ