Παγκόσμια Προοπτική (2018-23)

Εγκατάλειψη του Προεδρικού Συστήματος πριν καν ξεκινήσει;

Παγκόσμια Προοπτική (2018-23)

 

Καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ*

 

Στις 24 Ιουνίου θα διεξαχθούν οι 32ες Γενικές και οι 1ες Προεδρικές Εκλογές της Τουρκίας. Η Cumhur İttifakı (Συμμαχία του Λαού), με πρώτο το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AK Parti), παρουσιάζουν τις υποσχέσεις τους για το πως θα βρεθούν λύσεις στα προβλήματα με το Προεδρικό Σύστημα Διακυβέρνησης, ενώ η σημαντικότερη υπόσχεση των κομμάτων της Millet İttifakı (Συμμαχία του Έθνους) είναι η επιστροφή στο κοινοβουλευτικό σύστημα. Συνομιλούν για μια ταχεία επιστροφή μετεκλογικά στο κοινοβουλευτικό σύστημα σε δομημένο χρόνο, σε περίπτωση που κερδίσουν.

Όσο και αν αντιτάσσονται τα κόμματα της αντιπολίτευσης, το Προεδρικό Σύστημα ή Προεδρικό Σύστημα Διακυβέρνησης όπως ονομάζεται στην Τουρκία έχει εγκριθεί με δημοψήφισμα. Το νέο σύστημα θα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή στις 24 Ιουνίου. Δεν μπορεί να εξηγηθεί με τη λογική να απορρίπτει κατηγορηματικά η αντιπολίτευση χωρίς καν να δοκιμάσει το νέο σύστημα, χωρίς να τεστάρει αν θα παραγάγει λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζει το έθνος μας. Πόσω μάλλον όταν το σύστημα που θέλουν να επαναφέρουν είναι ένα που εφαρμόζεται εδώ και 140 χρόνια και δημιουργεί πολύπλευρα προβλήματα.

Αναμφίβολα υπάρχουν και χώρες στις οποίες το κοινοβουλευτικό σύστημα εφαρμόζεται καλά. Αλλά όταν κοιτάξουμε στην ιστορία της Τουρκίας, είναι φρέσκιες στις μνήμες οι κρίσεις που έχει δημιουργήσει το κοινοβουλευτικό σύστημα, που καθιστούσε τη χώρα αδύνατον να κυβερνηθεί και κρατούσε ανοιχτή την πόρτα σε κέντρα κηδεμονίας στο εσωτερικό της χώρας και στο εξωτερικό.

Είναι γνωστά και μάλιστα πολύ καλά τα προβλήματα που έχει δημιουργήσει η στρατιωτική και δικαστική κηδεμονία που απέκτησε θεσμικό χαρακτήρα με το Σύνταγμα του 1961 και δεν μπορούσαν απολύτως να ελέγξουν οι εκπρόσωποι του λαού. Δεν έχει κοπάσει ακόμα ο πόνος δυσάρεστων περιστατικών όπως η εκτέλεση Πρωθυπουργών και υπουργών, οι απειλές που δέχονταν οι πολιτικοί και η εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας με περικύκλωση της Βουλής.

Δεν έχουν ξεχαστεί οι κρίσεις του πολιτικού συστήματος που απέκτησαν χρόνιο χαρακτήρα τόσο με το εκλογικό σύστημα όσο και με τη συνεχή επέμβαση των κέντρων κηδεμονίας, οι συνασπισμοί και το πως παρασύρθηκε η χώρα στο χείλος του γκρεμού με κυβερνήσεις μικρής διάρκειας.

Είναι ακόμα εμφανή τα κατάλοιπα της δικαστικής γραφειοκρατίας που εισήχθη με το Σύνταγμα του 1961, στη δομή και στη λειτουργία του οποίου δεν μπορούσαν απολύτως να έχουν επιρροή οι εκπρόσωποι του λαού.

Η ανώτατη δικαστική γραφειοκρατία που δρούσε ως εργαλείο νομιμοποίησης των πραξικοπημάτων και των στρατιωτικών παρεμβάσεων, που είχε γυρισμένη την πλάτη στη ζωή και στον έξω κόσμο, λειτουργούσε με ένα σύστημα κλειστού κυκλώματος και ήταν σαν ένα εμπόδιο μπροστά στη φυσιολογική ανάπτυξη, του εκδημοκρατισμού και της περαιτέρω φιλελευθεροποίησης της χώρας.

Η γραφειοκρατία η οποία είναι υποστηρικτής της καθεστηκυίας τάξης πραγμάτων λόγω της δομής της, αδυνατεί πιο πολύ να αναλάβει πρωτοβουλία λόγω της συχνής αλλαγής της πολιτικής εξουσίας και των συνασπισμών.

Ποιος ο ορθολογισμός να αναλάβει ένας γραφειοκράτης πρωτοβουλία ο οποίος δεν είναι σίγουρος αν η νέα εξουσία που θα αλλάξει πολύ σύντομα θα εξακολουθήσει να συνεργάζεται μαζί του και τρέφει ανησυχία ότι θα λογοδοτήσει για όσα έχει πράξει;

 

Σε περίπτωση που η Τουρκία δεν ενεργήσει σύμφωνα με τις επιθυμίες της, δεν θα έχουν αρθεί πλήρως οι επιπτώσεις της διατάραξης των ενδοσυστημικών ισορροπιών που προκαλούν εξωτερικά κέντρα κηδεμονίας και παγκόσμιοι πρωταγωνιστές μέσω εσωτερικών κέντρων κηδεμονίας, με οικονομικές επεμβάσεις ή κλιμακώνοντας την τρομοκρατία.

Από ότι φαίνεται η περίοδος του AK Parti έχει κάνει να ξεχαστούν όλες οι δυσκολίες και τα συστημικά προβλήματα. Να μην μας παραπλανήσει η διακυβέρνηση του AK Parti που συνεχίζεται επί τέσσερις τετραετίες από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Δεν πρόκειται για κάτι που οφείλεται στο σύστημα, αποτελεί μια εξαίρεση.

Δυο βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μη δυτικές κοινωνίες, περιλαμβανομένου του ισλαμικού κόσμου, είναι ο μη επαρκής αντικατοπτρισμός της προτίμησης του λαού στην πολιτική και το γεγονός ότι δεν επιτυγχάνεται μια δημοκρατική αλλαγή μετά την ανάληψη της εξουσίας.

Στο Προεδρικό Σύστημα Διακυβέρνησης που έχει υιοθετηθεί στην Τουρκία, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα πρέπει να λάβει την απόλυτη πλειοψηφία (το 50%+1 των ψήφων) δηλαδή να στηρίζεται πλέον απευθείας στο λαό. Κάποιοι που υποστηρίζουν το προεδρικό σύστημα και βλέπουν τις δυσκολίες της νέας κατάστασης, αναρωτιούνται αν «έχουν κάνει το σωστό». Πιστεύουν ότι μπορούσαν να έλθουν στην εξουσία με τη ψήφο της δικής τους βάσης, χωρίς να χρειάζονται κανέναν άλλον.

Αυτή η οπτική βασίζεται στο ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα παραμείνει πάντα στην εξουσία. Το κοινοβουλευτικό σύστημα μπορεί να μην δημιουργεί προβλήματα σε περιόδους που υπάρχουν ισχυροί ηγέτες όπως ο Ερντογάν. Είναι πολύ σπάνιο φαινόμενο στην πολιτική ιστορία μας να κερδίζει συνεχώς ένα κόμμα στις εκλογές, είναι προσωπική επιτυχία του Ερντογάν. Γι’ αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η μεταΕρντογάν εποχή.

Από την οπτική του κυβερνώντος κόμματος το κοινοβουλευτικό σύστημα μπορεί να φαίνεται πιο άνετο επειδή κερδίζει τις εκλογές εύκολα μόνο με τη δική του βάση και δεν υπάρχουν χρονικοί περιορισμοί. Η αλλαγή του πολιτικού συστήματος ήταν υποχρεωτική για την Τουρκία προκειμένου να καταστεί μόνιμη η σταθερότητα, να αντικατοπτριστούν περισσότερο οι προτιμήσεις του λαού στην πολιτική εξουσία και όχι των κέντρων κηδεμονίας, για να κυβερνάται πιο εύκολα η χώρα που βρίσκεται σε μια πολύ δύσκολη γεωγραφική περιοχή, για να γίνονται πιο άνετα οι ενδοσυστημικές δημοκρατικές αλλαγές και μετασχηματισμοί.

Στο πλαίσιο αυτό το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης έπραξε κάτι που είναι δύσκολο για το ίδιο αλλά είναι το σωστό. Ο λαός είναι πλέον ο αφέντης της πολιτικής με τις αλλαγές που έγιναν. Έχει εξασθενήσει εξαιρετικά η δυνατότητα επέμβασης των εσωτερικών και εξωτερικών κέντρων κηδεμονίας που δεν έχουν πάρει αρμοδιότητα από το λαό στο πολιτικό σύστημα. Έχουν λυθεί σε μεγάλο βαθμό τα διαρθρωτικά προβλήματα που οφείλονται στο πολιτικό σύστημα. Τα προβλήματα που θα αντιμετωπίσουμε στο εξής δεν θα είναι συστημικά αλλά θα οφείλονται στην εφαρμογή.

Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο αυτό που πρέπει να κάνει η αντιπολίτευση είναι να μην επαναφέρει το μη λειτουργικό σύστημα του παρελθόντος προτού τεθεί ακόμα πλήρως σε λειτουργία και δοκιμαστεί το νέο σύστημα, αλλά να προειδοποιήσει και να βρει λύσεις για ενδεχόμενα προβλήματα στην εφαρμογή.

Τα κόμματα της αντιπολίτευσης μπορεί να μην το έχουν αντιληφθεί ακόμα, αλλά το νέο πολιτικό σύστημα έχει αλλάξει και εκείνα τουλάχιστον όσον αφορά τη ρητορική. Το πολιτικό σύστημα που αλλάζει είναι ένας από τους βασικούς λόγους που τα κόμματα τα οποία κοίταζαν υπεροπτικά το λαό, του επέβαλαν τρόπο ζωής, ασχολούνταν πάντα με το ντύσιμο των πολιτών, σήμερα δίνουν πιο θετικές υποσχέσεις και όχι τα δυσάρεστα πράγματα που έζησε ο λαός εξαιτίας τους. Την επόμενη εβδομάδα θα αναφερθούμε στο πως αντικατοπτρίζεται από τώρα κιόλας στην προεκλογική διαδικασία το πολιτικό σύστημα που αλλάζει.

*Ο καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ είναι κοσμήτορας της Σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Γιλντιρίμ Μπεγιαζίτ της Άνκαρα.



ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ