Balkanske Aktuelnosti 44/2018

Osmanlije su po prvi put na Balkan zakoračile osvajanjem tvrđave Čimpe u blizini Galipolja, što je pratio napredak ka centralnoj Evropi dug oko 350 godina.

Balkanske Aktuelnosti 44/2018

 

Kao što je to slučaj na cijeloj zemaljskoj kugli, putevi na Balkanu su stoljećima ostali oblika koje nalaže priroda i prirodni uvjeti. Sa druge strane, maršutu puteva su kako prirodni uvjeti, određivale i zemlje koje su dominirale na Balkanu. Nakon što je Balkan prešao u vladavinu Osmanlija, ova regija je ušla u proces gdje su se počeli razvijati putevi i gradovi, gdje su se popravili uslovi življenja i gdje se u velikoj mjeri transformisao javni poredak. Sve to potvrđuju i riječi historičara Ilber Ortaylija koji je kazao da su Osmanlije više ulagale na Balkan, nego u samu Anadoliju.

Osmanlije su po prvi put na Balkan zakoračile osvajanjem tvrđave Čimpe u blizini Galipolja, što je pratio napredak ka centralnoj Evropi dug oko 350 godina. U balkanskim gradovima koji su ušli pod upravu Osmanlija formirani su vodovodi, izgrađene česme, hamami, otvorene biblioteke, izgrađeni mostovi, što je uslovilo kulturni napredak u regiji.

I dok su razvijali saobraćajni sistem na Balkanu, Osmanlije su u velikoj mjeri koristile puteve iz Srednje dobi. Cesta, koja je Istanbul povezivala sa Beogradom a preko Sofije bila je glavna saobraćajnica za vrijeme Osmanskog carstva. Osmanlije su saobraćajnicu Istanbul-Beograd, koju su nazivali ¨srednjim ogrankom¨ puno više i bolje održavali od ostalih a sve zbog vojnih i trgovinskih elemenata.

Via Egnatia je rimska magistralna cesta koja je polazila od luke Drač u današnjoj Albaniji, preko današnjih država; Albanije, Makedonije, Grčke i Turske, a koju su Osmanlije koristile kao ¨lijevi ogranak¨ uz manje izmjene. ¨Desni ogranak¨, koji je polazio iz Istanbula do Krima i koji je slijedio zapadne obale Crnog mora nije puno korišten u vojne svrhe, ali je zato odigrao važnu ulogu u transportu pšenice, mesa i soli u Istanbul.

Pored toga što su Osmanlije koristile i popravljale puteve koji su datirali iz Antičke i srednje dobi, isto tako su, shodno svojim potrebama, gradili nove puteve i pravili remont starih. Da bi olakšali transport, Osmanlije su na glavnim saobraćajnicama gradili ¨konake¨. U 18. i 19. stoljeću, Osmanlije su relativno smanjile svoje interesovanje prema putevima.

Naime, od 19. stoljeća Osmanska uprava se mnogo više interesovala izgradnjom željezničkih pruga na Balkanu. Da bi uspostavili mir i poredak u dalekim regijama i da bi očuvali teritorijalni integritet države, Osmanlije su imale potrebu za željeznicom. Osim vojnih i sigurnosnih razloga, Osmanlije su vjerovale da će se poljoprivredni sektor Osmanlija lakše plasirati zahvaljujući željeznici i da će se na taj način povećati vanjska trgovina i carinski porezi koji su sakupljani.

Usljed nedovoljnih finansijskih sredstava, veliki dio osmanskih željeznica na Balkanu izgrađen je uz pomoć stranog kapitala unutar sistema koji je imao za cilj da podstakne strana ulaganja. Prva željeznička pruga koja je na Balkanu izgrađena od strane Osmanlija bila je linija duga 66 km. koja povezuje današnju rumunsku Konstancu sa Bogazkoyom. 6 godina nakon ove linije, otvorena je željeznička pruga duga 224 km. koja povezuje bugarski Rusčuk sa Varnom. Zahvaljujući ovim linijama povezani su Dunav sa crnomorskom željeznicom, tako da je riješen i problem posljednjih 241 km na rijeci Dunavu.

 

Najduža željeznička pruga koju su Osmanlije izgradile na Balkanu je Istočna željeznica. 17. aprila 1869. godine između Osmanskih vlasti i bankara iz Minhena Moritz von Hirscha dogovorena je izgradnja željezničke mreže kojom će se Istanbul povezivati sa Bečom. No, sporazum koji je potpisan sa Hirschom je promijenjen i obustavljen iz raznih razloga.

Historijski Berlinski kongres, održan 13. jula 1878. godine, bio je prekretnica za okončavanje Istočne željeznice. Berlinski kongres, kojim su ponovno definisane ravnoteže velikih sila na Balkanu, uslovio je obezbjeđivanje finansija za izgradnju raznih željezničkih projekata u Srbiji, Rumuniji i u Bugarskoj. Naročito su Srbija i Bugarska snosile obavezu da okončaju željezničke linije na svojim teritorijama kojima bi se međusobno povezali Austro-ugarska i Osmanlijska željeznica.

Kao rezultat svega toga, Istočna željeznica je okončana i prvi voz je 12. avgusta 1888. godine krenuo iz Beča u Istanbul. Zahvaljujući liniji Istanbul – Beograd koja je bila dio Istočne željeznice, putovanje koje je u to vrijeme kopnenim putem trajalo 10 dana, smanjeno je na 30 sati, dok se putovanje između Pariza i Istanbula, relacije duge 2.897 km, smanjilo na 96 sati.

Osmanlije su uz velike finansijske troškove na Balkanu izgradile željeznicu dugu 2512 km. Nakon što su balkanske zemlje proglasile nezavisnost ono što je ostalo Osmanlijama bio je samo visoki dug.



Povezane vijesti