Παγκόσμια Προοπτική (2018-48)

Εγχωριοποιημένος οριενταλισμός 2

Παγκόσμια Προοπτική (2018-48)

του Κουντρέντ Μπουλμπούλ

 

Στο προηγούμενο μέρος αυτής της εκπομπής είχαμε πει ότι ο οριενταλισμός έχει αλλάξει μορφή και πως άνθρωποι από χώρες εκτός δύσης είναι πιο πρόθυμοι να πηγαίνουν στην δύση και να παρουσιάζουν απευθείας τις μελέτες που κάποτε έκαναν στις χώρες τους δυτικοί ερευνητές. Είχαμε τονίσει πόσο λάθος είναι να γίνονται ειδικοί των χωρών τους στις χώρες που πηγαίνουν αυτοί που στέλνονται στο εξωτερικό για να φέρουν το απόθεμα του έξω στην χώρα τους, ενώ θα έπρεπε να είναι ειδικοί των χωρών αυτών αλλά για λογαριασμό της δικιάς τους χώρας αφού βγάζουν το απόθεμα της χώρας τους στο εξωτερικό και επιπλέον με τα κονδύλια της χώρας τους.

 

Διανοούμενοι που αποξενώνονται από την κοινωνία τους

Επειδή δεν το κάνει για την χώρα του, όταν επιστρέφει με εργασίες που δεν συμβάλλουν με κανέναν τρόπο, αυτό αναμφίβολα δημιουργεί προβλήματα από πολλές απόψεις εδώ και 200 χρόνια.

Στην περίπτωση αυτή, τα έξοδα που γίνονται αρχικά για αυτούς που στέλνονται στο εξωτερικό, γίνονται άδικα.

Τους στέλνουν στο εξωτερικό ελπίζοντας σε μια λύση αλλά δεν γίνεται τίποτα αφού δεν εξυπηρετούν τον σκοπό τους.

Όταν επιστρέφουν στην χώρα με εργασίες που έχουν κάνει για τα δυτικά κράτη, οι πιο ποιοτικοί άνθρωποι έχουν προσληφθεί από τις δυτικές χώρες.

Μπορούμε να πούμε ότι δεν είναι αυτός ένας από τους βασικούς λόγους της αποξένωσης διανοουμένων που συναντάμε τα 200 τελευταία χρόνια; Είναι μεγάλο προνόμιο να μπορείς να πηγαίνεις στο εξωτερικό ειδικά όταν προέρχεσαι από μία αναπτυσσόμενη χώρα. Όσοι έχουν αυτό το προνόμιο αποκτούν ακόμα πιο μεγάλο νόημα στην επιστροφή. Γι’ αυτόν τον λόγο είναι πολύ πιο βαριά η αρνητική επιρροή που δημιουργούν αυτοί που επιστρέφουν στις χώρες τους εντελώς αποξενωμένοι. Από τα λόγια του Οθωμανού αρχιβεζύρη/πρωθυπουργού Σαΐντ Χαλίμ Πασά πριν από σχεδόν έναν αιώνα, καταλαβαίνουμε ότι αυτή δεν είναι μια νέα κατάσταση. Ο πασάς στην εποχή του κάνει λόγο για δύο τύπους διανοουμένων που δεν ξέρουν την δύση και δεν ξέρουν την δικιά τους κοινωνία και ρωτούν πιο είναι πιο επιζήμιο. Για εκείνον και τα δύο. Αλλά οι διανοούμενοι που γνωρίζουν την δύση και δεν ξέρουν τον εαυτό τους είναι πιο βλαβεροί.

Ένα μέρος αυτών που μένουν στο εξωτερικό για πολύ καιρό επειδή αποξενώνονται από τις κοινωνίες τους, επιστρέφουν σχεδόν με μίσος και με υπεροψία. Οι κοινωνίες τους τις περισσότερες φορές όμως έχουν διανύσει μεγαλύτερο δρόμο. Αυτό που αναμένεται από κάποιον που επιστρέφει από το εξωτερικό, είναι όχι να επαναλαμβάνει τις ελλείψεις που είναι ήδη γνωστές στην κοινωνία, με τρόπο υποτιμητικό αλλά αυτό που έχει φέρει μαζί του για να προσθέσει, το απόθεμα με το οποίο έχει επιστρέψει. Όχι να διαβιβάζει τις θεωρίες που έχουν δημιουργηθεί αποκλειστικά για την χώρα που επισκέφθηκε όπως ακριβώς έχουν, αλλά να τις έχει μελετήσει με μια κριτική οπτική και να τις επιμελείται σε συνδυασμό με το απόθεμα της δικής του χώρας.

 

Αυτοριενταλισμός

Όταν αυτοί που κάνουν μια έρευνα στο εξωτερικό για λογαριασμό δημόσιων φορέων και για λογαριασμό ακαδημαϊκών φορέων αποξενώνονται με τις κοινωνίες τους, οι ακαδημαϊκοί μπορούν να γίνονται πολύ πιο επιβλαβείς επειδή διαμορφώνουν τις μελλοντικές γενιές. Η γνώση, η θεωρία, η μέθοδος και οι δείκτες που διδάσκονται στις κοινωνικές επιστήμες στις δυτικές χώρες, χωρίς αμφιβολία έχουν ένα νόημα για εκείνες τις χώρες. Αυτές οι πληροφορίες μπορεί να είναι επεξηγητικές ως έναν βαθμό και για τις άλλες χώρες. Αλλά όταν οι ακαδημαϊκοί διδάσκουν τις κοινωνικές επιστήμες όπως πολιτική, κοινωνιολογία και οικονομία εξολοκλήρου όπως στην δύση, μεταφέρουν στις χώρες τους και την έλλειψη ρίζας και ιστορίας. Διότι στην επιστημονική συγγραφή της δύσης, τις περισσότερες φορές δεν αφιερώνεται μέρος σε γνώσεις, στοχαστές και προσεγγίσεις που έχουν να κάνουν με άλλες κοινωνίες πέραν της δύσης. Αυτό που αναμένεται είναι να αφιερώνουν μέρος σε αυτά τα πράγματα ακαδημαϊκοί από κοινωνίες εκτός δύσης και να αναμιγνύουν το δικό τους απόθεμα με το δυτικό επιστημονικό απόθεμα. Όταν δεν το κάνουν η ιστορία και το απόθεμα μιας χώρας αγνοείται όχι από τους δυτικούς αλλά από τους δικούς της ακαδημαϊκούς.

 

Οι πηγές του προβλήματος

Βεβαίως υπάρχουν και ερευνητές με πολύτιμα έργα. Αν τους εξαιρέσουμε θα μπορούσαμε να πούμε ότι το πρόβλημα οφείλεται στους παρακάτω λόγους:

Η χώρα που αναθέτει σε κάποιον ερευνητή, δεν είναι καθοδηγητική και περιοριστική: Είτε πρόκειται για δημόσιο θεσμό είτε για πανεπιστήμιο, γενικά δεν περιορίζουν τον υποψήφιο ο οποίος μάλιστα είναι συνήθως αυτός που επιλέγει το μέρος που θα πάει.

Οι ερευνητές επιλέγουν πάντα τους εύκολους τρόπους: Αυτός που θα σταλεί σε μια ξένη χώρα για να κάνει μελέτες, πρέπει να γνωρίζει καλά το αντικείμενό του και να ξέρει και την γλώσσα. Διότι οι ακαδημαϊκοί κύκλοι που συνδέονται άμεσα με αυτά τα θέματα, έχουν περισσότερη γνώση. Αλλά όταν πρόκειται να εργαστούν πάνω σε ένα θέμα σχετικά με τις χώρες τους, δεν χρειάζεται να ζοριστούν και πολύ. Έχω δει πολλές διδακτορικές διατριβές που δεν έχουν ιδιαίτερο νόημα επειδή επέλεξαν το εύκολο ή είχαν λάθος καθοδήγηση. Ένας φοιτητής στην Αυστρία είχε πει ότι μελέτησε την πολιτική της Τουρκίας για την ΕΕ ενώ ένας άλλος στη Γερμανία το Κόμμα ΑΚ και πως επιθυμούν να επιστρέψουν στην Τουρκία. Τους είχα πει ότι στην Τουρκία υπάρχει μεγάλη ανάγκη από ανθρώπους με διδακτορική διατριβή στο εξωτερικό και τους είχα ρωτήσει τι θα μπορούσαν να προσφέρουν στην Τουρκία  αφού ακόμα και οι απλοί άνθρωποι θεωρούνται πλέον ειδικοί των πάντων. Τους είχα πει ότι στην μελέτη αυτών των θεμάτων αποδίδεται μεγάλη σημασία στην Ευρώπη και πως γι’ αυτό θα ήταν καλύτερο να αναζητήσουν ένα μέλλον στην Ευρώπη. Δύο θέματα διδακτορικής διατριβής που συνάντησα το 2017 στις ΗΠΑ ήταν παρόμοια: «Τα ισλαμιστικά κινήματα στην Τουρκία», «Η επιρροή του σουφισμού στο κουρδικό κίνημα». Δεν κατάφερα να τους πείσω αλλά τους είχα πει το εξής: «Τι αναμένεται ότι θα προσφέρετε στην χώρα σας με αυτά τα θέματα όταν επιστρέψετε στην Τουρκία; Αν είχατε μελετήσει τις σχέσεις θρησκείας-κράτους στις ΗΠΑ ή τον ευαγγελισμό, θα σας είχαν μεγαλύτερη ανάγκη».

Η καθοδήγηση που κάνουν οι ακαδημαϊκοί ιμπεριαλιστικού οράματος στις χώρες που πηγαίνει ο εκάστοτε ερευνητής: Σε κάποιες περιπτώσεις έχουν ρόλο και αυτές οι καθοδηγήσεις. Αλλά αν επιμένει ο άλλος και ξέρει καλά τι θέλει να κάνει, δεν είναι ένα αξεπέραστο εμπόδιο. Όταν έκανε έρευνα για την διδακτορική μου διατριβή είχα πάει για συνέντευξη σε ένα πανεπιστήμιο της Αγγλίας και είχα πει ότι θέλω να ερευνήσω ένα θέμα σχετικά με την Αγγλία. Με είχαν δεχτεί και είχαν πει: «Εκπλησσόμαστε που συναντάμε πρώτη φορά μια έρευνα για την δύση».

Αναμφίβολα σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι αναγκαίες οι μελέτες για την Τουρκία και μάλιστα θα πρέπει να προωθούνται. Θα ήταν πολύ πολύτιμο η οθωμανική ιστορία και η κληρονομιά που ενδιαφέρει την ιστορία πάρα πολλών χωρών, να παρουσιαστεί με σωστό τρόπο στον κόσμο από ακαδημαϊκούς της χώρας μας. Το πρόβλημα που αντιμετωπίζεται εδώ και 200 χρόνια θα μπορούσε να είχε λυθεί ως έναν βαθμό με μια ρύθμιση που θα επέτρεπε την μελέτη την Τουρκία μόνο με άδεια του αρμόδιου φορέα. Αν ο φορέας που στέλνει προσωπικό στο εξωτερικό έθετε τον όρο η μελέτη να μην έχει θέμα την Τουρκία, αυτό θα συνέβαλε σημαντικά στην επίλυση του προβλήματος.

Ειδάλλως όπως λέει και στον ποίημα Masal-Παραμύθι του Σεζαΐ Καράκοτς, θα συνεχίσουμε να χάνουμε τους ερευνητές που στέλνουμε, μέσα στις μελέτες που γίνονται για την Δύση.

 

* Ο Κουντρέντ Μπουλμπούλ είναι κοσμήτορας της σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Μπεγιαζίτ στην Άνκαρα.

 


Λέξεις-κλειδιά: οριενταλισμός

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ