Ανάλυση Επικαιρότητας (2018-24)

Η Συμφωνία Μανμπίτς μεταξύ της Τουρκίας και των ΗΠΑ

Ανάλυση Επικαιρότητας (2018-24)

 του Τζαν Ατζούν*

 

Τα τελευταία χρόνια σημειώνονται εντάσεις μεταξύ της Τουρκίας και των ΗΠΑ λόγω πολλών διάφορων ζητημάτων. Τις σχέσεις μεταξύ των δυο χωρών βλάπτει κυρίως το γεγονός ότι οι ΗΠΑ δεν εκδίδουν τον ηγέτη της Φετουλαχιστικής Τρομοκρατικής Οργάνωσης, Φετχουλλάχ Γκιουλέν που βρίσκεται στην Πενσυλβάνια, μετά την απόπειρα πραξικοπήματος της FETÖ και το γεγονός ότι στηρίζουν ανοιχτά τον βραχίονα της PKK στη Συρία YPG και την κηρύττουν ως σύμμαχο. Η Επιχείρηση Ασπίδα του Ευφράτη και η Επιχείρηση Κλαδί Ελιάς που πραγματοποίησε η Τουρκία στο πλαίσιο του νέου δόγματος καταπολέμησης της τρομοκρατίας, καθώς και τα 12 παρατηρητήρια που κατασκεύασαν οι ΤΕΔ στην περιοχή Ιντλίμπ στο πλαίσιο της διαδικασίας Αστάνα, έχουν αυξήσει την αποτελεσματικότητα της Τουρκίας στην περιοχή. Το γεγονός ότι η Τουρκία με την Επιχείρηση Κλαδί Ελιάς έχει καθαρίσει από την τρομοκρατία μια από τις σημαντικότερες βάσεις της τρομοκρατικής οργάνωσης YPG έχει ενισχύσει το χέρι της Τουρκίας και στο θέμα της Μανμπίτς.

Η Μαμπίτς στα πρώτα χρόνια της συριακής επανάστασης κατακτήθηκε από τον Ελεύθερο Συριακό Στρατό ενώ το 2014 υπέστη την εισβολή της ΝΤΑΕΣ. Το 2016, ο διεθνής συνασπισμός υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, ξεκίνησε επιχείρηση στην περιοχή Μανμπίτς μαζί με τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις την κύρια ραχοκοκαλιά των οποίων αποτελεί η YPG.  Μετά από τις αντιδράσεις και τις προειδοποιήσεις της Τουρκίας, οι ΗΠΑ υποσχέθηκαν στην τουρκική πλευρά πως μετά από την απομάκρυνση της ΝΤΑΕΣ από την περιοχή, οι αντάρτες της YPG θα αποσυρθούν πάλι στα ανατολικά του Ευφράτη και η περιοχή θα ελέγχεται από ντόπια αραβικά στοιχεία της περιοχής. Παρά τις δηλώσεις των Αμερικανών αξιωματούχων πως η YPG αποσύρθηκε από τη Μανμπίτς, η YPG δεν εγκατέλειψε την περιοχή. Επίσης το Στρατιωτικό  Συμβούλιο της Μανμπίτς που σύστησαν οι ΗΠΑ για την περιοχή Μανμπίτς δραστηριοποιείται σαν μια οργάνωση βιτρίνα. Πάρολο που το Στρατιωτικό Συμβούλιο της Μανμπίτς είναι επίσημα ανεξάρτητο, το στρατιωτικό συμβούλιο κατευθύνουν ο Τζεμίλ Μαζλούμ και ο Ισμαήλ Ντερίκ τους οποίους διόρισε άμεσα στην περιοχή Μανμπίτς η PKK. Πολλοί δημοσιογράφοι που δραστηριοποιούνται στην περιοχή μεταδίδουν πως η PKK/YPG κάνει την προπαγάνδα της δικιάς του ιδεολογίας στα σχολεία της περιοχής. Ένας σημαντικός παράγοντας που ενισχύει το χέρι της Τουρκίας σχετικά με την περιοχή Μανμπίτς είναι το γεγονός ότι ο ντόπιος λαός είναι ενοχλημένος από την διοίκηση της YPG. Εξάλλου χιλιάδες άνθρωποι που διέφυγαν από την τυραννία της YPG στην περιοχή Μανμπίτς βρήκαν καταφύγιο στις περιοχές που απελευθερώθηκαν με την Επιχείρηση Ασπίδα του Ευφράτη. Οι φυλές και ο ντόπιος λαός στην περιοχή Μανμπίτς διοργάνωσαν πολλές διαδηλώσεις σε ένδειξη διαμαρτυρίας στην εξαναγκαστική στρατολόγηση των νέων από την YPG και στα βασανιστήρια που ασκούνται. Το υπόγειο Κίνημα Αλ Κιγιάμ που δραστηριοποιείται στην περιοχή και διοργανώνει σκοτώνει τα μέλη της YPG με απόπειρες δολοφονίας ιδρύθηκε στη Μανμπίτς και ξεκίνησε εκεί τις δραστηριότητες της.

Μετά την Επιχείρηση Κλαδί Ελιάς οι δηλώσεις και οι προετοιμασίες της Τουρκίας για τη Μανμπίτς είχαν σαν αποτέλεσμα να ξεκινήσει ένας διπλωματικός μαραθώνιος μεταξύ των Αμερικανών και Τούρκων αξιωματούχων. Στο περιθώριο της επίσκεψης του πρώην υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Ρεξ Τίλερσον στην Τουρκία σχηματίστηκε κοινή τουρκο-αμερικανική ομάδα εργασίας για να επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με τη Μανμπίτς και να βρεθεί ένας κοινός δρόμος. Αν και η διαδικασία διακόπηκε προσωρινά μετά από την καθαίρεση του Ρεξ Τίλερσον, η διαδικασία συνεχίστηκε από το σημείο που είχε μείνει με τον διορισμό του Μάικ Πομπέο στο αξίωμα του Υπουργού Εξωτερικών. Επιτεύχθηκε συμφωνία πάνω στον οδικό χάρτη των τριών σταδίων που καθόρισε η κοινή ομάδα εργασίας της Τουρκίας και των ΗΠΑ. Βάσει του οδικού χάρτη η  YPG θα εγκαταλείψει την περιοχή Μανμπίτς, η Τουρκία και οι ΗΠΑ θα διασφαλίσουν κοινή επιτήρηση στην περιοχή Μανμπίτς, θα σχηματιστεί μια τοπική κυβέρνηση από τα ντόπια στοιχεία της περιοχής. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε μεταξύ της Τουρκίας και των ΗΠΑ για τη Μανμπίτς μπορεί να αποκλιμακώσει την ένταση μεταξύ των δυο νατοϊκών συμμάχων και να ενισχύσει την συνεργασία τους. Αλλά υπάρχουν μερικά σημεία που αποτελούν μεγάλη πρόκληση για τον οδικό χάρτη που καθορίστηκε και για τις διμερείς σχέσεις. Σε περίπτωση που δεν τηρηθεί  ο οδικός χάρτης, δηλαδή οι αντάρτες της YPG δεν αποσυρθούν από τη Μανμπίτς θα προκύψει μια νέα κρίση στις διμερείς σχέσεις. Επίσης είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί ανάμεσα στις δυο χώρες για το ποιες οργανώσεις ή άτομα έχουν σχέση με την PKK/YPG. Για παράδειγμα ενώ το Στρατιωτικό Συμβούλιο της Μανμπίτς σύμφωνα με τις δηλώσεις των ΗΠΑ είναι τελείως ανεξάρτητη, στην πράξη διοικείται άμεσα από το Κάντιλ. Ένα άλλο ζήτημα είναι η παρουσία της YPG στα ανατολικά του Ευφράτη.  Από την άποψη της Τουρκίας ο οδικός χάρτης στη Μανμπίτς πρέπει να αποτελέσει μοντέλο και να εφαρμοστεί σε όλες τις περιοχές που τελούνται στον έλεγχο της YPG. Άλλωστε η παρουσία της τρομοκρατικής οργάνωσης YPG στα ανατολικά του Ευφράτη απειλεί την εθνική ασφάλεια της Τουρκίας. Οι ΗΠΑ μπορούν να φέρουν αντίρρηση στην εφαρμογή του οδικού χάρτη της Μανμπίτς και στα ανατολικά του Ευφράτη. Οι ΗΠΑ μπορεί να μην θελήσουν να εφαρμόσουν ένα τέτοιο σενάριο κυρίως από την άποψη των πετρελαϊκών κοιτασμάτων που ελέγχονται από την YPG κυρίως στην ανατολική Συρία. Αν και η συμφωνία που επιτεύχθηκε μεταξύ του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου και του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάικ Πομπέο αποτελεί μια μεγάλη ευκαιρία από την άποψη των διμερών σχέσεων, η εφαρμογή του οδικού χάρτη θα αποτελέσει μεγάλη δοκιμασία για τις διμερείς σχέσεις μετά τη Μανμπίτς.

*O Τζαν Ατζούν είναι ερευνητής αρθρογράφος - Ίδρυμα Πολιτικών, Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών (SETA).


Λέξεις-κλειδιά: Μανμπίτς

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ