Παγκόσμια Προοπτική (2018-30)

Ποια η θέση απέναντι στη Δύση;

Παγκόσμια Προοπτική (2018-30)

Καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ*

 

Τους τελευταίους δυο αιώνες παρατηρείται μια μικρότερης ή μεγαλύτερης έκτασης διαδικασία δυτικοποίησης σε όλες σχεδόν τις μη δυτικές κοινωνίες. Αυτή η κατάσταση στην ουσία οφείλεται στον κυρίαρχο χαρακτήρα της Δύσης και του πολιτισμού της. Οι κοινωνίες που ηττήθηκαν στον αγώνα τους με τη Δύση ως λύση μπαίνουν σε μια διαδικασία δυτικοποίησης σε έναν ορισμένο βαθμό.

Ο λόγος που οι μη δυτικές κοινωνίες χάνουν απέναντι στη Δύση αναμφίβολα δεν είναι μόνο οι εξελίξεις στη Δύση. Ίσως η πιο σημαντική αιτία της παρούσας κατάστασης είναι ότι αυτές οι κοινωνίες δεν μπορούν να αναπαραχθούν από τη δική τους ιστορία, παράδοση, κουλτούρα και πολιτισμό σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εποχής και δεν μπορούν να εξαλείψουν τις αναδυόμενες ανάγκες ή τις απειλές που αντιμετωπίζουν με την δική τους πρωτότυπη πορεία. Αυτές οι κοινωνίες πρέπει να συνεχίσουν την αναζήτηση τους με μια πρωτότυπη πορεία, μια οντολογική οπτική, μια επιστημολογική αντίληψη, προκειμένου να μπορέσουν να συνεχίσουν να υπάρχουν και κατά τους μελλοντικούς αιώνες.

Αναμφισβήτητα αυτές οι αναζητήσεις αυτών των κοινωνιών θα συνεχιστούν. Αλλά η ζωή συνεχίζεται. Δεν μπορεί να λεχθεί  να ανανεωθούν πρώτα οι μη δυτικές κοινωνίες και στη συνέχεια να έλθουν σε επαφή με τη Δύση. Είναι αναγκασμένες να συνεχίσουν από την μα αυτές τις προσπάθειες και από την άλλη αναπόφευκτα να διατηρήσουν τις σχέσεις τους με την ανατολή, τη δύση, το βορρά και το νότο. Δεν μπορείς να σταματήσεις την ζωή. Εδώ μπορεί να έλθει στο μυαλό μας το ερώτημα πώς οι μη δυτικές κοινωνίες θα αναπτύξουν σχέσεις με τη Δύση και τον πολιτισμό της, ποια θέση θα πάρουν απέναντι της, χωρίς να διασαφηνίσουν την οντολογική τους θέση. Μεγάλοι πολιτισμοί όπως ο ισλαμικός πολιτισμός δεν εμφανίστηκαν χθες, δεν είναι πολιτισμοί δίχως ρίζες. Έχουν ήδη τους δικούς τους φάρους και τις δικές τους βασικές αναφορές χάρη στην εμπειρία πολλών αιώνων, της συνύπαρξης πολύ διαφορετικών κοινωνιών. Αυτοί οι φάροι είναι με το παραπάνω διαφωτιστικοί για τη λύση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν σήμερα. Εκτός αυτού, η άφιξη του Ισλάμ ως θρησκεία δεν έγινε σε μια φορά, αλλά σαν να ήταν εφαρμοσμένο, κατανεμημένο με την πάροδο του χρόνου ανάλογα με τις καταστάσεις που συναντώνται στη ζωή.

Ποια στάση ή θέση θα υιοθετήσουν οι μη δυτικές κοινωνίες για τη Δύση, καθώς προσπαθούν να αναπαράγουν τους εαυτούς τους με πολύπτυχο τρόπο από τις δικές τους ρίζες;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ήταν σημαντική και χθες, αλλά σήμερα είναι ακόμα πιο σημαντική. Τους τελευταίους δύο αιώνες, η επιρροή της Δύσης έχει αυξηθεί περισσότερο σε όλο τον κόσμο. Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι σήμερα δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι από μη δυτικές κοινωνίες ζουν στη Δύση. Είναι ζωτικής σημασίας η σχέση με τις γεωγραφικές περιοχές στις οποίες ζουν και αυτή που θα δημιουργήσουν με τις δυτικές κοινωνίες.

Ο αντιδυτικισμός είναι ευρέως διαδεδομένος στις κοινωνίες σε μη δυτικές χώρες λόγω των πολιτικών κατοχής όσο και σε κοινωνίες που έρχονται από μη δυτικές χώρες και ζουν στη Δύση λόγω των πολιτικών αφομοίωσης. Μπορεί να γίνει κατανοητό ο αντιδυτικισμός των  ανθρώπων που μένουν αντιμέτωποι με την πολιτική κατοχής ή αφομοίωσης της Δύσης. Μερικές φορές, ωστόσο, αυτή η αίσθηση του ανταγωνισμού δεν περιορίζεται μόνο με τη Δύση, αλλά μπορεί να κυριεύσει όλες τις φάσεις της ζωής. Αντιδυτικές, αντινεωτεριστικές, αντικαπιταλιστικές προσεγγίσεις και προσεγγίσεις κατά της παγκοσμιοποίησης μπορούν να γίνουν αντιληπτές σε κάθε τομέα. Το αίσθημα της εναντίωσης μπορεί μερικές φορές να εκτείνεται πέρα από τη δύναμη που δίνει το άτομο στον Δημιουργό, να τον δώσει στο αντικείμενο στο οποίο είναι εναντίον. Μπορούν να αποδώσουν με φόβο μια θεϊκή δύναμη στη νεωτερικότητα, την παγκοσμιοποίηση, τη Δύση, τον Σιωνισμό, όπως κάνουν με όλο τον κόσμο, που περιβάλλει κάθε πτυχή της ζωής και όπως αποκτούν ότι θέλουν.

Αναμφίβολα, υπάρχουν πολλά στοιχεία  στο εσωτερικό της Δύσης και του πολιτισμού της που πρέπει να αμφισβητηθούν. Αυτό που είναι λάθος δεν είναι η εναντίωση που έγινε μετά από αξιολογήσεις με αυτοπεποίθηση, αλλά οι συλλογικές. Ίσως να είναι ανακουφιστική η αντίθεση σε όλα με το αίσθημα της απελπισίας, του ηττημένου, του πολιορκημένου και του αποτυχημένου και η απόδοση θεϊκής δύναμης σε καθετί στο οποίο εναντιώνεσαι. Μπορεί να φανεί ωραίο στις μάζες και κυρίως στους νέους. Πολλά πράγματα μπορούν να γκρεμιστούν με την εναντίωση. Αλλά με την εναντίωση ή το να είσαι αντίθετος σε κάτι δεν μπορείς να δημιουργήσεις κάτι με πρωτότυπο ισχυρισμό. Το να ορίζει ένα άτομο, μια ιδεολογία, μια οπτική τον εαυτό του μέσω αυτού στο οποίο αντιτάσσεται, είναι η ταύτιση, η διαμόρφωση του ίδιου μέσω αυτού που αντιτάσσεται. Διότι ο ορισμός μέσω της εναντίωσης είναι αντιθέτως η παράδοση σε αυτό στο οποίο εναντιώνεται.

Από την άλλη πλευρά, παρά την άνεση της αντίδρασης και τοποθέτησης μέσω της εναντίωσης, τι περισσότερο μπορεί να προσφέρει από την εμβάθυνση της πολιόρκησης και την περαιτέρω απομάκρυνση από την ζωή, τον κόσμο και την πραγματικότητα; Επειδή η τοποθέτηση μονάχα μέσω της εναντίωσης και η αυτό-αμφισβήτηση εξαλείφει τις αλήθειες και τις δυνατότητες πιθανής συνεργασίας με τα σωστά αυτού που εναντιώνεται, στην ουσία εμβαθύνει την αναποτελεσματικότητα και την ανικανότητα στην οποία βρίσκεται. Μια τέτοια αντιδραστικότητα συχνά υποστηρίζεται έντονα και από εκείνους που αντιτίθενται σε αυτήν. Η σχέση μεταξύ των Ασσασίνων και των Σταυροφόρων, η σημερινή σχέση μεταξύ ριζοσπαστικών ρευμάτων και ορισμένων δυτικών μυστικών υπηρεσιών είναι ένα απτό παράδειγμα αυτής της κατάστασης. Αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα όμως είναι να αντιμετωπίσουμε τα θέματα με αυτοπεποίθηση και όχι με τρόπο που εμβαθύνει περισσότερο το άλυτο που μας περικλείει, που γίνεται ολοένα και περισσότερο εσωστρεφής, που αντιτίθεται και απορρίπτει όλα με την ψυχολογία της ηττοπάθειας. Γι’ αυτόν τον λόγο, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί μια σχέση με όλες τις πλευρές με κοινή λογική και αυτοπεποίθηση, χωρίς να υποπίπτει στην ελκυστικότητα της εναντίωσης, στην επιθυμία του λόγου, στην ομορφιά της ρητορική και σε κουβέντες διανοουμένων.

Εξετάζοντας το ζήτημα με αυτόν τον τρόπο, είναι απαραίτητο να ξεκινήσουμε τα λόγια με το ερώτημα ποια θα είναι η τοποθέτηση σχετικά με τη Δύση και όχι ενάντια σε αυτήν. Επειδή η έκφραση «απέναντι στη Δύση» σημαίνει εναντίωση ακόμα στην αφετηρία του ζητήματος. Οποιαδήποτε τοποθέτηση μέσω της εναντίωσης θα μας αποκλίνει από τον δρόμο μας και θα οδηγήσει ως αποτέλεσμα στην παράδοση στον ντετερμινισμό αυτού στο οποίο αντιτιθέμεθα. Από την άλλη πλευρά, η αναζήτηση μιας θέσης “απέναντι στη Δύση” είναι μια ευρωκεντρική τοποθέτηση. Οι μη δυτικές κοινωνίες, ωστόσο, πρέπει να τοποθετηθούν βάζοντας στο κέντρο τις δικές τους πεποιθήσεις, την κουλτούρα τον πολιτισμό. Από την δική μας άποψή, θα πρέπει φυσικά η οπτική μας να καθορίζεται από το Ισλάμ και τον πολιτισμό του, την δική μας ιστορία και την κουλτούρα μας.

Ποια θα πρέπει να είναι η θέση μας και η οπτική μας για τη Δύση στις σημερινές συνθήκες;

Η συζήτηση αυτή στην ουσία δεν είναι καινούργια. Έχει ένα παρελθόν πάνω από διακόσια χρόνια. Θα συνεχίσουμε τις αναλύσεις μας υπό το φως αυτών των εμπειριών.

*Ο καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ είναι κοσμήτορας της Σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Γιλντιρίμ Μπεγιαζίτ της Άνκαρα.

 


Λέξεις-κλειδιά: Παγκόσμια Προοπτική

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ