Παγκόσμια Προοπτική (2018-15)

Τι είδους σύνταγμα για τη Συρία;

Παγκόσμια Προοπτική (2018-15)

 

Καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ*

 

Ένα από τα αίτια που δεν τερματίζονται οι πόλεμοι είναι η αδυναμία επίτευξης μεταπολεμικής συναίνεσης. Η εστίαση της προσοχής περισσότερο στην μεταπολεμική περίοδο είναι μια από τις μεθόδους που μπορεί να τερματίσει τους πολέμους. Αυτές τις μέρες ο Τύπος δημοσιεύει ειδήσεις ότι η Ρωσία καταρτίζει ένα σχέδιο συντάγματος για τη Συρία και ότι διεξάγει διαπραγματεύσεις με τους Αμερικάνους για το εν λόγω σύνταγμα. Δεν θα είναι προς όφελος των χωρών και ανθρώπων της περιοχής το μέλλον της Συρίας να καθοριστεί από αυτές τις δυο δυνάμεις που φαινομενικά είναι αντίθετες. Μπορεί να επέλθει σταθερότητα στην περιοχή μας με ένα σύνταγμα που θα προσανατολίζεται στα συμφέροντα παγκοσμίων παικτών και μπορεί να τους δώσει το δικαίωμα να παρέμβουν περισσότερο; Γι’ αυτό το λόγο οι χώρες της περιοχής, οι δεξαμενές σκέψης και οι διανοούμενοι θα πρέπει πέρα από τον πόλεμο να συμπεριλάβουν και την μεταπολεμική περίοδο στην ατζέντα τους.

Θα ήταν αδιανόητο να φέρει γαλήνη σε μια κοινότητα ένα σύνταγμα που θα καταρτιστεί ανεξάρτητα από την ιστορία, τον πολιτισμό, τις πεποιθήσεις, τις αξίες και τις εμπειρίες του. Δεν μπορεί να λύσει τα προβλήματα. Από αυτήν την σκοπιά, οι βασικές συνταγματικές αρχές που προτείνουμε παρακάτω μπορεί να ισχύουν και για άλλες παρόμοιες κοινότητες.

Ένα σύνταγμα που θα εξασφαλίζει τον σχεδιασμό μιας χώρας που θα είναι δυνατό να διακυβερνηθεί ή την εξουσία της πλειοψηφίας: Αν κοιτάξουμε τα καθεστώτα της Μέσης Ανατολής, θα δούμε ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα τους είναι ότι γενικά δεν βασίζονται στον λαό και πως η δύναμη τους δεν πηγάζει από το λαό. Για να μπορέσουν να επιβιώσουν τα καθεστώτα αυτά που δεν βασίζονται και δεν αντλούν την δύναμη τους από τον ίδιο τους το λαό, χρειάζονται περισσότερα στρατιωτικά και αστυνομικά στοιχεία στο εσωτερικό και περισσότερες παγκόσμιες δυνάμεις στο εξωτερικό εναντίον του ίδιου του λαού τους. Γι’ αυτό το λόγο ένα σύνταγμα πρέπει να αντλεί δύναμη από το λαό του και στο πλαίσιο αυτό να εξασφαλίζει την εξουσία της πλειοψηφίας. Μια κοινωνία μπορεί να προστατεύσει το κράτος και τους θεσμούς της μονό με ένα σύνταγμα που δεν θα εκμηδενίζει τη βούληση της πλειοψηφίας. Μόνο με αυτόν τον τρόπο ένα κράτος μπορεί να είναι δυνατό στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.

Ένα σύνταγμα που περιορίζει την θητεία της εξουσίας: Η μη νόμιμη αλλαγή της εξουσίας είναι ένας άλλος παράγοντας που αποδυναμώνει τα καθεστώτα και συνεπώς τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Η εφ’ όρου ζωής παραμονή στην εξουσία των ηγετών, βασιλέων, εμίρηδων. Αυτό αποτελεί τη πηγή για πολλά προβλήματα σε τέτοιες χώρες. Πρώτα από όλα με αυτόν τον τρόπο οι εξουσίες χάνουν την κοινωνική νομιμότητα τους. Τα καθεστώτα αυτά που δεν αντλούν δύναμη από τις δικές τους κοινωνίες μένουν όρθια με περισσότερη εξωτερική στήριξη. Οι αντιπολιτεύσεις που θέλουν να αλλάξουν την εξουσία στις χώρες τους, χρειάζονται περισσότερη στήριξη από τις παγκόσμιες δυνάμεις, επειδή δεν θεωρούν νόμιμη την κατάσταση αυτή. Για να αποφευχθούν τέτοιες καταστάσεις θα πρέπει οπωσδήποτε η εξουσία και η αντιπολίτευση να λογοδοτεί στην δικιά τους κοινωνία, να αντλούν από εκείνη τη δύναμη τους και να περιοριστεί η θητεία παραμονής στην εξουσία.  Ο περιορισμός της παραμονής στην εξουσία σε δύο θητείες και συνολικά δέκα χρόνια θα λύσει πολλά προβλήματα στη Μέση Ανατολή όπως νομιμότητα, κοινωνική ειρήνη και στήριξη στο λαό και όχι στις εξωτερικές δυνάμεις.

Ένα πλουραλιστικό σύνταγμα που προστατεύει τις διαφορετικότητες: Το σύνταγμα ενώ εξασφαλίζει την εξουσία της πλειοψηφίας σε μια χώρα θα πρέπει να προστατεύει τη γνώμη, τις πεποιθήσεις και τις απόψεις της μειοψηφίας. Τα θεμελιώδη δικαιώματα και οι θεμελιώδεις ελευθερίες δεν μπορούν να είναι θέμα μειοψηφίας-πλειοψηφίας.

Ένα σύνταγμα που βασίζεται στο ενιαίο κράτος: Μια αυτόνομη δομή στη Συρία δεν θα φέρει σταθερότητα. Απτά παραδείγματα είναι το Ιράκ και η Ισπανία. Σε μια διαιρεμένη σε αυτόνομες περιοχές Συρία, από τη μια οι περιοχές αυτές θα ζητούν περισσότερη αυτονομία και από την άλλη οι εξωτερικές δυνάμεις θα επεμβαίνουν γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο συνεχώς στα προβλήματα στη χώρα. Μια αυτόνομη δομή δεν θα συνείσφερε στην εσωτερική ειρήνη και γαλήνη επειδή θα προκαλούσε μια συνεχή δυσπιστία μεταξύ των διαφορετικών στρωμάτων μέσα στη χώρα. Φυσικά μια αυτόνομη δομή θα ήταν πολύτιμη αν επρόκειτο να σταματήσει τον πόλεμο. Αλλά η εξασφάλιση διαρκούς ειρήνης είναι πιο εφικτή με μια ενιαία δομή που προστατεύει τις διαφορετικότητες, διασφαλίζει τα θεμελιώδη δικαιωμάτων και τις θεμελιώδεις ελευθερίες και ενισχύει τις τοπικές διοικήσεις.

Ένα σύνταγμα που θα εξασφαλίζει τη δικαιοσύνη στην εκπροσώπηση, τη σταθερότητα στην διακυβέρνηση και τη μονοκέφαλη εκτελεστική εξουσία: Το σύνταγμα θα πρέπει από τη μια να εξασφαλίζει να αντικατοπτρίζονται στο κοινοβούλιο οι διαφορετικές απόψεις της κοινωνίας και ταυτόχρονα μια αρκετά ισχυρή εξουσία για μια χώρα που θα είναι δυνατή η διακυβέρνηση της. Μπορεί να υπάρξει ένα προεδρικό ή κοινοβουλευτικό σύστημα στη Συρία. Αν πρόκειται να υπάρξει ένα κοινοβουλευτικό σύστημα τότε οι αρμοδιότητες του Προέδρου θα πρέπει να είναι συμβολικές. Διότι σε ένα σύστημα με ισχυρό Πρωθυπουργό και Πρόεδρο μπορεί να καταστεί αδύνατη η διαχείριση της χώρας. Σε αυτήν την περίπτωση οι εξωτερικοί πρωταγωνιστές μπορεί να χρησιμοποιήσουν τα μέρη ενάντια στο άλλο και να παρέμβουν περισσότερο στις κυβερνήσεις της χώρας.

Ένα ευαίσθητο στις κοινωνικές αξίες σύνταγμα: Η σημαντικότερη κοινωνική αξία στη Μέση Ανατολή είναι η θρησκεία. Έννοιες ανεξάρτητες από την εφαρμογή δεν μπορούν από μόνες τους να εισαγάγουν μια λύση στον προσδιορισμό των σχέσεων θρησκείας-κράτους. Είναι γνωστά τα προβλήματα που προκάλεσαν οι κοσμικές δυτικές χώρες στον Α’ και Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι διοικήσεις του Σαντάμ και Κανταφί που μπορούν να θεωρηθούν κοσμικές και οι δικτατορίες σε ορισμένες αραβικές χώρες που ισχυρίζονται ότι διακυβερνούνται με τη Σαρία. Το καταλληλότερο για κάθε χώρα σε αυτό το θέμα είναι να αποφασίζει για τις σχέσεις θρησκείας-κράτους βάσει της δικής τους ιστορικής εμπειρίας. Η ισλαμική ιστορία και η οθωμανική πρακτική παρέχουν με το παραπάνω εμπειρία στις μεσανατολικές χώρες για μια ελευθεριακή και πλουραλιστική σχέση θρησκείας-κράτους. Αυτό που είναι λάθος για τη Συρία θα ήταν ένα σύνταγμα που όπως και αν οριστεί, αγνοεί τις θρησκευτικές αξίες, μάλιστα που θα τοποθετείται ενάντια στη θρησκεία. Το κράτος θα χάσει την κοινωνική νομιμότητα και το κύρος του με ένα τέτοιο σύνταγμα. Σε αυτήν την περίπτωση θα υπάρξει μια διοίκηση η οποία δεν θα αντλεί τη δύναμη της από το λαό και με το οποίο θα γίνει μια επιστροφή στη σημερινή κατάσταση των καθεστώτων της Μέσης Ανατολής. Το σύνταγμα θα πρέπει να επιτρέπει τον πλουραλισμό στην ερμηνεία της θρησκείας. Δεν θα πρέπει να βασίζεται σε μια και μοναδική θρησκευτική ερμηνεία όπως στο Ιράν και στη Σαουδική Αραβία.

Ένα σύνταγμα που θα βασίζεται στα άτομα και όχι σε συλλογικές ταυτότητες: Η Μέση Ανατολή είναι μια γεωγραφική περιοχή όπου είναι έντονο το στοιχείο διαφορετικών θρησκειών, φυλών, σεκτών, ιδεολογιών και πατριών. Η κατάρτιση ενός συντάγματος που θα βασίζεται στις συλλογικές ταυτότητες θα καταστήσει μη λειτουργικό το πολιτικό σύστημα όπως παρατηρείται στο παράδειγμα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Η κατάρτιση ενός συντάγματος μέσω συλλογικών ταυτοτήτων είναι μια προσέγγιση που βάζει στο «ψυγείο» τη ζωή. Γι’ αυτό το λόγο το σύνταγμα θα πρέπει να βασίζεται στα άτομα. Τα άτομα φυσικά μπορούν να οργανωθούν και να εργαστούν με κάθε τρόπο σύμφωνα με τις απαιτήσεις της συλλογικής τους ταυτότητας.

Κανένας πόλεμος δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον. Οι πρωταγωνιστές, όσο ισχυροί και αν είναι, αν δεν κάνουν προετοιμασίες για μετά τον πόλεμο είναι καταδικασμένοι να χάνουν στο τραπέζι. Μια μεταπολεμική Συρία που θα δημιουργηθεί λανθασμένα μπορεί να καταστήσει την αστάθεια μόνιμη στην περιοχή μας. Γι’ αυτό το λόγο θα πρέπει από τώρα να γίνουν πολύπλευρες εργασίες για την περιοχή μας, περιλαμβανομένου του συντάγματος, όσον αφορά μια μεταπολεμική Συρία στην οποία θα εγκαθιδρυθεί η ειρήνη, η γαλήνη και η σταθερότητα. Αν όχι, οι κερδισμένοι μετά το πόλεμο θα είναι πάλι οι παγκόσμιοι πρωταγωνιστές!

*Ο καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ είναι κοσμήτορας της Σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Γιλντιρίμ Μπεγιαζίτ της Άνκαρα.



ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ