Ανάλυση Επικαιρότητας (2018-01)

Οι διαδηλώσεις στο Ιράν. Θα συνεχιστούν ή θα τερματιστούν;

Ανάλυση Επικαιρότητας (2018-01)

 

Τζαν Ατζούν*

Οι διαδηλώσεις που ξεκίνησαν στο Μασάντ του Ιράν σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την φτώχεια και την ανεργία, επεκτάθηκαν την Νισαμπούρ, την Σαχρούντ, την Κιρμανσάχ, την Κουμ, την Ραστ, την Γιαζντ, την Καζβίν, την Ζαχιντάν, την Αχβάζ και πολλές άλλες πόλεις της χώρας. Ενώ στην αρχή τα βέλη στρέφονταν κατά της κυβέρνησης, στην πορεία βρέθηκαν στο στόχαστρο των διαμαρτυριών και πολιτικοί ιθύνοντες όπως ο καθοδηγητής της Επανάστασης Χαμενέι και το καθεστώς. Στο Κουμ, ένα σημαντικό κέντρο του σιιτικού Ιράν, ακούστηκαν όπως «Κάτω ο Χαμενέι, κάτω η Χεζμπολάχ». Στην διάρκεια των διαδηλώσεων και των επεισοδίων εκατοντάδες άτομα προσήχθησαν και πολλοί άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.

Βεβαίως και το βασικό πρόβλημα είναι τί θα ακολουθήσει. Οι διαδηλώσεις θα συνεχιστούν ή θα τερματιστούν;

Κοιτάζοντας γενικά τις εσωτερικές ισορροπίες στο Ιράν βλέπουμε ότι υφίστανται δύο σημαντικά θέματα. Μια επιδεινωμένη οικονομία και αντιπαραθέσεις στην εσωτερική πολιτική. Ο πόλεμος μεταξύ της κυβέρνησης Ροχανί και την κηδεμονία του γνώστη του θρησκευτικού δικαίου (Χαμενεΐ) εντείνεται ολοένα και περισσότερο μετά τις τελευταίες εκλογές. Οι αμοιβαίες κατηγορίες περί διαφθοράς στο στενό κύκλο του Ροχανί και στους Φρουρούς της Επανάστασης έπληξαν σε σημαντικό βαθμό την εμπιστοσύνη του ιρανικού λαού στο ιρανικό κράτος. Τα εμπάργκο σε βάρος του Ιράν και η κακή διακυβέρνηση σε συνάρτηση με τις διαφθορές επιδείνωσαν περαιτέρω την οικονομία της χώρας. Παρά όλα τα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου το εθνικό εισόδημα έχει υποχωρήσει από τα 500 δισεκατομμύρια δολάρια στα 350 δισ. δολάρια. Υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα πληθωρισμού και ανεργίας στη χώρα, όπως επίσης ανεπαρκείς υποδομές, ατμοσφαιρική ρύπανση και ξηρασία. Στην εξωτερική πολιτική δε συνεχίζεται η άσκηση μιας επεκτατικής πολιτικής. Αποκόμισε σημαντικά οφέλη στο Λίβανο, την Υεμένη, τη Συρία και το Ιράκ, παρά το μεγάλο οικονομικό κόστος. Ωστόσο οι απλοί άνθρωποι δεν φαίνεται να νοιάζονται για αυτά τα γεωπολιτικά οφέλη. Ένα από τα αξιόλογα σημεία στις διαδηλώσεις στο Ιράν ήταν τα εθνοτικά κίνητρα. Οι εθνοτικές διακρίσεις φαίνεται πως είναι η αιτία που τάχθηκαν κατά του ιρανικού καθεστώτος στις διαδηλώσεις οι Άραβες της Αχβάζ, οι Βαλούχοι στο Ανατολικό Ιράν, οι Κούρδοι στο δυτικό Ιράν και ορισμένες ομάδες και διαδηλωτές στις περιοχές των Τουρκομάνων.

Αν και τα προβλήματα στην εσωτερική πολιτική και η δυσφορία του λαού είναι κατά βάση η αιτία των διαδηλώσεων, υπάρχει και η διεθνής διάσταση της υπόθεσης. Τα κρατικά όργανα του Ιράν υποστήριξαν ότι οι δολοφόνοι των ανθρώπων που σκοτώθηκαν στις διαδηλώσεις είναι πράκτορες ξένων χωρών. Η υποστήριξη του Πρόεδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Ντόναλντ Τραμπ στις διαδηλώσεις στο Ιράν μέσω Twitter ενισχύουν τους ισχυρισμούς των κρατικών οργάνων περί εξωτερικής επέμβασης. Οι διαδηλώσεις στο Ιράν αντιμετωπίστηκαν με μεγάλη ικανοποίηση και από τον Ισραηλινό Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών στη σχετική ανακοίνωση που εξέδωσε υπογραμμίζει ότι η Τουρκία αποδίδει μεγάλη σημασία στη διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης και σταθερότητας του φιλικού και αδελφικού Ιράν και αναφέρει χαρακτηριστικά τα εξής: «Στο πλαίσιο αυτό, λαμβάνοντας υπόψη τη δήλωση του Προέδρου Ροχανί ότι ο λαός έχει δικαίωμα να διαδηλώνει ειρηνικά, αλλά χωρίς παραβίαση των νόμων και καταστροφές δημόσιας περιουσίας, πιστεύουμε ότι πρέπει να αποφευχθεί η βία και να μην παρασύρονται από τις προκλήσεις. Ευχόμαστε να επανέλθει το συντομότερο η ηρεμία στη χώρα, να επικρατήσει η κοινή λογική, να εμποδιστεί η κλιμάκωση των γεγονότων, να αποφευχθούν οι προκλητικές δηλώσεις και οι εξωτερικές επεμβάσεις».

Παρατηρείται ότι το κοινό μέτωπο Σαουδικής Αραβίας, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Αιγύπτου, Μπαχρέιν και Ισραήλ, ιδιαίτερα κατά του Ιράν, που επιχείρησε να δημιουργήσει ο Τραμπ μετά την επίσκεψη του στον Κόλπο, παρακολουθεί με μεγάλο ενδιαφέρον τις διαδηλώσεις στο Ιράν.

Άλλωστε το Ιράν εδώ και χρόνια θεωρεί ως αιτία αρκετών προβλημάτων που αντιμετωπίζει τις εξωτερικές εστίες. «Τα οικονομικά ζητήματα ήταν πρόσχημα για άλλα θέματα. Στο παρασκήνιο βρίσκονται άλλα σενάρια», δήλωσε σε ομιλία που έκανε το περασμένο Σαββατοκύριακο ο πρώτος αντιπρόεδρος του Ιράν Εσχάκ Τζιχανγκιρί. Ενώ η εφημερίδα Ιράν που αποτελεί το επίσημο όργανο της κυβέρνησης του Χασάν Ροχανί σε άρθρο που δημοσίευσε πρωτοσέλιδα ανέφερε ότι «ορισμένοι νομίζουν ότι ο λαός είναι ένα παιχνίδι για να φτάσουν το στόχο τους». Ενώ ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ έβαλε τη βούλα λέγοντας ότι «οι εχθροί τους χρησιμοποιούν χρήματα, όπλα και πράκτορες για να προκαλέσουν αναταραχές στη χώρα».

Όμως οι εχθροί του Ιράν στη διεθνής κοινή γνώμη δεν θα πρέπει να κρύβουν τους βάσιμους λόγους του λαού για τις διαδηλώσεις. Άλλωστε εδώ και κάποιο χρονικό διάστημα ήδη πραγματοποιούνταν διαδηλώσεις μικρής κλίμακας λόγω των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η χώρα. Απέναντι μας έχουμε ένα Ιράν ο λαός του οποίου φτωχαίνει ολοένα και περισσότερο πάρα τους φυσικούς πόρους που διαθέτει η χώρα. Επίσης από ότι φαίνεται τις διαδηλώσεις έχουν πυροδοτήσει η πτώχευση κατά το τελευταίο διάστημα χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που ανήκουν σε κεφαλαιούχους που συνδέονται με το καθεστώς και τα εκατομμύρια ανθρώπων που έχουν υποστεί ζημιές.

Συνθήματα όπως «Μην ξοδεύετε τα χρήματα σας στη Συρία, τη Γάζα και το Λίβανο», «ο λαός κατάντησε να ζητιανεύει», «Άσε τη Συρία και κοιτά το χάλι μας», «ούτε Γάζα, ούτε Λίβανος, θυσία να γίνω για το Ιράν» και «κάτω η Χεζμπολάχ» που ακούστηκαν στις διαδηλώσεις δείχνουν την ενόχληση του λαού από την επεκτατική πολιτική που ασκεί το Ιράν στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν ασκούσε επεκτατική πολιτική στη Μέση Ανατολή τη στιγμή που αντιμετώπιζε οικονομικά προβλήματα. Ήταν ήδη γνωστό ότι μια μερίδα του λαού ήταν δυσαρεστημένη από τις επεκτατικές πολιτικές του Ιράν. Οι αμοιβές που δίνει το Ιράν στους πολιτοφύλακες που πολεμούν στη Συρία, είναι κατά πολύ μεγαλύτερες από τις απολαβές αρκετών Ιρανών.

Συνθήματα όπως «δεν θέλουμε Ισλαμική Δημοκρατία», «Ανεξαρτησία, ελευθερία, Δημοκρατία του Ιράν», δείχνουν ότι οι διαδηλωτές είναι δυσαρεστημένοι από το καταπιεστικό ιρανικό καθεστώς. Από αυτήν την σκοπιά ήταν ειρωνικό να προσεύχονται οι διαδηλωτές για τον ανατραπέντα Ιρανό Σάχη Ρεζά Παχλαβί. Ο ιρανικός λαός που παρακολουθεί τις άλλες χώρες χάρη στα μέσα διεθνούς επικοινωνίας και μεταφοράς, μπορεί και συγκρίνει το δικό του τρόπο ζωής και  το βιοτικό του επίπεδο με αυτούς σε άλλες μουσουλμανικές χώρες και κυρίως στην Τουρκία.

Εν τέλει υπάρχουν πολλοί παράγοντες που πυροδότησαν τις διαδηλώσεις στο Ιράν. Από τη μια η επιδίωξη της ελευθερίας και της οικονομικής ευημερίας και από την άλλη οι χώρες που έχουν βάλει στο στόχαστρο το Ιράν και επιδιώκουν το χάος.

Η προσέγγιση της Τουρκίας στις εξελίξεις στο Ιράν έχει διαμορφωθεί βάσει μιας ισορροπίας που βλέπει και τις δυο πραγματικότητες.

*O Τζαν Ατζούν είναι ερευνητής της Διεύθυνσης Εξωτερικής Πολιτικής του Ιδρύματος Πολιτικών, Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών (SETA).



ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ