Νηστεύοντας με ψυχή και πνεύμα

Άρθρο του εκπροσώπου της Τουρκικής Προεδρίας Ιμπραχίμ Καλίν στην αγγλόφωνη εφημερίδα Daily Sabah

Νηστεύοντας με ψυχή και πνεύμα

 

Καθώς αρχίζουμε το μήνα του Ραμαζανιού, ας ελπίσουμε και ας προσευχηθούμε η νηστεία και η προσευχή μας να φτάσουν στα βάθη της ψυχής και του πνεύματος μας.

Σήμερα είναι η αρχή του ιερού μήνα του Ραμαζανιού κατά την οποία οι Μουσουλμάνοι νηστεύουν από την αυγή έως το ηλιοβασίλεμα ως μια πράξη λατρείας και υποταγής. Σε έναν κόσμο που έχει βυθιστεί στον ίδιο της τον εαυτό και έχει εξιδανικεύσει το ατομικό ενδιαφέρον και την απόλαυση, η νηστεία μπορεί να φαίνεται μια γραφική δράση και μάλιστα ένα ακραίο μέτρο για το σύγχρονο άνθρωπο. Κάποιοι μπορεί να το απορρίψουν ως παράλογο. Όμως ένας γρήγορος συλλογισμός αποκαλύπτει ότι η νηστεία είναι μια πράξη που στηρίζεται στο μυαλό, στη ψυχή και στο πνεύμα περισσότερο από ότι στο σώμα και μας βοηθά να προσφέρουμε το καλύτερο της ανθρωπιάς μας.

Η νηστεία είναι μια πράξη νοημοσύνης και βούλησης. Δεν θα νηστέψει κάποιος αν δεν έχει πεισθεί για το θρησκευτικό σκοπό της. Πρέπει κάποιος να έχει επαρκή γνώση και ορθή κρίση προκειμένου να αποφασίσει να νηστέψει. Πρόκειται για μια θεμελιώδης αρχή του Ισλαμικού δικαίου: δεν αναλογούν θρησκευτικά καθήκοντα στους παράφρονες. Η νηστεία εμπεριέχει το μυαλό με την έννοια ότι καλούμαστε να συλλογιστούμε για τον εαυτό μας και τον κόσμο κατά τη διάρκεια της νηστείας. Η αποχή από τροφή και πόσιμα και/ή τη σεξουαλική επαφή κατά τη νηστεία ουσιαστικά δεν είναι μια πράξη του σώματος αλλά του μυαλού και της βούλησης.

Η νηστεία είναι επίσης μια πράξη βούλησης μέσω της οποίας χρησιμοποιούμε τη λογική και τη θέληση μας για να απέχουμε από τις εγκόσμιες απολαύσεις και να φτάσουμε σε μια ανώτερη κατάσταση ύπαρξης. Δεν μπορούμε να το κάνουμε χωρίς να πείσουμε τον εαυτό μας για την αλήθεια της και χωρίς να πειθαρχήσουμε το μυαλό και το σώμα μας.

Περισσότερη σημασία όμως έχει η νηστεία με την ψυχή και το πνεύμα. Αυτοί οι δυο όροι έχουν χάσει σε μεγάλο βαθμό την αρχική έννοια τους στις μεταδιαφωτιστικές καταναλωτικές κοινωνίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν τις χρησιμοποιούμε καν για να εξηγήσουμε την ανθρώπινη κατάσταση. Αλλά για χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι θεωρούνταν πως συνίστανται όχι μόνο από το μυαλό και το σώμα αλλά επίσης από την ψυχή και το πνεύμα. Υποβιβάζοντας την πολύπλοκη ανθρώπινη φύση στην “psyche” ένα άλλο αγαπημένο όρο των μοντέρνων καιρών και απορρίπτοντας τα άλλα στάδια ως αντιεπιστημονικά και/ή ως θεολογικά έχει ένα κόστος που μετά βίας αντιλαμβανόμαστε. Το να ψυχολογείς την ανθρώπινη ψυχή και το ανθρώπινο πνεύμα καταλήγει να συρρικνώνει την ανθρώπινη κατάσταση.

Στην ισλαμική παράδοση η ψυχή (nafs) αναφέρεται στον άνθρωπο ως ένα σύνολο. Έχει διαφορετικές βαθμίδες που κυμαίνονται από την πνευματική τελειότητα και την ευχαρίστηση μέχρι την ηθική παρακμή και την καταστροφή. Μπορεί να μας κάνει πραγματικά ανθρώπινα όντα ή χειρότερους από θεριά. Μπορεί να γίνει ένας καθρέφτης που αντανακλά την ομορφιά της δημιουργίας του Θεού ή ένας βάλτος που μας πνίγει στο σκότος του. Είναι αυτή πολυδιάστατη φύση της ψυχής που χρειάζεται επίσης την προσοχή μας κατά τη διάρκεια της νηστείας. Η υποβίβαση της ψυχής σε υποσυνείδητες επιθυμίες είναι το ίδιο με το να υποβιβάζεις το ανθρώπινο ον σε σάρκα και οστά.

Έχουμε ένα παρόμοιο πρόβλημα με τη λέξη πνεύμα (ruh) σήμερα. Μετά βίας χρησιμοποιούμε τον όρο με την αρχική μεταφυσική και ηθική της έννοια. Το πνεύμα αναφέρεται στη θεία ουσία που ο Θεός εμφύσησε για να δημιουργήσει τον άνθρωπο. Συνδέει την εγκόσμια ύπαρξη μας με το θείο. Όταν καλλιεργηθεί σωστά μας ανάγει στο επίπεδο των αγγέλων και ακόμα πιο πέρα. Αν παραμεληθεί και αμαυρώσει, μετατρέπει τους ανθρώπους σε τέρατα.

Με αυτές τις προειδοποιήσεις κατά νου, μπορούμε να πούμε ότι κάποιος φτάνει σε μια κατάσταση πνευματικού εξευγενισμού κατά τη νηστεία όχι μόνο με το σώμα, αλλά επίσης με την ψυχή και το πνεύμα. Ελέγχοντας κάποιος τον εαυτό του να μην υποκύψει σε σωματικές απολαύσεις για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα είναι μια σημαντική πράξη βούλησης. Αλλά είναι επίσης μια άσκηση στο πνευματικό ταξίδι. Παίρνοντας λιγότερα από τον υλικό κόσμο κερδίζουμε περισσότερα από την πνευματική επικράτεια.

Αλλά εφόσον το Ισλάμ μας προτρέπει να υιοθετήσουμε ένα μέσο δρόμο σε καθετί, δεν επιτρέπει να πάμε στα άκρα της αυταπάρνησης και της εθελούσιας στέρησης. Αφού νηστέψουμε από την αυγή έως το ηλιοβασίλεμα, καλούμαστε να τιμήσουμε τη σωματική και πνευματική θυσία μας με ένα γεύμα που αποτελεί την ανταμοιβή της ημέρας. Αλλά αυτό είναι μόνο για να πάρουμε την αναγκαία τροφή προκειμένου να φροντίσουμε το σώμα μας. Αυτό που έχει σημασία είναι να συνεχίσουμε το πνευματικό ταξίδι την νύχτα με προσευχές, επικλήσεις και περισυλλογή. Καθώς τρέφουμε την ψυχή και το πνεύμα μας με τη σωστή τροφή, γινόμαστε πληρέστεροι και πλουσιότεροι.

Πρέπει επίσης να θυμηθούμε ότι κατά το μήνα του Ραμαζανίου άρχισε να αποκαλύπτεται το Κοράνι, το ιερό βιβλίο του Ισλάμ. Στο Κοράνι βρίσκουμε τις πιο φωτεινές κατευθυντήριες γραμμές για μια πιο υγιή πνευματική ζωή. Το Κοράνι προτρέπει όλα τα ανθρώπινα όντα να χρησιμοποιήσουν την νοημοσύνη και τη βούληση τους για να ζήσουν μια ηθική και ενάρετη ζωή. Περιγράφει τις καταστάσεις της ψυχής και του πνεύματος με εντυπωσιακή σαφήνεια. Λέει ότι είμαστε άνθρωποι στο βαθμό που επιδιώκουμε να ξεπεράσουμε τη σάρκα και να εμπλουτίσουμε το πνεύμα χωρίς ποτέ να πάμε στα άκρα και να αρνηθούμε το σύνολο της ανθρώπινης κατάστασης.

Καθώς αρχίζουμε το μήνα του Ραμαζανιού, ας ελπίσουμε και ας προσευχηθούμε η νηστεία και η προσευχή μας να φτάσουν στα βάθη της ψυχής και του πνεύματος μας.



ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ