Παγκόσμια Προοπτική (2018-09)

28 Φεβρουαρίου: Το Τελευταίο Πραξικόπημα της Κηδεμονίας του Ψυχρού Πολέμου

Παγκόσμια Προοπτική (2018-09)

 

Καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ*

 

Πριν από ακριβώς 21 χρόνια στις 28 Φεβρουαρίου του 1997 η Τουρκία έζησε ένα από τα σημαντικότερα στρατιωτικά πραξικοπήματα της σύγχρονης ιστορίας της.

Τα πραξικοπήματα και οι απόπειρες πραξικοπήματος δεν είναι σπάνια φαινόμενα στην Τουρκία. Η ιστορία δείχνει ότι κάθε δεκαετία μένουμε αντιμέτωποι με απόπειρες πραξικοπήματος, 1960, 1971, 1980, 1997 (28 Φεβρουαρίου), 2007 (27 Απριλίου), 2016 (15 Ιουλίου).

Τώρα αν έλθουμε στο 1997 μπορεί να νομίσουμε ότι ένα νέο πραξικόπημα έχει αργήσει, δεδομένου ότι το τελευταίο είχε εκδηλωθεί το 1980. Αλλά καταλαβαίνουμε καλύτερα την κατάσταση αν λάβουμε υπόψη ότι ο πραξικοπηματίας στρατηγός Εβρέν έφυγε από την εξουσία μόλις πριν από 6 χρόνια.

 

Γιατί η Τουρκία μένει αντιμέτωπη με πραξικοπήματα κάθε δέκα χρόνια;

Οι παγκόσμιοι πρωταγωνιστές δεν αφήνουν ποτέ σε ησυχία χώρες όπως η Τουρκία που αναλαμβάνουν ηγετικό ρόλο. Οι παγκόσμιες εστίες ξέρουν πολύ καλά τι μπορούν να κάνουν τέτοιες χώρες αν τις αφήσουν σε ησυχία. Γι’ αυτό το λόγο θέλουν να τις κρατούν συνεχώς υπό έλεγχο. Αυτό το ξέρουμε από τη Γερμανία. Επέβαλαν Σύνταγμα και περιόρισαν τον στρατό και την ένοπλη δύναμη της Γερμανίας η οποία επιχείρησε δυο φορές να αλλάξει την παγκόσμια τάξη και έχασε.

Την εποχή του Πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές ο οποίος εκτελέστηκε με στρατηγικό πραξικόπημα στην Τουρκία είχε γίνει αντιληπτό για μια ακόμα φορά το δυναμικό της χώρας. Γι’ αυτό το λόγο με το Σύνταγμα του ’61 δημιουργήθηκε ένα σύστημα κηδεμονίας που θα έλεγχε τους εκλεγμένους. Στην ουσία τα πραξικοπήματα που γίνονται κάθε δεκαετία είναι ρυθμίσεις για να κρατηθεί υπό έλεγχο το Έθνος μας.

Τα πραξικοπήματα που γίνονται σε χώρες όπως η Τουρκία δεν μπορούν να εξηγηθούν μονάχα με εσωτερικούς συντελεστές. Μόλις την περασμένη εβδομάδα ο πρώην επικεφαλής της CIA Τζέιμς Γούλσι ομολόγησε στην έρευνα για τη ρωσική ανάμειξη στις αμερικανικές εκλογές της οποίας ηγείται ο ανακριτής Ρόμπερτ Μιούλερ, ότι οι ΗΠΑ έχουν παρεμβεί σε εκλογές σε άλλες χώρες. «Τα αγόρια μας τα κατάφεραν» είχε πει ο Σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ Πολ Χένζε στον Αμερικανό Πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ Μετά το πραξικόπημα του 1980 στην Τουρκία.

Η Τουρκία κατά τη δεκαετία του ’90, την εποχή του αείμνηστου Προέδρου της Δημοκρατίας Οζάλ ο οποίος κατά τη γνώμη μου δολοφονήθηκε, είχε διανύσει σημαντική απόσταση τόσο στην οικονομία όσο και στις ελευθερίες. Επί κυβέρνησης Refah Yol υπό τον αείμνηστο Πρωθυπουργό Ερμπακάν η οικονομία είχε αποκτήσει μια σημαντική ώθηση. Αν συνεχιζόταν αυτή η διαδικασία η Τουρκία μπορούσε να βγει εκτός ελέγχου και να χαράξει την δικιά της πορεία.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον πραγματοποιήθηκε το πραξικόπημα της 28ης Φεβρουαρίου.

 

Διαδικασία της 28ης Φεβρουαρίου

Η διαδικασία ξεκίνησε με την προέλαση αρμάτων μάχης στο κέντρο της συνοικίας Σίντζαν της Άνκαρα. Αυτό μπορεί να σας φανεί συνηθισμένο. Αλλά αν ζείτε σε μια χώρα στην οποία στο παρελθόν η βουλή περικυκλώθηκε από τανκ και εκτελέστηκαν πρωθυπουργοί και υπουργοί, οι κώδικες στο μυαλό σας είναι έτοιμοι να βγάλουν συμπεράσματα που σημαίνουν κάτι περισσότερο από μια απλή προέλαση αρμάτων μάχης. Άλλωστε έτσι προχώρησε και η διαδικασία. Με την επιμονή των στρατιωτικών που ήταν ίσοι σε αριθμό με τα πολιτικά μέλη, το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας επέβαλε ένα σχέδιο δράσης στην κυβέρνηση. Μετά την αποκάλυψη της πρόθεσης των στρατιωτικών όλη η χώρα στοιχήθηκε σαν να περίμενε τους βάρβαρους. Η χώρα εισήλθε σε μια διαδικασία πραξικοπήματος με προβαρισμένες κινήσεις. Υπήρξε μεγάλος ανταγωνισμός μεταξύ δικαστών, γραφειοκρατών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών για το ποιος θα πάρει μέρος σε ενημερωτικές συσκέψεις του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων για να καταλάβει τον «οπισθοδρομικό κίνδυνο» με τον οποίο ήμασταν αντιμέτωποι.

 

Αποτελέσματα…

Φυσικά η διαδικασία δεν έληξε με όλα αυτά. Ανετράπη μια κυβέρνηση, επήλθαν χρόνια αστάθειας με κυβερνήσεις συνασπισμού, αμέτρητοι άνθρωποι συνελήφθησαν, απολύθηκαν, υπήρξαν θάνατοι, αυτοκτονίες και μια γενιά που της έκλεψαν το μέλλον.

Μια Τουρκία που της πήραν πίσω όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες και επέστρεψε σε εποχή στρατιωτικού καθεστώτος.

Μια χώρα της οποίας κατέρρευσε η οικονομία, όπως ήταν εμφανές το 2002.

Μια κατάσταση κατά την οποία είχε αποκορυφωθεί η διαφθορά, η ληστεία και η λεηλασία.

 

Και Μετά

Η 28η Φεβρουαρίου είναι το τελευταίο πραξικόπημα της κηδεμονίας του Ψυχρού Πολέμου που πραγματοποίησαν εστίες στο εσωτερικό της χώρας και στο εξωτερικό. Έγινε ξεκάθαρα φανερό ότι η Τουρκία δεν μπορούσε να κρατηθεί υπό έλεγχο με μια εθνικιστική ψυχροπολεμική κηδεμονία που κοιτούσε υπεροπτικά την κοινωνία και τις αξίες της και ήταν μαλωμένη με αυτήν. Λόγω της εποχής της παγκοσμιοποίησης και της επικοινωνίας, του πλουραλισμού, της πολυπολιτισμικότητας και της έστω και με ατέλειες δημοκρατικής εμπειρίας της δεν ήταν πια δυνατό η Τουρκία να ελεγχθεί με απαρχαιωμένη ψυχροπολεμική κηδεμονία.

Κοιτώντας σήμερα στο παρελθόν, μπορούμε να πούμε ότι η 28η Φεβρουαρίου δεν πέτυχε από την σκοπιά της οικοδόμησης της ψυχροπολεμικής, αλλά ήταν πετυχημένη από την άποψη της οικοδόμησης μιας νέας κηδεμονίας που φαινομενικά ήταν συμφιλιωμένη με τις αξίες του Έθνους. Διότι εκείνη την περίοδο εξαλείφθηκαν όλες σχεδόν οι ομάδες πολιτών καθώς και οι θρησκευτικές ομάδες, πλην μιας, αυτής που σήμερα είναι γνωστή ως FETÖ. Κοιτώντας από το σήμερα, βλέπουμε ότι στις 28 Φεβρουαρίου έκαναν μια ευρεία εκκαθάριση πεδίου για την 15η Ιουλίου. Η νέα κηδεμονία που επιχειρούνταν να δημιουργηθεί εξαλείφοντας τα δημοκρατικά και μη στρατιωτικά στοιχεία είχε ανοίξει ένα χώρο για την τρομοκρατική οργάνωση FETÖ.

Δυο ανυπολόγιστοι παράγοντες αναποδογύρισαν όλα τα σχέδια. Η ηγεσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν που δεν παραδίδεται ποτέ και η ιστορική αντίσταση που επέδειξε το Έθνος μας μαζί με τον ηγέτη του αψηφώντας την ίδια του τη ζωή. 250 άνθρωποι έπεσαν μάρτυρες και πάνω από 2.000 τραυματίστηκαν στις 15 Ιουλίου. Αλλά γλιτώσαμε την πατρίδα, το μέλλον και την υπόληψη μας. Το Έθνος μας έμαθε σε όλο τον κόσμο το πως μπορείς να αναστρέψεις δημοκρατικά ένα πραξικόπημα.

 

Τα διδάγματα της 28ης Φεβρουαρίου

Για τους παγκόσμιους πρωταγωνιστές αυτό που έχει σημασία είναι η ίδια η κηδεμονία και όχι το σε τι στηρίζεται. Γι’ αυτό δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι οι παγκόσμιοι πρωταγωνιστές δεν αναζητούν τη δημοκρατία ή τα ανθρώπινα δικαιώματα στις άλλες χώρες αλλά μια κηδεμονία που είναι σύμφωνη με τα δικά τους συμφέροντα. Δεν έχει απολύτως καμία σημασία για τους παγκόσμιους πρωταγωνιστές αν αυτή η κηδεμονία στηρίζεται σε μια στρατιωτική, θρησκευτική, κοσμική ή εθνικιστική νομιμότητα.

Το αντίδοτο των κηδεμονικών συστημάτων είναι να ανοίγεις όσο το δυνατόν περισσότερο όλα τα πεδία του συστήματος στο λαό. Το άνοιγμα στο λαό όλων των πεδίων της δικαιοσύνης, της ανώτατης γραφειοκρατίας και της ακαδημίας που έκρυβαν από το λαό και την πολιτική, είναι ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της υποχώρησης της κηδεμονίας.

Η κλειστή και δίχως επίβλεψη γραφειοκρατία ασφαλείας είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που παράγουν την κηδεμονία. Γι’ αυτό το λόγο χρήζει μεγάλης σημασίας η δημοκρατική επίβλεψη, η εποπτεία και ο έλεγχος  της γραφειοκρατίας ασφαλείας.

Η εμπειρία που απέκτησε η Τουρκία καταβάλλοντας πολύ βαρύ αντίτιμο είναι καθοδηγητική για κάθε λαό που θέλει να ζήσει ανεξάρτητο, ελεύθερο και με αξιοπρέπεια.

*Ο καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ είναι κοσμήτορας της Σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Γιλντιρίμ Μπεγιαζίτ της Άνκαρα.



ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ