Ο νοητικός και πνευματικός κατακερματισμός του μουσουλμανικού κόσμου

Το νέο άρθρο του εκπροσώπου της Προεδρίας Ιμπραχίμ Καλίν στην Daily Sabah

Ο νοητικός και πνευματικός κατακερματισμός του μουσουλμανικού κόσμου

 

Ο μουσουλμανικός κόσμος οφείλει να συνέλθει από την κατάσταση της φτωχοποίησης και να ξαναχτίσει το διανοητικό και ηθικό του περιβάλλον.  Παραμένοντας γερά δεμένος με τις δικές του παραδόσεις και ρίζες, οφείλει να προσεγγίσει τον κόσμο από μια σκοπιά ανοιχτού ορίζοντα

 

Ο μουσουλμανικός κόσμος υποφέρει από διχασμό, φτώχια και κακή διακυβέρνηση. Συναντάμε τον πολιτικό κατακερματισμό βαθιά στην επικράτεια που οι κλασικοί λόγιοι αποκαλούσαν dar al-Islam, γη της ειρήνης. Εμφύλιοι πόλεμοι, σεχταριστικές και φυλετικές διαμάχες, καταλήψεις και στρατιωτικές παρεμβάσεις και αποτυχημένα κράτη και ασθενείς κυβερνήσεις, σπαταλούν τους φυσικούς και ανθρώπινους πόρους των μουσουλμανικών χωρών. Ωστόσο περισσότερο ανησυχητικός από τον πολιτικό διχασμό και την διχογνωμία, είναι ο νοητικός και πνευματικός κατακερματισμός που σαρώνει σήμερα τον μουσουλμανικό κόσμο.

 

Μουσουλμανικές αυτοκρατορίες, κράτη και εμιράτα πήραν το μερίδιό τους από τις πολιτικές διαφορές και τους ανταγωνισμούς ισχύος. Αλλά η κοινωνική φαντασία που συνένωσε τις μουσουλμανικές κοινότητες από τα Βαλκάνια και την Αφρική μέχρι την Μέση Ανατολή και την Νοτιοανατολική Ασία, παρέμεινε πάντοτε ισχυρή. Η μεγαλύτερη δύναμη της Ούμμα ήταν το να μοιράζεται την ίδια διανοητική και πνευματική στάση. Αυτό που συνένωσε τον μουσουλμανικό κόσμο διανοητικά και πνευματικά, υπερέβη τις πολιτικές, εθνοτικές και σεχταριστικές διαφορές. Ο μουσουλμανικός κόσμος έχει ανάγκη να ανακτήσει αυτό το πνεύμα σήμερα.

 

Η πνευματική στάση και κοινωνική φαντασία των παραδοσιακά μουσουλμανικών κοινωνιών, ήταν ριζωμένη στην θεία ενότητα, δικαιοσύνη και αρετή. Εξάλλου βασιζόταν στην θεία αγάπη και την αγάπη προς τον συνάνθρωπο επειδή ο Θεός είναι απεριόριστα φιλεύσπλαχνος και επιεικής. Οι άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να αγαπούν τον Θεό, τον φυσικό κόσμο και άλλους ανθρώπους ως κομμάτι της θρησκείας τους. Ο κόσμος αφέθηκε ‘παρακαταθήκη’ (amanah) στους ανθρώπους και οφείλουν να τον φροντίσουν. Αυτός ο τρόπος σκέψης υπερασπιζόταν το απρόοπτο και την παροδικότητα του κόσμου. Ο «κόσμος» στον οποίον ζούμε δεν στέκεται μόνος του στα πόδια του. Δεν είναι μια αυτάρκης υπόσταση. Υπάρχει για να εξυπηρετήσει έναν σκοπό ο οποίος είναι να επιτρέψει σε πεπερασμένα όντα να εγκαταστήσουν πίστη, δικαιοσύνη και αρετή σ’ αυτό τον κόσμο. Μόνο οι καλές μας πράξεις μπορούν να μετρήσουν τον ανθρωπισμό μας.

 

Αυτή η συγκεκριμένη άποψη για τον κόσμο και η σημασία της για τους ανθρώπους εμπότισε όλη την ανθρώπινη δράση στον μουσουλμανικό κόσμο. Από απλούς βοσκούς και υποδηματοποιούς έως αρχιτέκτονες, λόγιους, εμπόρους και πολιτικούς, όλοι ανέπνευσαν τον διανοητικό και πνευματικό αέρα μιας εξαιρετικής πραγματικότητας που ξεπερνούσε τις δυσκολίες και δοκιμασίες αυτού του κόσμου. Στρατοί, πόλεμοι και αυτοκρατορίες ήρθαν και έφυγαν αλλά η ηθική υφή των μουσουλμανικών κοινοτήτων διατηρήθηκε.

 

Δεν είναι σύμπτωση ότι ο μουσουλμανικός κόσμος δημιούργησε κάποια από τα σπουδαιότερα έργα επιστήμης, τέχνης και γνώσεων στην διάρκεια και έπειτα από τις δύο μεγάλες επιθέσεις στα εδάφη του, δηλαδή τις Σταυροφορίες και την Μογγολική εισβολή. Οι Σταυροφόροι πήραν την Ιερουσαλήμ το 1099 και μάτωσαν την ιερή γη με πρωτοφανή τρόπο. Οι Μογγόλοι κατέστρεψαν ότι έβρισκαν μπροστά τους και τελικά αποδεκάτισαν την κάποτε ισχυρή αυτοκρατορία των Αββασιδών το 1258 με τους δρόμους της Βαγδάτης αιματοβαμμένους για μέρες ολόκληρες. Η ενδομουσουλμανική πολιτική διαμάχη συνεχίστηκε με σχεδόν αμείωτη ένταση κατά τον 12ο και 13ο αιώνα και έπειτα. Αλλά τίποτα από αυτά δεν εμπόδισε την εμφάνιση και άνθιση ενός μακρύ καταλόγου μουσουλμάνων αυθεντιών σε όλους τους τομείς των διανοητικών και πνευματικών επιστημών. Ο Αλ-Γκαζαλί, ο Φακρ αλ-Ντιν αλ-Ραζί, ο Αλ-Σουγιουτί, ο Αβικέννας, ο Αβερρόης, ο Ιμπν Χαζμ, ο Ιμπν Τουφάιλ, ο Ιμπν Μπατζάχ, ο Μεβλάνα Τζελαλεντίν Ρουμί, ο Ιμπν Αραμπί, ο Σουχραουάρντι, ο Αλ Μπιρούνι, ο Νασίρ αλ-Ντιν αλ-Νούσι, ο Ιμπν Χαλντούν και πολλοί άλλοι οικοδόμησαν έναν παγκόσμιο πολιτισμό παρά τις πολιτικές και στρατιωτικές αναταραχές που τους περιβάλλαν.

 

Μεγάλης κλίμακας πολιτικές συγκρούσεις και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις στοίχισαν τη ζωή σε απλούς ανθρώπους, καθώς επίσης και σε κοινότητες επιστημόνων και καλλιτεχνών. Αλλά αυτό δεν υπήρξε ποτέ ένα πρόσχημα για να δικαιολογηθεί η πνευματική τεμπελιά και ο ηθικός κομφορμισμός. Αντιθέτως, οι διανοούμενοι και πνευματικοί ηγέτες της Ούμμα, μετέτρεψαν τις κρίσεις σε ευκαιρία για να γίνουν πιο δημιουργικοί, πιο ανθεκτικοί και πιο υπεύθυνοι. Δεν περίμεναν τις πολιτικές και στρατιωτικές κρίσεις να λυθούν για να παράγουν τα έργα τους. Αντιθέτως, ήταν η ανθεκτικότητα και η συνοχή των μακρόχρονων έργων τους αυτό που βοήθησε στην άμβλυνση των πολιτικών συγκρούσεων μακροπρόθεσμα.

 

Είναι αλήθεια ότι οι μουσουλμάνοι στοχαστές, λόγιοι και καλλιτέχνες είχαν τις δικές τους μεμονωμένες απόψεις και υγιείς διαφορές και διαφωνίες. Αλλά μοιραζόντουσαν μια πνευματική στάση και κοινωνική φαντασία που διατήρησε μια επιστημονική και καλλιτεχνική παράδοση επί αιώνες. Λειτούργησαν σε ένα εννοιολογικό περιβάλλον που διατηρούσε την αρχή της «ενότητας-στην-ποικιλομορφία» (wahdah fi'l-kathrah). Υπερασπίστηκαν ότι η ενότητα δεν είναι ομοιομορφία και η ποικιλομορφία δεν είναι χάος.

 

Η ενότητα και ακεραιότητα αυτής της διανοητικής και πνευματικής στάσης έχει χαθεί στον μουσουλμανικό κόσμο σήμερα. Η μουσουλμανική ιντελιγκέντσια ούτε είναι βαθιά ριζωμένη στην δική της παράδοση, ούτε νιώθει άνετα με τον νέο τρόπο σκέψης του κοσμικού μοντερνισμού. Είναι διχασμένη ανάμεσα σε ένα ένδοξο παρελθόν, ένα παρόν που μαστίζεται από συγκρούσεις και ένα αβέβαιο μέλλον. Κατά παράδοξο και ταυτόχρονα τραγικό τρόπο, οι εθνικές, πολιτισμικές και σεχταριστικές ταυτότητες, σήμερα επηρεάζουν τις αντιλήψεις και αντιδράσεις μας στον κόσμο της παγκοσμιοποίησης και της αυξανόμενης αλληλεξάρτησης. Το αποτέλεσμα είναι ένας νοητικός και πνευματικός κατακερματισμός με υψηλό κόστος: βαθαίνει τις υπάρχουσες διαφορές και τους διαχωρισμούς, δημιουργεί περαιτέρω αποξένωση και οδηγεί σε ατέλειωτες διαμάχες.

 

Ο μουσουλμανικός κόσμος οφείλει να συνέλθει από την κατάσταση της φτωχοποίησης και να ξαναχτίσει το διανοητικό και ηθικό του περιβάλλον.  Παραμένοντας γερά δεμένος με τις δικές του παραδόσεις και ρίζες, οφείλει να προσεγγίσει τον κόσμο από μια σκοπιά ανοιχτού ορίζοντα. Ο πολιτικός διχασμός θα υπερνικηθεί μόνο όταν ανακτηθεί ένα κοινό σύνολο αξιών για να έχει νόημα ο κόσμος στον οποίον ζούμε.


Λέξεις-κλειδιά: Daily Sabah , Ιμπραχίμ Καλίν

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ